Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerine İlişkin Sorunlar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerine İlişkin Sorunlar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Kamu Özel İş Birliği (KÖİ) Modeli ile işletilen şehir hastanelerine ilişkin olarak yatırım ve işletme dönemleri ile pazar testi süreçlerine ilişkin tespit edilen hususlara bentler halinde yer verilmiştir.
Şehir Hastanelerinde Nihai Tamamlama Süreçlerinin Yürütülmemesi
KÖİ Modeli ile yaptırılan şehir hastanelerinde, fiili tamamlama tarihleri üzerinden sözleşmede öngörülen süre geçmiş olmasına rağmen nihai tamamlama süreçlerinin yürütülmediği görülmüştür.
Sözleşme’nin 28.19’uncu maddesinde;
“İdare, Fiili Tamamlama Belgesi’nin düzenlenmesini izleyen 24 (yirmi dört) ayın dolmasından itibaren Nihai Tamamlama Belgesi’ni düzenleyecektir.”
Sözleşme eki Ek-1’de (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması) Nihai Tamamlama Belgesi; “Sözleşmenin 28.19’uncu maddesi uyarınca Fiili Tamamlama Belgesi’nin düzenlenmesini izleyen 24 (yirmidört) ayın dolmasından itibaren İdare tarafından düzenlenecek belgeyi ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır.
Sözleşme eki Ek-1’in (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması), “Sözleşmenin Yorumlanması” başlıklı ikinci bölümünde;
“Sözleşme, madde metninden aksi anlaşılmadıkça, aşağıdaki hükümlere göre yorumlanır:…
9. Sözleşme’de bir yükümlülüğün, belirli bir günden veya olaydan sonraki belirli bir İş Günü “içerisinde”, “itibariyle” veya “en geç bu tarihe kadar” ya da bunların eşdeğer bir şekilde yerine getirilmesinin öngörüldüğü durumlarda yükümlülüğün en geç, yükümlülüğün ifa edileceği son İş Günü öğleden önce ifa edilmesi gerekmektedir”
ifadesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen Sözleşme hükümleri bir arada değerlendirildiğinde fiili tamamlama belgesinin düzenlenmesini izleyen 24 ayın dolmasından itibaren nihai tamamlama belgesi düzenleneceği hüküm altına alındığından, İdare tarafından fiili tamamlama tarihini izleyen 24 ayın son iş gününde nihai tamamlama süreçlerinin tamamlanarak nihai tamamlama belgesi düzenlenmesi gerekmektedir.
Her ne kadar Bakanlık 17.02.2021 tarihli ve E-60741449-755.01-694 sayılı Makam Oluru ile çeşitli disiplinlerde mahsuplaşma komisyonları kurulmuş olsa da mahsuplaşma çalışmaları neticelendirilmemiştir. Nihai tamamlama süreçlerinin işletilmemesi nedeniyle İdare ve Şirket’in hak ve yükümlülükleri açısından belirsizlikler ortadan kaldırılmamış ve aşağıda sıralanan hususlar ortaya çıkmıştır.
Bu hususlar;
• İdare tarafından şehir hastanelerine ilişkin olarak Sözleşme eki Ek-8 (İnşaat Hususları) uyarınca; nihai teklif tarihindeki şartları eşitlenmiş proje ve ihtiyaç programı ile kesin proje, teknik şartnameler ve uygulama projesi arasındaki farklılıklardan kaynaklı olarak mahsuplaşmaların yapılmaması nedeniyle toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi ve bu revizyonun kullanım bedeline yansıtılmaması,
• Görevli Şirket tarafından Sözleşme eki Ek-13 (Ekipmanlar) kapsamında aşama kabulünden önce sağlanması ve kurulması beklenen mefruşat ve tıbbi cihazlardan Şirket ihale teklifinde ibraz edilen ve Ek-13’de yer alan Tıbbi Ekipman Listesi ile Uygulama Projesi hazırlık sürecinde güncellenen tıbbi ekipman listesi arasındaki farklılıklardan dolayı toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi,
• Yine Sözleşme eki Ek-13 (Ekipmanlar) kapsamında Görevli Şirket tarafından sağlanması ve kurulması gereken ekipmanların kurulmaması veya aşama kabulünden sonra temin edilmesine rağmen buna ilişkin toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi,
• Ayrıca Ek-13 (Ekipmanlar) ile ilgili olarak sıralanan maddeler kapsamındaki eksiklikler için Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) kapsamında Diğer Tıbbi Ekipman Hizmeti ile Mefruşat Hizmetine ilişkin hizmet değişikliği yapılmaması,
• Görevli Şirketlere yer teslimi yapılmadan inşaat işleri başlamış olmasına rağmen işletme sürelerinde revizyon yapılmaması,
• İmalatından vazgeçilen, yapılmayan veya yaptırılmayan imalatlar ile bitirilmemiş işler kapsamında değerlendirildiği halde tamamlanmayan işler için toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi ve bu eksiklikler için bina ve arazi hizmetleri, olağanüstü bakım ve onarım hizmetleri vb. hizmetlerde hizmet değişikliği yapılmaması,
• Görevli Şirket tarafından ihale dokümanında ve projelerde belirlenen alandan daha fazla alanda yürütülen ticari faaliyetler olmasına rağmen toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi,
olarak sıralanabilir.
