|
ÖZET: Kamu İhale Kanunu çerçevesinde gerçekleştirilen ihalelerin uygulama süreçlerinde hatalar tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi, idarelerin şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkelere uyması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşme Kanunu’nda yer alan düzenlemeler, sözleşmelerin tip sözleşmelere dayalı olarak hazırlanmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, uygulamada bazı idareler, ihtiyaçları olmayan malzemeleri zamanından önce teslim alarak bu süreçteki kurallara uymamıştır.
Örneğin, Büyükşehir Belediyesi, yükleniciden 4.034,16 ton malzeme almış ve bu durum, mal teslim süresinin kısalmasına neden olmuştur. Bu süreçte, yüklenicinin hakediş ödemeleri, malın 6 ay içinde teslim edilmesi ve 90 gün içinde ödeme yapılması şartıyla belirlenmişken, erken teslimat, yüklenicilere ek avantaj sağlamıştır. Bu durum, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri olan şeffaflık, rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırıdır. Belediye, bu bulgular ışığında, gelecekteki ihalelerde gerekli düzeltmeleri yapacağını belirtmiştir. Sözleşmelerin uygulanması sırasında, mal teslimi ve işin gerçekleştirilmesi ile ilgili hükümlere uyulması, rekabet ve eşit muamele ilkelerinin ihlal edilmemesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kamu İhale Kanunu’na Göre Yapılan İhalelerin Uygulama Sürecinde Hata Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapılan ihalelerin sözleşmelerinin uygulanması sırasında hata yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.”
Düzenlemesi bulunmakta iken 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşme Kanunu’nun “Tip sözleşmeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise;
“Bu Kanunun uygulanmasında uygulama birliğini sağlamak üzere mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Tip Sözleşmeler Resmi Gazete’de yayımlanır.
(Değişik ikinci fıkra: 20/11/2008-5812/31 md.) İdarelerce yapılacak sözleşmeler Tip Sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlenir. Mal ve hizmet alımlarında, Kurumun uygun görüşü alınmak kaydıyla istekliler tarafından hazırlanması mutat olan sözleşmeler kullanılabilir.”
Denilmektedir.
Uygulamada İdare tarafından düzenlenen sözleşme taslaklarında;
“10.3.1. İşe başlama tarihinden itibaren 180 takvim günü içerisinde İdarece belirlenen miktarlarda teslim alınacaktır.
İdare Muayene Kabul Komisyonunca kabul raporu düzenlenmesinden itibaren Yüklenicinin yazılı talebi üzerine en geç 90 gün içerisinde Yükleniciye veya vekiline ödemeyi yapacaktır.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
Sözleşmede yer alan düzenlemeye göre Yüklenici tarafından malın 6 ay içerisinde teslim edilmesi ve düzenlenecek Muayene Kabul Komisyonunca kabul raporu sonrasında en geç 90 gün içerisinde Yükleniciye ödeme yapılacaktır.
Uygulamada, İdarelere tarafından kendi ihtiyacı olmayan Büyükşehir Belediyesinin ihtiyacı olan 4.034,16 ton malzemeyi Yükleniciden teslim almıştır. Yapılan bu teslimat, İdarenin 6 ay içerisinde alması gereken malzemeyi çok daha önce almasına ve hakkediş ödeme süresinin kısalmasına neden olmuştur. Hakediş ödeme süresinin kısalması nakit paranın aylık zaman değerinin %4-5 civarında olduğu günümüzde ihale bedelini %10-15 civarında etkileyeceği için işin yapılma sürecinde yüklenicilere ek avantaj sağlanmasına neden olmuştur. Oluşan bu durum Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerinden saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırıdır. Çünkü, hakedişin mal tesliminin 6 ay içerisinde yapılarak 90 gün sonra ödenme yapılması ile mal tesliminin 90 gün içerisinde yapılarak 90 gün sonra ödenme yapılması arasında ciddi bir fark oluşacağı bunun da yukarıda belirtilen ilkelere aykırı olduğu açıktır.
Ayrıca, Belediye açısından başka bir İdare olan Büyükşehir Belediyesine verilmiş olan malın verilmesi ve iade alınmasına ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılması, yapılan işlemlerin belediyenin muhasebe kayıtlarında görülmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, gerçekleştirilecek ihalelerde bulgu konusu husus göz önünde bulundurularak gerekli düzeltmelerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Buna göre, Sözleşmelerin uygulanması aşamasında, malın teslimi veya işin yapılması ile ilgili hükümlere uyularak ihale aşamasında oluşan rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırılık oluşmasının önüne geçilmelidir.