|
ÖZET: Kamu özel iş birliği modeliyle işletilen şehir hastanelerinde, ticari alanların kullanımıyla ilgili önemli bulgular ortaya çıkmıştır. 2021 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, bazı şehir hastanelerinde görevli şirketler, ihale dokümanlarında belirtilen alanlardan daha geniş ticari alanlarda faaliyet göstermektedir. Örneğin, Bilkent Şehir Hastanesi’nde, şirket tarafından gerçekleştirilen ticari alan ödemeleri, ihale şartlarında öngörülen alanın üzerinde olmasına rağmen revize edilmemiştir. Ayrıca, bazı hastanelerde idare kullanımında olması gereken depoların ticari alan olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinde, ticari faaliyetlerin yönetimi ve gelirlerin riskinin tamamen şirketlere ait olduğu belirtilmiştir. Ancak, uygulama projelerinde öngörülmeyen alanlarda ticari faaliyet yürütülmesi, idarenin kullanım bedelinde revizyon gerekliliğini doğurmaktadır. İdare, fazla kullanılan alanların tespit edilmesi ve bu alanların geri alınması için gerekli adımları atmayı planlamaktadır. Ancak, bu süreçte ihale şartlarının etkileri göz önünde bulundurulmamıştır. Ayrıca, bazı şehir hastanelerinde ticari alanların iklimlendirme giderleri, Kamu Konutları Yönetmeliği’ne göre belirlenen birim fiyatlar üzerinden hesaplanmaktadır. Bu durum, gerçek maliyetlerin tespit edilmediği ve sözleşme hükümlerine aykırı bir uygulama olduğu anlamına gelmektedir. İdare, iklimlendirme giderlerinin gerçek maliyet usulüyle belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, ticari alanların yönetimi ve ilgili giderlerin hesaplanmasında daha şeffaf ve doğru bir yaklaşım benimsenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerinde Ticari Alanlara İlişkin Hususlar
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kamu özel iş birliği modeli ile işletilen şehir hastanelerinde görevli şirketler tarafından işletilen ticari alanlarda ihale dokümanı ve projelerde yer alandan daha fazla alanda faaliyet yürütüldüğü, Bilkent Şehir Hastanesinde Sözleşme eki Ek-18 gereği Şirket tarafından yapılan ticari alanlar karşılığı ödemelerin ihale dokümanında yer alandan daha fazla alanda faaliyet gösterilmesine rağmen bedelin revize edilmediği ve bazı şehir hastanelerinde ticari alan iklimlendirme giderleri için kamu konutları için geçerli olan birim fiyatların kullanıldığı anlaşılmıştır.
İhale Dokümanı ve Projelerde Öngörülenden Daha Fazla Alanın Ticari Alan Olarak Kullanılması
Hizmete açılan şehir hastanelerinin uygulama projelerinde görevli şirketler tarafından işletilmek üzere ticari alanlar belirlenmesine ve bazı görevli şirketlerin uygulama projesinde belirtilen alanlardan daha fazla bir alanda ticari faaliyette bulunmasına, projesinde öngörülmediği halde İdare kullanımında olması gereken depoların ticari depo olarak kullanıldığı İdare tarafından tespit edilmesine rağmen bu hususlara ilişkin kullanım bedeli revizyonu yapılmamıştır.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinin “Ticari Faaliyetler ve İşletme Dönemi Yönetim Planı” başlıklı 32.3’üncü maddesinde;
“Şirket, Ticari Faaliyetler’i Ek 20’de (İşletme Dönemi Yönetim Planı) düzenlenen İşletme Dönemi Yönetim Planı doğrultusunda, yürürlükteki tüm mevzuat ve düzenlemelere uygun bir şekilde ve tüm maliyetleri, riski ve sorumluluğu üstlenerek tamamen kendi takdir yetkisi altında yürütecektir.”
32.7’nci maddesinde ise;
“Taraflar, Finansal Model’de belirtilen ve Şirket’in İşletme Dönemi boyunca Ticari Faaliyetler’i yürütürken elde etmesinin beklendiği gelirler ve karlara ilişkin riskin tamamen Şirket’e ait olduğunu kabul ederler. Şirket, bu gelirlerin ve karın elde edilmesinin İdare’nin bir haksız fiili, kusuru ya da ihmali neticesinde engellendiği durumlar saklı kalmak üzere, hangi gerekçeyle olursa olsun, Finansal Model’de belirtilen İç Verimlilik Oranı’nı sağlayamaması veya diğer finansal gelirleri elde edememesi sebebiyle herhangi bir tazminat talebinde bulunmayacağını taahhüt eder” ifadesi bulunmaktadır.