Bu itibarla, hak ve yükümlülüklerin ortaya konulması, toplam sabit yatırım tutarı ile kullanım bedelinin ayarlanması ve yukarıda yer alan eksikliklerin hizmetlere olan etkisinin değerlendirilmesi için nihai tamamlama süreçlerinin yapılması gerekmektedir.
Yer Teslimi Yapılmadan İnşaat İşleri Başlamasına Rağmen Yatırım ve İşletme Dönemlerine İlişkin Revizyonların Yapılmaması
KÖİ Modeli ile işletilen şehir hastanelerinde Görevli Şirketlerin yer teslimi yapılmadan inşaat işlerine başlamalarına rağmen yatırım ve işletme dönemlerine ilişkin revizyonların yapılmadığı görülmüştür.
Söz konusu işlere ait Sözleşmelerin; “Sözleşmenin Başlangıcı ve Süresi” başlıklı 5’inci maddesinde; “İş bu sözleşmenin süresi, İdare’nin işbu Sözleşme kapsamındaki ek istekleri, İşler’in askıya alınması, Gecikme Nedenleri ile Mücbir Sebepler ve Şirket’in kusuru dışındaki nedenlerden kaynaklanan süre uzatımları hariç, yer teslim tarihinden itibaren (…) yıldır” denilmektedir.
Adı geçen sözleşmelerde; yatırım döneminin, sözleşme uyarınca uzatılmadıkça sözleşme imza tarihinden itibaren başlayıp tamamlama tarihine kadar süren, inşaat öncesi hazırlık ve inşaat dönemini kapsayan dönem olduğu belirtilmiş, inşaat dönemi ise yer teslim tarihinden itibaren (…) yıl olarak belirlenmiştir. Sözleşmelere göre işletme dönemi ise, sözleşme uyarınca uzatılmadıkça tamamlama tarihinden başlayıp, sözleşme hükümlerine göre sona erme tarihine kadar devam edecek süre olarak belirlenmiştir.
Sözleşmelerin “İşlerin Başlaması” başlıklı 23.11’inci maddesinde; “Şirket tarafından inşaat ruhsatının alındığı tarihten itibaren 10 iş günü içerisinde, işlerin başlamasına engel olamayacak halde ve arazi üzerindeki tesisler boşaltılmış olarak, işbu sözleşmenin 24.9. uncu maddesine göre kurulacak denetim mekanizması tarafından ayrı bir tutanakla yer teslimi yapılacaktır. Yer tesliminin yapıldığı gün yer teslimi tarihi olarak kabul edilecektir. Şirket, Yer Teslim Tarihi’nden itibaren inşaat işlerine başlayacaktır”,
Sözleşmelerin “Erken Tamamlama” başlıklı 25.5’inci maddesinde ise; “Fiili Tamamlama Tarihi’nin Tamamlama Tarihi’nden önce olması durumunda, Şirket İşler’i erken bitirmekten dolayı herhangi bir prim ödenmesine hak kazanmayacaktır. Bununla birlikte Şirket, ilgili Aşama’yı tamamladığı tarih itibariyle Hizmetler’i sunmaya başlamaya ve Kira Bedeli ödemelerini almaya hak kazanacaktır. Böylece Fiili Tamamlama Tarihi ile Tamamlama Tarihi arasındaki gün sayısına eşit bir süre için İşletme Dönemi süresini uzatma hakkına sahip olacaktır” denilmektedir.
Sözleşme’nin yukarıda yer alan düzenlemelerine göre; Görevli Şirket’in ancak yer teslimi yapıldıktan sonra inşaat işlerine başlaması mümkün olup Görevli Şirket’in tamamlama tarihinden önce inşaat işlerini tamamlaması halinde fiili tamamlama tarihi ile tamamlama tarihi arasındaki sürenin işletme dönemini uzatma hakkı verdiği anlaşılmaktadır.
