|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, bir belediye şirketinin Kamu İhale Kurumu’ndan istisna belgesi almadığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesi, belirli kuruluşların doğrudan mal ve hizmet alımlarında istisna talep edebileceğini belirtmektedir. Ancak, bu istisna belgesi alınmadan gerçekleştirilen alımlar, mevzuata aykırı olarak değerlendirilmiştir. İlgili kanun, belirli mali sınırlar içinde kalan alımların istisna kapsamına girebileceğini ifade etmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği uyarınca, istisna başvurularının kabul edilebilmesi için, başvuran kuruluşların gerekli belgeleri sunması ve ticari faaliyetlerini açıkça belirtmesi gerekmektedir. Ayrıca, istisna taleplerinde yer alacak mal ve hizmetlerin, doğrudan üretim süreçleriyle sınırlı olması gerektiği vurgulanmaktadır. Yapım işleriyle ilgili taleplerin bu kapsamda değerlendirilmemesi gerektiği de belirtilmiştir. Yapılan incelemelerde, şirketin Kamu İhale Kurumu’ndan gerekli istisna belgesini almadan mal ve hizmet alımı yaptığı ortaya çıkmıştır. Kamu İdaresi, bu durumu kabul etmiş ve istisna belgesi için başvuruda bulunulacağını ifade etmiştir. Dolayısıyla, mal ve hizmet alımlarının mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli belgelerle Kamu İhale Kurumu’na başvurulması önem arz etmektedir. |
BULGU: Kamu İhale Kurumundan İstisna Belgesi Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin istisna kapsamında yapmış olduğu mal ve hizmet alımlarına ilişkin Kamu İhale Kurumu’ndan alması gereken istisna belgesini almadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinde;
g) 2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları,
Ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi değildir.” hükmü yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 4’üncü maddesinde;
4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi
4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendine göre; aynı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli (2/1/2009-31/1/2010 tarihleri arasında geçerli olmak üzere) 5.072.080 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi değildir.
Kanunda belirtilen idarelerce, 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendine ilişkin olarak, Kuruma yapılacak istisna başvurularının değerlendirmeye alınabilmesi için söz konusu başvuruların aşağıda belirtilen şekilde yapılması gerekmektedir:
4.3.2.1. 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bendinde belirtilen kuruluşlar ile enerji, su ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs işletme ve şirketler istisna talebinde bulunabileceklerinden, başvuruda bulunacak idarelerin anılan madde kapsamında olduğunu tevsik eden belgeleri (ana statü, ana sözleşme v.b.) taleplerinin ekinde sunmaları gerekmektedir.
(4.3.1.) maddesinde belirtilen idarelerin; kuruluşlarına ilişkin mevzuatına dayalı olarak görevleri ve faaliyet alanları da dahil olmak üzere ticari ve sınai faaliyetleri açık şekilde belirtilecektir.
İdarelerin söz konusu ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları mal veya hizmet alımları ana başlıklar altında toplanmak suretiyle, ekli örneğe (Ek-O.1) uygun olarak hazırlanacak formlarda belirtilecek, bu formların her sayfası idarelerin yetkili kişileri tarafından imzalanarak onaylanacaktır. Söz konusu talep formları ayrıca Word veya Excel dosyası halinde disketle veya CD ortamında gönderilecektir.
Yıllık işletme bütçesi, kapasite raporu gibi yukarıda belirtilen hususları tevsik edici belgelerin de taleplerle birlikte gönderilmesi gerekmektedir.
İstisna taleplerinde yer verilecek mal ve hizmetlerin, bu idarelerin ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini kapsamında, makine-teçhizat, ilk madde ve malzeme (ilk madde, yardımcı madde, ana malzeme, diğer işletme malzemesi ve bunlara ilişkin yedekler) ve dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler gibi doğrudan üretim süreci ile ilgili mal alımları ve hizmet alımları ile sınırlı tutulması, ana faaliyetin bizzat kendisi olan nihai mal ve hizmetler için başvuruda bulunulmaması, üretim süreci ile ilgili olmayan ve bu idarelerin dışındaki diğer idarelerce de ihtiyaç duyulan, üretimle dolaylı ilişkilendirilebilecek ve/veya genel nitelikteki mal ve hizmet alımlarına taleplerde yer verilmemesi gerekmektedir.
Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendinde sadece ticari ve sınai faaliyetler çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlere yönelik ihtiyaçların temini için yapılacak mal veya hizmet alımlarına ilişkin istisna hükümleri düzenlendiğinden, Kuruma yapılacak başvurularda yapım işlerine yer verilmemesi gerekmektedir. Bazı başvurularda doğrudan yapım işi için istisna talep edilmemekle birlikte, yapım işi kapsamında kullanılacak mal kalemleri ile yapım işi için gerekli işçilik/taşeron vb. hizmetlere istisna talep edildiği görülmektedir. İstisna taleplerinde bu tür mal ve hizmet kalemlerine birlikte yer verilmesi halinde; Kanuna aykırı olarak yapım niteliğindeki işlerin de istisna kapsamında gerçekleştirilmesi sonucunu doğuracağından, Kuruma yapılacak başvurularda bu nitelikteki taleplere yer verilmemesi gerekmektedir.
…” ifadeleri yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüslerinin ve bunların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları 2024 yılı için 95.508.971,00 TL’yi aşmayan mal ve hizmet alımlarını Kamu İhale Kurumu’ndan istisna belgesi almak kaydıyla 4734 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmadan yapabileceklerdir.
Yapılan incelemede şirketin Kamu İhale Kurumu’ndan istisna belgesi almamasına rağmen söz konusu istisna maddesine dayanarak mal ve hizmet alımı yaptığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup istisna belgesi için Kamu İhale Kurumuna başvuruda bulunulacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak mal ve hizmet alımlarının mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmesi adına söz konusu istisna belgesi için Kamu İhale Kurumu’na gerekli belgelerle başvurulması gerekmektedir.