Başakşehir Çam ve Sakura, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi, Mersin Şehir Hastanesi ve Konya Şehir Hastanesi için görevli şirket tarafından kullanılan mevcut ticari alanların, İdare tarafından onaylanan uygulama projelerinde yer alan ticari alanlardan daha fazla olduğu ve bazı şehir hastanelerinde idare kullanımında olması gereken depoların ticari alan işleticileri tarafından kullanıldığı İdare ile izleme ve değerlendirme danışmanlık hizmet alımı kapsamında müşavir firmalar tarafından tespit edilmiştir.
Şehir hastaneleri sözleşmelerine göre görevli şirketler İdare tarafından onaylanmış uygulama projelerine uygun hareket etmekle mükelleftir. Ancak yukarıda değinilen açıklamalardan da anlaşılacağı üzere onaylı uygulama projelerinde yer almamasına rağmen şirketler tarafından bazı alanlarda ticari faaliyet yürütülmektedir. Bununla birlikte görevli şirketlerce ihale aşamasında verilen tekliflerde yer alması gereken hususlardan biri de ticari alanlardan elde edilecek gelirler ve bu gelirlerin teklife esas kullanım bedeli ödemelerine etkisidir. Görevli şirketlerin uygulama projelerinde belirtilen ticari alanlardan daha fazla bir alanda ticari faaliyet yürütüyor olmasıyla, ticari alanlardan elde edilecek gelirlerini artırması muhtemel olacağından söz konusu mevcut durum dolayısıyla İdare tarafından kullanım bedelinde bir revizyon yapılması gerekliliği de ortaya çıkmaktadır.
Kamu idaresi cevabında fazla yapılan ticari alanlara ilişkin olarak oluşturulan komisyonlarca tespitlerin yapıldığı, fazla yapılan ticari alanların Şirketlerden geri alındığı ya da belirlenen bedel karşılığında Şirketler ile mutabakat yapılmasının planlandığı ve bulgu konusu hususun kesin hesap konusu olduğu ifade edilmiştir. Her ne kadar kesin hesap konusu olduğu ve kabul süreçlerinin ayrı yürütülerek fazla kullanımlara ilişkin tespitler yapılmış olsa da ihale şartlarında oluşan kullanım bedeline ilişkin etkisi değerlendirilmemiştir.
Bu itibarla; ihale dokümanları ve projelerde öngörülenden fazla ticari faaliyet yürütülen alanlar, görevli şirket lehine ihale öncesi tekliflerinde yer almayıp gelir akımında değerlendirilmediğinden, İdare tarafından fazla kullanımların tespitinin yapılarak kullanım bedeline etkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde Sözleşme’de Ticari Alan Metrekaresi ve Bunun Karşılığı İdareye Yapılacak Ödemenin, Ticari Alanın Sözleşmede Öngörülenden Fazla Alanda Yürütülmesine Rağmen Revize Edilmemesi
Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde görevli şirket tarafından ihale şartlarında öngörülen ticari alana karşılık İdare’ye ödenmesi hüküm altına alınan bedelin, görevli şirketin Sözleşme’de öngörülenden daha fazla alanda ticari faaliyet ifa etmesine rağmen orantılı olarak arttırılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Ankara Bilkent Entegre Sağlık Kampüsü Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine ait Sözleşme’nin 32.6’ncı maddesi
“…Şirket, Yatırım Dönemi içerisinde Tesisler’de İdare tarafından onaylanmış vazıyet planına uygun olarak Ticari Faaliyetler’i yerine getirmek için 10.000 metrekarelik Ticari Alan’ı inşa etmekle yükümlüdür…” hükmü ile Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) 3.1’inci maddesi “.Şirket, İdareye Sağlık Tesisleri’nin içerisinde yer alan Ticari Alanlar’a ilişkin olarak yıllık net 3.000.000 TL (üç milyon Türk Lirası) (“Orijinal TAö 1”) . tutarında ödeme yapacaktır” hükmü gereği Görevli Şirket tarafından nihai teklif tarihi itibariyle 3.000.000 TL bedelin 10.000 m2’lik ticari alanın karşılığı olarak ihale şartlarında belirlendiği anlaşılmaktadır.