KÖİ Modeli ile inşa ettirilen şehir hastanelerine ilişkin alınan izleme ve değerlendirme danışmanlık hizmet alımı kapsamında ilgili danışman firmalar tarafından düzenlenen aylık ilerleme raporları ve periyodik ara denetim raporları ile Sözleşmenin 26’ncı maddesi gereği görevlendirilen işlerin gözlemcisi tarafından düzenlenen raporlardan anlaşıldığı üzere hizmette olan şehir hastanelerinde yüklenicilere yer teslimi yapılmadan inşaat işlerinin başladığı tespit
edilmiştir. Ankara Bilkent Entegre Sağlık Kampüsü projesinde yer tesliminden önce Görevli Şirket tarafından yapılan imalatların yüzdesi belirlenerek işletme döneminden süre kesintisi yapılmış olmakla birlikte diğer projeler için de benzer sürecin yürütülmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, şehir hastaneleri için inşaat dönemi sürelerinin inşaat işlerine fiilen başlandığı tarihler esas alınarak hesaplanması ve işletme sürelerinin yer teslimi öncesi başlayan inşaat işleri dikkate alınarak yeniden hesaplanması gerekmektedir.
Yaptırılmayan/Yapılmayan İmalatlar İçin Toplam Sabit Yatırım Tutarı Revizyonunun Yapılmaması ve Bu Eksikliklerin Etki Ettiği Hizmetler İçin Hizmet Değişikliği Yapılmaması
KÖİ Modeli ile inşa ettirilen şehir hastanelerinde nihai teklif tarihindeki şartları eşitlenmiş proje ve ihtiyaç programında öngörülen ancak İdare tarafından imalatından vazgeçilen ya da Görevli Şirketler tarafından yapılmayan veya eksik yapılan imalatlar ile bitirilmemiş işler kapsamında Görevli Şirket tarafından belirli bir süre içerisinde yapılması gereken işler ve/veya teslim edilmeyen ekipmanların toplam sabit yatırım tutarında meydana getirdiği azalma dikkate alınarak toplam sabit yatırım tutarının revize edilmesi gerekirken bu yükümlülük yerine getirilmemiş ve bu eksikliklerin etki ettiği hizmetlerde de değişiklik yapılmadığı görülmüştür.
31.12.2023 tarihi itibarıyla KÖİ Modeli ile hizmete açılan onyedi şehir hastanesi bulunmaktadır. Söz konusu şehir hastanelerine ilişkin sözleşmelerin eki Ek-1’de (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması) toplam sabit yatırım tutarı; “Şirket tarafından Sözleşme hükümlerine göre yapılacak olan yapım işleri ve varsa arazi maliyetine ilişkin olarak Sözleşme’de belirtilen toplam tutardır” şeklinde tanımlanmıştır.
Sözleşmelerin “Toplam Sabit Yatırım Tutarı” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Şirket tarafından işbu Sözleşme hükümlerine göre Sağlık Tesisi’nin yapımı ve bünyesinde yer alan Ekipmanlar’ın temini işleri için gerekli Toplam Sabit Yatırım Tutarı, KDV hariç …. TL’dır” denilerek toplam sabit yatırım tutarına sağlık tesisinin yapım maliyeti ile ekipman maliyetlerinin dahil olduğu belirtilmiştir.
Ekipman ise Sözleşme eki Ek-1’de; mefruşat, hastane bilgi yönetim sistemi (donanım) ve tıbbi ekipman olarak tanımlanmıştır.
İlgili şehir hastanelerine ilişkin olarak alınan izleme ve değerlendirme danışmanlık hizmet alımı kapsamında müşavir firmalar tarafından düzenlenen raporlar ile işlerin kabulü sürecinde İdare ve müşavir firma iştiraki ile düzenlenen kabul tutanaklarının incelenmesi neticesinde nihai teklif tarihindeki şartları eşitlenmiş proje ve ihtiyaç programında öngörülen ancak inşaat aşamasında bir kısmı İdare tarafından yaptırılmasından vazgeçilen, bir kısmı ise Görevli Şirket tarafından yapılmayan veya eksik yapılan imalatlar ile bitirilmemiş işler kapsamında Görevli Şirket tarafından belirli bir süre içerisinde yapılması gereken işler ve/veya teslim edilmeyen ekipmanların olduğu ancak toplam sabit yatırım tutarına dahil olan bu eksiklikler için mahsuplaşma sürecinin işletilmediği anlaşılmıştır.
