|
ÖZET: Kamu İktisadi Teşebbüslerinden (KİT) elde edilen kâr paylarının mali tablolara tam olarak yansıtılmadığı, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamesi çerçevesinde, her yıl Bakan onayı ile KİT’lerin Hazine ve Maliye Bakanlığı’na aktaracakları kâr payları belirlenmektedir. Ancak, bu kararlar kâr paylarının tamamını kapsamadığı için, devletin sermaye işletiminden elde edilen kârlar mali tablolarda eksik raporlanmaktadır.
Devlete ait sermayeye sahip şirketlerde, Hazine’nin pay sahipliği yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kullanılmaktadır. KİT’lerin elde ettiği kârların, ilgili mevzuat gereğince Bakanlığa aktarılması gerekmekte olup, bu süreçte kâr paylarının nasıl muhasebeleştirileceği Bakanlık kararlarına bağlıdır. Kâr paylarının nakit olarak aktarılması, öz kaynak hesaplarında bırakılması veya diğer kullanımlar için belirlenen yöntemler, mali tabloların doğruluğunu etkilemektedir. Yapılan incelemelerde, 7.498.261.468,56 TL tutarındaki kârın geçmiş yıllar kârlarında takibine karar verildiği, ancak bu tutarın muhasebeleştirilmediği belirlenmiştir. 2022 yılında yapılan düzeltmeler, 2021 yılı mali tablolarına etki etmemekte olup, bu durum KİT’lerin 2021 yılı bilançosunda hatalara yol açmıştır. |
BULGU: Kamu İktisadi Teşebbüslerinden Elde Edilen Kâr Paylarının Mali Tablolara Tam Olarak Yansıtılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin verdiği yetkiye istinaden, her yıl Bakan onayı ile kamu iktisadi teşebbüslerince (KİT) elde edilen kâr paylarından Hazine ve Maliye Bakanlığına aktarılacak tutarları ve ödeme tarihlerini belirlemek üzere Karar alınmakta olup, söz konusu Kararlar bu kâr paylarının tamamına yönelik olarak Bakanlık iradesini ortaya koymadığından, Devlete ait sermayenin işletilmesi suretiyle oluşan kâr paylarının mali tablolarda tam olarak raporlanmadığı görülmüştür.
Sermayesi Devlete ait olan şirketlerde Hazinenin pay sahipliğine ilişkin yetkiler, Devlet tüzel kişiliği adına Hazine ve Maliye Bakanlığınca temsil edilmektedir. Bakanlık bu yetkisini, sermayesinin tamamı Devlete ait olan şirketler için kural olarak 233 sayılı KHK hükümleri çerçevesinde kullanmaktadır.
KİT’ler tarafından elde edilen kârların anılan KHK’nın 36’ncı maddesi uyarınca Bakanlığa aktarılması gerekmekte olup; anılan KHK’nın 37/A maddesinde, Bakanlığa devredilmesi gereken temettü tutarları ve ödeme tarihlerini içeren ödeme planını belirleme yetkisinin, anılan KHK’nın 36’ncı maddesi hükümleri çerçevesinde Bakana ait olduğu ifade edilmiştir. Madde hükümleri gereğince, KİT’ler tarafından elde edilen dönem kârından devredilebilecek kârın; KHK’da belirlenen kısıtlamalara dahi tabi tutulmaksızın gelir kaydedilmesi, sermaye artırılması ya da sermaye payı satın alınması, Özelleştirme İdaresi veya başka özel bütçeli kurumlara devrinin sağlanması ya da ödenmemiş sermayeye ve/veya görevlendirme alacaklarına mahsup edilmesi mümkündür.
Bu kapsamda, söz konusu kâr paylarının; ilgili yılda veya daha uzun vadede nakit olarak aktarılması, teşebbüsün öz kaynak hesaplarında bırakılması, ödenmemiş sermayeye ve/veya görevlendirme alacaklarına mahsup edilmesine karar verilmesi hususunda Bakan yetkili olup, alınan karar doğrultusunda kâr payları mali tablolara yansıtılacaktır.
Kâr payları, öz kaynakta artışa neden olacağından her halükarda 600 Gelirler hesabına kaydedilecek olup, karşısında kullanılacak hesap, Bakanlıkça alınan karara bağlı olarak değişiklik gösterecektir. Mezkûr mevzuat hükümleri çerçevesinde elde edilen kâr payı;
– Nakit olarak aktarılacaksa ödeme planında belirlenen vadeye göre 120/220 Gelirlerden alacaklar hesabı gibi ilgili varlık hesaplarına,
– Teşebbüsün öz kaynak hesaplarında bırakılacaksa bunlarla eşitliği sağlayacak şekilde 241 Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermaye hesabına,
– Görevlendirme alacaklarına mahsup edilecekse önceden kayıtlara alınan yükümlülük hesabına
kaydedilerek muhasebeleştirilecektir.
Bu kapsamda yapılan incelemelerde, Bakan onayının Kuruluş bilançolarının kesinleşmesi akabinde;
– Hazırlanan ödeme planının cari ve geçmiş yıllar itibarıyla Hazineye devredilebilecek kâr payları ile cari yılda Bakanlığa nakit olarak aktarılması öngörülen tutarları ve ödenmemiş sermayeye mahsup edilecek tutarları içerecek şekilde hazırlandığı,
– Hangi yönde tasarrufta bulunulacağına karar verilmeyen 7.498.261.468,56 TL tutarındaki kârın ise kuruluşların geçmiş yıllar kârlarında takibine karar verildiği,
tespit edilmiştir.
Dolayısıyla KİT’lerin bünyesinde oluşan ve mali tablolarında yer alan kâr payı Bakan onayında KHK’da sayılan yöntemlerden hangisinin uygulanacağına karar verilmediğinden muhasebeleştirilmemiş ve mali tablolara yansıtılmamıştır.
Yapılan söz konusu tespit üzerine Kamu İdaresi tarafından 28.03.2022 tarihinde Muhasebat Genel Müdürlüğünden alınan görüş yazısında; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda yer alan “Kayıt Zamanı” başlıklı hükmünde kamu gelirlerinin tahakkuk ettirildikleri yılın hesaplarında gösterileceği ve Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin gelir işlemlerinin tahakuk esasına dayalı olarak gelir hesaplarında izleneceği hükümlerine istinaden Bakanlıkça henüz karar verilmemiş olsa dahi Hazinenin pay sahibi olduğu KİT’lerin geçmiş yıl kârlarından Hazineye düşen ve kesinleşen tutarların vadesine göre 120 veya 220 Gelirlerden alacaklar hesabına kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Alınan görüşe istinaden 04.04.2022 tarihinde KİT’lerin geçmiş yıl kârlarında takip edilen tutarlar 120 ve 220 no.lu hesaplar ile karşılığında 600 Gelirler hesabı kullanılarak muhasebeleştirilmiş olup, söz konusu düzeltme kaydı 2022 yılında yapıldığından 2021 yılı mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır.
Bu itibarla, KİT’lerin bünyesinde oluşan kâr paylarının kuruluşların geçmiş yıllar kârlarında takibine karar verilmesi nedeniyle 2021 yılı Bilançosunda 7.498.261.468,56 TL’lik hataya neden olunmuştur.