|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde gerçekleştirilen kamu ihale işlemlerinde mevzuata aykırılıkları ortaya koymaktadır. İhale konusu hizmetlerin iş kalemleri ve gruplarının yanlış belirlenmesi, yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanmasına yol açmıştır. Ayrıca, şartnamelerde belirtilen gerekliliklerin yerine getirilmediği ve hatalı borcu yoktur belgeleriyle yüklenicilere ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri doğrultusunda, idarelerin şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi sorumlulukları bulunmaktadır.
Denetimlerde, ihale dokümanlarının eksikliği ve teknik şartnamelerdeki kriterlerin uygulanmaması gibi sorunlar gözlemlenmiştir. Örneğin, kemoterapi hizmeti alımında gerekli personel sayısının altında çalışıldığı ve teknik ekipmanların eksik sağlandığı belirlenmiştir. Bu durum, hizmet kalitesini olumsuz etkilemekte ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını engellemektedir. Kamu idaresi, gelecekteki ihalelerde bu bulguların dikkate alınacağını ve şartname hükümlerinin uygulanmasının takip edileceğini bildirmiştir. Son olarak, yüklenicilere yapılan ödemelerde hatalı belgeler kullanılması, sosyal güvenlik primlerinin zamanında tahsil edilmemesine neden olabilecektir. Bu nedenle, kamu idaresinin, hakediş ödemeleri öncesinde gerekli kontrolleri yaparak, mevzuata uygun belgelerle işlem yapması büyük önem taşımaktadır. Bu tür hataların önlenmesi, kamu kaynaklarının etkin yönetimi açısından kritik bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Kamu İhale Mevzuatına Uygun Olmayan İş ve İşlemlerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İhale konusu hizmeti oluşturan iş kalemleri veya gruplarının doğru belirlenmemesine bağlı olarak yaklaşık maliyetin hatalı tespit edildiği, Şartnamelerde öngörülen şartların yerine getirilmesinin sağlanmadığı ve Hatalı borcu yoktur belgesi esas alınarak yükleniciye ödeme yapıldığı görülmüştür.
A- İhale konusu hizmeti oluşturan iş kalemleri veya gruplarının doğru belirlenmemesi ve yaklaşık maliyetin hatalı belirlenmesi
Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Döner Sermaye İşletmesince gerçekleştirilen hizmet alımı ihalelerinde ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemleri veya gruplarının ve bunlara ilişkin miktarların doğru tespit edilmediği ve yaklaşık maliyetin hatalı belirlendiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde idarelerin bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu,
Anılan Kanunun “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde, ihale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanacağı, ihale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği, belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olabileceği, rekabeti engelleyici hususları içermeyeceği ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacağı,
Hükümleri düzenlenmiştir.
17.01.2023 tarih ve 32076 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde yaklaşık maliyetin, ihale onay belgesi düzenlenmeden önce idarece her türlü fiyat araştırması yapılarak, Katma Değer Vergisi (KDV) hariç olmak üzere hesaplanan ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilen ihale konusu işin öngörülen bedelini ifade ettiği,
Mezkûr Yönetmeliğin “yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktar ve fiyatların tespiti” başlıklı 8’inci maddesinde idarelerin, yaklaşık maliyetin hesaplanabilmesi için öncelikle ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemlerini veya gruplarını ve bunlara ilişkin miktarları tespit etmeleri gerektiği,
Anılan Yönetmeliğin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde ise, birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelerde; her bir iş kaleminin miktarını ve gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvelin hazırlanacağı, bu cetvelde her bir iş kaleminin adı, birimi, birim fiyatı ve bu fiyata dahil olan maliyetler ile varsa diğer unsurların gösterileceği, birim fiyata dahil olan maliyetlerin, iş kalemi ile ilgili bütün unsurları içerecek şekilde düzenleneceği ve bu iş kalemine dahil olmayan başka giderlerin öngörülmeyeceği,
Düzenlemeleri bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, idarelerin rekabetin sağlanması, uygun şartlarda hizmetin temini ve kaynakların verimli kullanabilmesi için ihale dokümanında fırsat eşitliğini bozacak, saydamlığı ve isteklilerin fiyat teklifini olumsuz etkileyebilecek, rekabeti azaltıp fiyatın yükselmesine sebep olacak kısıtlamalara ve idari ve teknik şartnamede alım konusu işin haricindeki düzenlemelere yer vermemesi gerektiği, yaklaşık maliyetin hesaplanabilmesi için öncelikle ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemlerini veya gruplarını ve bunlara ilişkin miktarları tespit etmeleri gerektiği, birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelerde birim fiyata dahil olan maliyetlerin, iş kalemi ile ilgili bütün unsurları içerecek şekilde düzenleneceği ve bu iş kalemine dahil olmayan başka giderlerin öngörülmeyeceği anlaşılmaktadır.