Ayrıca imalatından vazgeçilen, bir kısmı Görevli Şirket tarafından yapılmayan veya eksik yapılan imalatlar ile bitirilmemiş işler kapsamında Görevli Şirket tarafından belirli bir süre içerisinde yapılması gereken işler ve/veya teslim edilmeyen ekipmanların etki ettiği ve Görevli Şirket tarafından ihale teklifinde bu imalatlar ile işler ve ekipmanlar dahil teklif verilen hizmetlerde değişiklik yapılmadığı tespit edilmiştir.
İstekliklerden teklifler bu kapsamda alınmış, istekliler tarafından hem toplam sabit yatırım tutarı hem de ilgili hizmetlerde bu sistem gözetilerek teklifler oluşturulmuştur. Ancak söz konusu herhangi bir sistem veya yapı sözleşmeler imzalandıktan sonra projelerden çıkarılmış ve toplam sabit yatırım tutarında ve etki ettiği hizmetlerde (bina ve arazi hizmeti, olağanüstü bakım ve onarım hizmeti, ortak yönetim, mefruşat, diğer tıbbı ekipman vb. hizmetler) değişiklikler yapılmamıştır.
Bitirilmemiş işler kapsamında değerlendirilen Sözleşme eki Ek-13 kapsamında Görevli Şirket tarafından toplam sabit yatırım tutarına dahil olarak getirilmesi gereken ekipmanların (tıbbi cihaz ve mefruşat) geç getirilmesi veya hiç getirilmemesi durumları da söz konusu olmasına rağmen toplam sabit yatırım tutarında ve bu işlerin etki ettiği diğer tıbbi ekipman destek hizmetinde değişiklik yapılmamıştır.
Kamu idaresi cevabında, mahsuplaşmalara yönelik olarak İdare tarafından 17.02.2021 tarihli Bakan Oluru ile komisyonlar kurulduğu, komisyon çalışmaları neticesinde süreçlerin yürütüleceği, Ankara Bilkent Entegre Sağlık Kampüsü Projesinde bir takım mahsuplaşmalar yapıldığı ve bazı konularda da uyuşmazlıklar olduğu, bu Projede izlenen sürecin neticelenmesi ile diğer projelerde de aynı yöntemin izleneceği ifade edilmiş olup imalat mahsuplaşması haricinde bunun hizmet bedellerine etkisinin belirlenmesinde Sözleşme ve mevzuat anlamında tereddütler olduğu belirtilerek eksik imalat veya eksik cihazların hizmet bedellerine etkisinin hesaplanması yönteminde ise ihale tekliflerinde alt kırılımlar olmaması nedeniyle zorluklar yaşandığı ifade edilmiştir. Ancak Sözleşme’nin değişiklikleri düzenleyen 44’üncü maddesi, Sözleşme eki Ek-8 (İnşaat Hususları) ve Sözleşme eki Ek-22 (Değişiklik Prosedürü) bir arada değerlendirildiğinde ihale dokümanları, şartları eşitlenmiş proje, ihtiyaç programı, kesin proje ve teknik şartnameler ile uygulama projeleri arasındaki farklılıkların Ek-22 kapsamında değişiklik olarak değerlendirileceği, değişikliğin sadece inşaat işlerine ilişkin olarak iş azalışı ve artışı olarak değerlendirilmemesi gerektiği, hizmetlerde meydana gelen değişikliklerin de iş azalışı veya artışı olarak tanımlandığı dikkate alındığında eksik işlerin hizmete etkisinin değerlendirilmesinde yöntem belirsizliği ve süreç zorluğu İdare tarafından öne sürülse de iş artışı yapılması halinde hizmet değişikliği için benimsenen bir yöntem olduğu bilindiğinden iş eksikliği niteliğinde olan eksik işler için de İdare tarafından bir hizmet değişikliği yöntemi benimsenmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, hizmete açılan şehir hastanelerine ilişkin olarak nihai teklif tarihindeki şartları eşitlenmiş proje ve ihtiyaç programı doğrultusunda teklif alınan ve toplam sabit yatırım tutarı olarak belirlenen bedelin, İdare tarafından yapımından vazgeçilen imalatlar ile Görevli Şirket tarafından yapılmayan veya eksik yapılan imalatlar ve bitirilmemiş işler kapsamında olan işler ve ekipman eksiklikleri göz önüne alınarak Sözleşme hükümleri doğrultusunda toplam sabit yatırım tutarı ile hizmet bedellerinde revizyon yapılması gerekmektedir.