Hem Sağlık Yatırımları Genel Müdürlüğü tarafından uygulama projesi üzerindeki tespitlerinden hem de Bilkent Şehir Hastanesi İdaresi tarafından yerinde yapılan ve çeşitli raporlara yansıyan verilerden anlaşıldığı üzere görevli şirket tarafından Sözleşme’nin 32.6’ncı maddesinde belirlenen 10.000 m2den daha fazla alanda faaliyet yürütüldüğü ancak Ek-18’de İdare’ye ticari alan kira bedeli olarak bir arttırım yapılmadığı anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında Görevli Şirket tarafından 10.000 m2den fazla kullanılan alanın İdareye iadesi yönünde mutabakat çalışması yapıldığı ifade edilmiştir. Her ne kadar mutabakat ile fazla kullanılan alanın İdareye iadesi sağlanacak olsa da mutabakat öncesi süreçte Görevli Şirket tarafından kullanılan fazla alanlar için bir bedel ya da süre belirlemesi yapılarak Sözleşme hükümleri çerçevesinde işlem yapılması gerekmektedir.
Bu itibarla; Görevli Şirket’in Sözleşme öncesinde gelir akımı ve ticari faaliyetleri ile nihai teklifine esas fiyat tekliflerinde Sözleşme’nin 32.6’ncı maddesinde öngörülen metrekare karşılığı Ek-18’de öngörülen bedelin finansal hesaplamalarında dikkate alınarak teklifinin belirlendiği gözönünde alındığında, belirlenen metrekareden daha fazla alanda ticari faaliyet yürütebiliyor olması gelir akımında görevli şirket lehine olacağından Ek-18’de yer alan ticari alan kira bedelinin de fazla kullanılan ticari alanı yansıtacak şekilde güncellenmesi, fazla kullanılan alanın İdareye iadesi sağlanacak ise mutabakat öncesi Görevli Şirket tarafından fazla kullanılan alan bir bedel ya süre belirlemesi yapılarak Sözleşme çerçevesinde işlemlerin yürütülmesi gerekmektedir.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerinde Ticari Alan İklimlendirme Giderleri İçin Milli Emlak Tebliği’nin Baz Alınması
Kamu özel iş birliği modeli ile işletilen bazı şehir hastanelerinde ticari alanlara ilişkin iklimlendirme bedellerinin hesaplanmasında Kamu Konutları Yönetmeliği kapsamındaki konutlar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenen birim fiyatların kullanıldığı tespit edilmiştir.
İlgili birim fiyatların belirlendiği ve cari yılda uygulanmak üzere yayımlanan Milli Emlak Genel Tebliği’nde amacın Kamu Konutları Yönetmeliği kapsamındaki kamu konutlarına ilişkin kira bedellerinin tespitine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi olduğu anlaşılmaktadır. İlgili Tebliğ’in devam eden maddelerinde yakıtı kurum ve kuruluşlardan karşılanan ısı pay ölçer veya kalorimetre cihazı montajı yapılmamış konutlarda 2021 yılı için her bir metrekare için 2,52 TL yakıt bedeli belirlenmiştir. Bu bedel temel alınarak arttırımlı olarak bazı şehir hastanelerinde ticari alan iklimlendirme bedeli olarak kullanılmaktadır. İklimlendirme kaynağı olan enerji maliyetlerinde yıl boyunca dalgalanmalar olabilmekte ancak Milli Emlak Tebliği’nde yer alan tutar bir sonraki bütçe yılında güncellenebilmektedir.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinin “Ticari Faaliyetler ve İşletme Dönemi Yönetim Planı” başlıklı 32.3’üncü maddesinde;
“Şirket, Ticari Faaliyetler’i Ek 20’de (İşletme Dönemi Yönetim Planı) düzenlenen İşletme Dönemi Yönetim Planı doğrultusunda, yürürlükteki tüm mevzuat ve düzenlemelere uygun bir şekilde ve tüm maliyetleri, riski ve sorumluluğu üstlenerek tamamen kendi takdir yetkisi altında yürütecektir” denilmektedir.
Yapılan incelemelerde, bazı şehir hastanelerinde ticari alanlara ilişkin olarak ısıtma ve soğutma için gerçek maliyet tespiti yapılamadığından Milli Emlak Tebliği’nde belirlenen bedelin belirlenmiş bir katı ve ticari alan metrekaresi baz alınarak hesaplanmakta, Görevli Şirketlerden mahsubu yapılmaktadır. Ancak ilgili Sözleşme maddesi uyarınca ticari faaliyetlere ilişkin tüm maliyetler ile risk ve sorumlulukların görevli şirkete ait olduğu düzenlendiğinden iklimlendirme giderlerine ilişkin gerçek maliyeti karşılamaları da gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında iklimlendirme giderleri için yöntem belirleme çalışmalarının yapıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, ticari alanların işletilmesi ile ilgili riskler Görevli Şirket yükümlülüğünde olduğundan iklimlendirme giderlerinin gerçek gider usulü ile belirlenip buna göre mahsup edilmesi gerekmektedir.