Yapılan denetimlerde;
Birim fiyat üzerinden teklif alınan 2023/1315810 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kemoterapi İlaç Hazırlama Hizmeti alımına ait birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi olarak yalnızca Manuel İnfüzyon Kemoterapisi ve Robotik İnfüzyon Kemoterapisi belirlenmesine ve yaklaşık maliyet bu iş kalemleri üzerinden tespit edilmesine rağmen söz konusu işe ait Teknik Şartnamenin “Genel hükümleri” düzenleyen 8’inci maddesinde hizmetin yerine getirilmesi için en az 2 (iki) ilaç hazırlama personelinin (hemşire/kimyager/biyolog/vb.) hazır bulundurulacağı, izinli veya olağanüstü durumlar karşısında iş akışını aksatmamak amacıyla eksik olan personelin yerine geçici olarak çalışacak personel sağlanacağı, yine işin Teknik Şartnamesinin “Genel hükümleri” düzenleyen 24’üncü maddesinde bu ihale kapsamında kemoterapi uygulaması yapılacak alanlara 40±5 (kırk ± 5 ) adet infüzyon pompasının sözleşme süresince yüklenici firma tarafından bedelsiz olarak idarenin kullanımına sunulacağı, İnfüzyon pompalarının kemoterapi uygulama setleri ile tam uyumlu olması gerektiği, Teknik şartnamenin “Genel hususları” düzenleyen bölümünün 18’inci maddesinde, Cihazların yazılımlarının Hastanenin Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS) ile entegre olması gerektiği, entegrasyon işlemlerinin hastane idaresinin isteği doğrultusunda yüklenici firma tarafından sağlanacağı ve hastaneden ücret talep edilmeyeceğine yönelik düzenlemeler yapıldığı ancak söz konusu işlere ilişkin birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi belirlenmediği, bu işler için yaklaşık maliyet tespitinde bulunulmadığı dolayısıyla ihalede istekli firmalardan bu işler için fiyat teklifi alınmadığı,
Birim fiyat üzerinden teklif alınan 2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Tıbbi Görüntüleme Hizmet alımına ait birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi olarak yalnızca Tıbbi Görüntüleme Hizmeti belirlenmesine ve yaklaşık maliyet bu iş kalemi üzerinden belirlenmesine rağmen söz konusu işe ait Teknik Şartnamenin 6’ncı maddesinde üç yıllık hizmet alımın 1 Adet Manyetik Rezonans (MR) cihazı, 1 Adet 128 Kesitli Bilgisayarlı Tomografi Görüntüleme Sistemi Cihazı ve 3 Adet U- Kollu Dijital Radyografi Görüntüleme cihazından çekilecek görüntüleme hizmet alımını içerdiği, yine Teknik Şartnamenin “Genel özellikler” başlıklı 1.7’nci maddesinde bu hizmet alımı ile görüntüleme işlemlerinin yapılması, görüntülerin raporlamaya hazır hale getirilmesi, arşivlenmesi, sekreterlik hizmetleri, raporların dikte edilmesi, hastane otomasyon sistemine gönderilmesi, hastaya görüntülerin CD/DVD ortamında verilmesi yüklenici tarafından yürütüleceği, teknik şartnamenin 3.5.1’inci maddesinde, MR, BT, U-kollu cihazlar için firma tarafından maaş, sosyal güvence ve diğer her türlü gideri karşılanacak şekilde MR için en az 4 (dört) adet teknisyen/tekniker, BT için en az 5 (beş) adet teknisyen/tekniker, U