|
ÖZET: Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadan doğrudan temin ve pazarlık usulü ile gerçekleştirilen alımlarda yasal limitlerin aşıldığı tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (ı) bendine dayanarak, idarelerin bütçelerine konulan ödeneklerin %10’unu aşan harcamalar için Kamu İhale Kurulundan onay alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, bu kurala uyulmadığı ve belirlenen sınırların aşıldığı görülmüştür.
Örneğin, mal alım giderleri için ayrılan toplam ödenek 107.952.080 TL iken, bu tutarın %10’u olan 10.795.208 TL’lik limitin, doğrudan temin ve pazarlık usulü ile yapılan alımlarda 15.709.787,49 TL’ye ulaşarak 4.914.579,49 TL aşıldığı belirlenmiştir. Benzer şekilde, hizmet alım giderlerinde de benzer bir durum yaşanmış, toplam ödeneğin %10’u olan 667.787 TL’nin 1.895.889,86 TL’ye çıkarak 1.228.102,86 TL fazla harcama yapıldığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, uygun görüş için başvuruda bulunduğunu, ancak yanıt alamadığını ifade etmiştir. Yine de, mevzuat gereği, bütçeye konulan ödeneklerin aşılması için Kamu İhale Kurulundan onay alınması zorunludur. Dolayısıyla, 4734 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri çerçevesinde, bu tür harcamaların yasal limitlerin dışına çıkmadan gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. |
BULGU: Kamu İhale Kurulundan Uygun Görüş Alınmaksızın Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü ile Yapılan Alımlara İlişkin Yasal Limitin Aşılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Doğrudan temin ve pazarlık usulü ile yapılan mal ve hizmet alımlarının mevzuatta öngörülen %10’luk sınırı aşmasına rağmen aşan kısım için Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde, “Bu Kanunun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz.” denilmektedir.
Kanun metninde yer alan “parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamalar” ibaresi, söz konusu Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendine dayanılarak yapılan alımları kapsamaktadır.
Öte yandan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci Maddesinin (I) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ’in 4’üncü maddesi ile 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendine göre yapılacak alımlara sınırlama getirilmiş olup, söz konusu Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı, kurum ve kuruluşların, mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayacakları, bütçe sahibi olan kamu idareleri tarafından % 10 oranının aşılıp aşılmadığının takip edilerek ödenek aktarılırken veya harcama yapılırken bu durumun göz önünde bulundurulması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendine göre yapılan mal ve hizmet alımlarında, aşağıdaki tablodan görüleceği üzere bütçeye bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unun aşıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 5: Mal ve Hizmet Alımı İçin Ayrılan Ödenek ve Harcama Tutarları
| Mal Alım Giderleri (03.02, 03.07.01, 06.01) | (TL) |
| Toplam Ödenek | 107.952.080,00 |
| Toplam Ödeneğin %10’u | 10.795.208,00 |
| Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü ile Mal Alımı | 15.709.787,49 |
| Ödeneği Aşan Tutar | 4.914.579,49 |
| Hizmet Alım Giderleri (03.05) | Hizmet Alım Giderleri (03.05) |
| Toplam Ödenek | 6.677.878,00 |
| Toplam Ödeneğin %10’u | 667.787,00 |
| Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü ile Hizmet Alımı | 1.895.889,86 |
| Ödeneği Aşan Tutar | 1.228.102,86 |
Anılan mevzuat hükümleri gereğince, 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendine göre yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde bütçeye bu amaçla konulan ödeneklerin Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aşılmaması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında özetle; uygun görüş için Kamu İhale Kurumuna gerekli başvurunun yapıldığı, ancak başvuruya cevap verilmediği, harcama birimlerinin ihtiyaçlarının elzemliği dikkate alınarak limit aşımının yapılması durumunda kalındığı, 2024 yılında yasal limitin aşılmaması konusunda gerekli hassasiyetin gösterileceği açıklanmış ise de; yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince doğrudan temin ve pazarlık usulü ile yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde bütçeye bu amaçla konulan ödeneklerin aşılması için Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınması şarttır.
Bu itibarla; 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendine göre yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde bütçeye bu amaçla konulan ödeneklerin Kamu İhale Kurulundan uygun görüşü alınmadan aşılmaması gerektiği değerlendirilmektedir.