Kollu Cihazlar için en az 11 (on bir) adet teknisyen/tekniker, Hasta kabulü, randevu verme, hasta anamnez bilgisi alma, liste oluşturma, sonuç verme işlerini yürütmek üzere en az 3 (üç) adet sekreter ve hizmeti aksatmayacak şekilde raporlama işlemlerini yapmak için en az 3 (üç) adet rapor yazıcı (raportör) ve en az 1 (bir) adet hemşire veya ATT olmak üzere toplam en az 27 (yirmiyedi) personel bulundurulacağı, tüm çekimlerin yapılacağı mahal veya mahallerin çekim standartlarına uygun hale getirilmesi ve ruhsat alımı, çalıştırılacak personelin maaşı, özlük hakları, yol ücretleri, yemek vb tüm giderlerin yükleniciye ait olacağı, Teknik Şartnamenin 3.5.9’uncu maddesinde İstemlerin kabulü, randevu verme, hasta çağırma, rapor yazma ve PACS hasta kontrolü yapılabilmesi için toplam 12 (oniki adet) bilgisayar bulunacağına yönelik düzenlemeler yapıldığı ancak söz konusu işlere ilişkin birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi belirlenmediği, bu işler için yaklaşık maliyet tespitinde bulunulmadığı dolayısıyla ihalede istekli firmalardan bu işler için fiyat teklifi alınmadığı,
Birim fiyat üzerinden teklif alınan 2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi 12 ay Süreyle Teknik Bakım ve Arızaya Müdahale Hizmet alımına ait birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi olarak yalnızca Teknik Bakım ve Arızaya Müdahale Hizmeti belirlenmesine ve yaklaşık maliyet bu iş kalemi üzerinden belirlenmesine rağmen söz konusu işe ait Teknik Şartnamenin 1’inci maddesinde hizmetin sistem, cihaz ve makinelerin periyodik bakım ve arızalarının giderilmesini sağlayarak çalışmasını sağlama işi olduğu, Şartnamenin 3’üncü maddesinde ihale kapsamında çalıştırılması gereken teknik eleman sayısının asgari 6 kişi olacağı, Şartnamenin “Bakım ve arızaya müdahale yapılacak sistem, cihaz ve makineler” başlıklı 11’inci maddesinde aylık ve 6 aylık periyodik bakım yapılacak cihazların listelendiği, aylık bakım yapılacak cihazların 12 adet, 6 aylık bakım yapılacak cihazların ise 16 adet olduğu, Şartnamenin 12’nci maddesinde ise yüklenici tarafından listede bulunan cihazlar için arızaya müdahale hizmetinin sağlanacağına yönelik düzenlemeler yapıldığı ancak söz konusu işlere ilişkin birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi belirlenmediği, bu işler için yaklaşık maliyet tespitinde bulunulmadığı dolayısıyla ihalede istekli firmalardan bu işler için fiyat teklifi alınmadığı,
Hususları tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bundan sonra yapılacak olan ihalelerde bulgu maddelerinin dikkate alınacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamede işin yapılmasının şartlarını tanımlayan tüm kriterlere ilişkin birim fiyat cetvelinde iş kalemi oluşturulması ve söz konusu işlere ilişkin yaklaşık maliyet tespitinde bulunulması ve sözleşme dönemi içerisinde söz konusu işlerin gerçekleştirilmesi halinde birim fiyat teklif cetvelinde belirtilen fiyatların yükleniciye ödenmesi gerekmektedir.
B- Şartnamelerde öngörülen şartların yerine getirilmesinin sağlanmaması
Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde yürütülen hizmet alımlarına ait Teknik Şartnamelerde öngörülen kriterlerin Yüklenicilerce yerine getirilmemesine rağmen İdarece herhangi bir işlem yapılmadığı görülmüştür.
2023/1315810 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kemoterapi İlaç Hazırlama Hizmeti alımına ait Teknik Şartnamenin “Genel hükümleri” düzenleyen 8’inci maddesinde hizmetin yerine getirilmesi için en az 2 (iki) ilaç hazırlama personelinin (hemşire/kimyager/biyolog/vb.) hazır bulundurulacağı, izinli veya olağanüstü durumlar karşısında iş akışını aksatmamak amacıyla eksik olan personelin yerine geçici olarak çalışacak personel sağlanacağı, yine işin Teknik Şartnamesinin “Genel hükümleri” düzenleyen 24’üncü maddesinde bu ihale kapsamında kemoterapi uygulaması yapılacak alanlara 40±5 (kırk ± 5 ) adet infüzyon pompasının sözleşme süresince yüklenici firma tarafından bedelsiz olarak idarenin kullanımına sunulacağı, Teknik şartnamenin “Genel hususları” düzenleyen bölümünün 18’inci maddesinde, Cihazların yazılımlarının Hastanenin Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS) ile entegre olması gerektiği, entegrasyon işlemlerinin hastane idaresinin isteği doğrultusunda yüklenici firma tarafından sağlanacağı ve hastaneden ücret talep edilmeyeceğine yönelik düzenlemeler yapıldığı,
2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Tıbbi Görüntüleme Hizmet alımına ait Teknik Şartnamenin 3.5.1’inci maddesinde, MR, BT, U-kollu cihazlar için firma tarafından maaş, sosyal güvence ve diğer her türlü gideri karşılanacak şekilde MR için en az 4 (dört) adet teknisyen/tekniker, BT için en az 5 (beş) adet teknisyen/tekniker, U Kollu Cihazlar için en az 11 (on bir) adet teknisyen/tekniker, Hasta kabulü, randevu verme, hasta anamnez bilgisi alma, liste oluşturma, sonuç verme işlerini yürütmek üzere en az 3 (üç) adet sekreter ve hizmeti aksatmayacak şekilde raporlama işlemlerini yapmak için en az 3 (üç) adet rapor yazıcı (raportör) ve en az 1 (bir) adet hemşire veya ATT olmak üzere toplam en az 27 (yirmiyedi) personel bulundurulacağına yönelik düzenleme yapıldığı,
2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi 12 ay Süreyle Teknik Bakım ve Arızaya Müdahale Hizmet alımına ait Teknik Şartnamenin 3’üncü maddesinde ihale kapsamında çalıştırılması gereken teknik eleman sayısının asgari 6 kişi olacağına yönelik düzenleme yapıldığı,
görülmüştür.
Yukarıda yer verilen Şartname hükümleri doğrultusunda yapılan denetimlerde,
2023/1315810 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kemoterapi İlaç Hazırlama Hizmeti kapsamında temin edilmesi gereken personelin yıllık izin dönemlerinde asgari sayının altına düşüldüğü ve yerine personel istihdam edilmediği,
2023/1315810 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kemoterapi İlaç Hazırlama Hizmeti kapsamında kemoterapi uygulaması yapılacak alanlara sunulması gereken 40±5 (kırk ± 5 ) adet infüzyon pompasının yalnızca 20 tanesinin kullanıma sunulduğu,
2023/1315810 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kemoterapi İlaç Hazırlama Hizmeti kapsamında kurulan cihazların yazılımlarının Hastanenin Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS) ile entegre edilmediği, Hastane yönetimi tarafından da bu yönde girişimde bulunulmadığı,
2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Tıbbi Görüntüleme Hizmet alımına ait teknik şartnamenin 3.5.1’inci maddesinde öngörüldüğü üzere söz konusu hizmet kapsamında toplam en az 27 (yirmiyedi) personel çalıştırılması gerektiği halde yıllık izin ve diğer haller sebebiyle asgari personel sayısının altında personel çalıştırılmasına izin verildiği,
2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi 12 ay Süreyle Teknik Bakım ve Arızaya Müdahale Hizmet alımına ait Teknik şartnamenin 3’üncü maddesinde ihale kapsamında çalıştırılması gereken teknik eleman sayısının yıllık izin dönemlerinde asgari 6 kişinin altında çalıştırılmasına izin verildiği,
Tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında bundan sonra yapılacak ve hali hazırda devam eden ihalelerde de teknik şartname hükümlerinin yerine getirilmesi hususunda ilgililer ve komisyonların bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, şartname hükümlerinin uygulanmasının takip edilmesi gerekmektedir.
C- Hatalı borcu yoktur belgesi esas alınarak yükleniciye ödeme yapılması
Hizmeti alımı ihalesi kapsamında yükleniciye ödenen hakediş öncesinde işyeri sicil numarası üzerinden sosyal güvenlik kurumundan alınması gereken borcu yoktur yazısının yerine hatalı belge esas alınarak yükleniciye ödeme yapıldığı görülmüştür.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90’ıncı maddesinde işverenlerin hakedişlerinin, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödeneceği, hakedişlerin mahsubu ve ödenmesi ile teminatların prim ve idari para cezası borçlarına karşılık tutulmasına ilişkin işlemlerin usûl ve esaslarının Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle tespit edileceği ve bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi halinde ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Söz konusu hükme dayanılarak Bakanlar Kurulu tarafından 22.09.2008 tarihinde çıkartılıp 29.09.2008 tarih ve 27012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik’in “Hakedişten kesinti ve mahsup” başlıklı 6’ncı maddesinde, idarece işverenlerin hakedişlerinin, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödeneceği, idarenin, işverene yapacağı her hakediş ödemesinden önce, işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının olup olmadığını, üniteden yazı ile soracağı, Ünitece, işverenin ve varsa alt işverenlerinin muaccel borcunun bulunmadığı hususu idareye bir aylık süre içinde yazı ile bildirileceği, yazı ile bildirilmediği sürece, idare tarafından işverene hakediş ödenmeyeceği hükme bağlanmıştır.
Yapılan denetimlerde, 2023/1315810 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kemoterapi İlaç Hazırlama Hizmeti ve 2023/1298634 ihale kayıt numaralı Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Tıbbi Görüntüleme Hizmet alımı kapsamında yüklenicilere gerçekleştirilen tüm hakediş ödemelerinde Yüklenicinin ihale konusu işle ilgili açılan sicil numarası üzerinden prim borcu sorgulaması yapılan belge değil de yüklenicinin Türkiye genelindeki sorgulama sonucu e-borcu yoktur belgesi esas alınarak ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Sorgulamaya esas alınan belgenin üzerinde bu belgenin, 5510 sayılı Kanunun 90’ıncı maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlara ihale suretiyle yapılan işlerle ilgili istihkak ödemelerinde/kesintilerinde kullanılamayacağının açıkça yazdığı görülmektedir.
Kamu idaresi cevabında bundan sonra yapılacak olan hakediş ödemelerinde ilgili ihaleler için açılmış olan sosyal güvenlik sicil numaralarından sorgulamalar yapılıp borcu yoktur belgesi alındıktan sonra ödemelerin gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, hatalı borcu yoktur belgesi esas alınarak yüklenicilere ödeme yapılması Sosyal Güvenlik Kurumunun alacağı prim borçlarının zamanında tahsil edilememesine ve ilgililer hakkında genel hükümlere göre işlem yapılmasına sebebiyet verebileceğinden gerekli hassasiyetin gösterilmesi gerekmektedir.