Trijenerasyon Sistemlerine İlişkin Fayda-Maliyet Analizlerinin Yapılmaması
Doğal gazdan elektrik enerjisi ve termal fayda (sıcak ve soğuk) üretmeye yönelik olarak şehir hastanelerinde kurulan trijenerasyon sistemi için sağlık tesisleri tarafından maliyet değerlendirmesinin yapılmadığı, bazı sağlık tesislerinde ise sistem işleticisi konumunda olan Görevli Şirket tarafından İdareye veri sağlanmadığı, verimlilik değerlendirmeleri yapılmadığı görülmüştür.
Şehir hastanelerine ilişkin ihale dokümanı ek mahal listesinde; “Hastanede elektrik enerjisi güç ihtiyacının en az .%…’ını karşılayacak kapasitede doğal gaz ile çalışacak, gaz motor-jeneratör üniteli kojenerasyon üniteleri tesis edilecektir…. Kurulacak sistemin fazla ısısından istifade etmek üzere absorbsiyonlu chiller ünitesi de tesis edilecektir.” düzenlemesi yer almaktadır. Yer alan düzenlemeye istinaden şehir hastanelerinde trijenerasyon sistemleri tesis edilmiştir.
İlgili sisteme ilişkin olarak işletme, bakım ve onarım maliyetleri Görevli Şirket tarafından sunulan bina ve arazi ile olağanüstü bakım ve onarım hizmetleri kapsamında yürütülmektedir.
Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) kapsamında Görevli Şirket tarafından sunulan Ortak Hizmetler Yönetimi Hizmeti’ne ilişkin “Hedefler” başlıklı maddede;
“Şirket, İdare faaliyetlerinin gereksinimlerini karşılamak için 7 (yedi) gün 24 (yirmi dört) saat kesintisiz kapsamlı bir Ortak Hizmetler Yönetimi Hizmeti sunacaktır. Hizmet, aşağıdakileri yerine getirmek için sürdürülebilir büyüme ilkelerini temel almaktadır:
a.İdare içindeki enerjinin en az kaynak ile en verimli şekilde kullanımının sağlanması;”
“Ortak Hizmetler Verimlilik Yönetimi” başlıklı maddesinde;
“… Ortak Hizmetler Yönetim Hizmeti aşağıdakileri kapsamakta olup, bunlarla sınırlı değildir:
a. Ortak Hizmetlerin kullandığı kaynak tüketimini en aza indirmek ve İdare tarafından istenen optimum çevre koşullarına ulaşmak amacıyla; binaların, sistemlerin ve ekipmanlar’ın performansının izlenmesi ve kontrol edilmesi;”
Sözleşme’nin “İşbirliği” başlıklı 8’inci maddesinde ise;
“Her iki Taraf’da işbu Sözleşme’nin amacı doğrultusunda karşılıklı işbirliği içerisinde hareket edecektir. Bununla birlikte, Taraflar’ın, işbu Sözleşme hükümleri uyarınca diğer Taraf’ın sorumluluğu altında olan bir işi yerine getirme yükümlülüğü yoktur.”
hükümlerine yer verilmiştir.
Yapılan incelemede KÖİ Modeli ile işletilen şehir hastanelerinde idari ve teknik personel yetersizliği, Görevli Şirketler tarafından sistemlerin çalışmasına ilişkin veri sağlanmaması, verimlilik değerlendirmesi ile dönemler itibarıyla maliyet değerlendirmesi yapıp sisteme ilişkin fayda maliyet analizlerinin yapılmaması veya fayda maliyet analizleri yapılsa dahi sağlık tesisleri tarafından sistemin çalışma durumuna ilişkin değerlendirmede bulunulmaması nedenleriyle 2023 yılında sistemlerin işletilmesinde sorunlar olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan her ne kadar bazı şehir hastaneleri tarafından fayda maliyet analizleri yapılsa da analizlerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hususunda da tereddütler mevcuttur.
6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmete Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 2’nci maddesinin dördüncü fıkrasında; Tesisin işletilmesi döneminde sözleşmenin yürütülmesi yetki ve sorumluluğu ile harcama yetkisi, ilgili taşra biriminin en üst yöneticisine aittir.” hükmüne istinaden işletme döneminde sözleşme kapsamında işlerin yürütülmesine ilişkin yetki ve sorumluluk il sağlık müdürlükleri ile sağlık tesislerine aittir.
İşletilmesi Görevli Şirket tarafından yapılan trijenerasyon sistemlerinin enerji fiyatlarındaki yükseliş ve doğal gazdan elektrik üreten kuruluşlara doğal gaz enerjisi perakende satış fiyatlarının yüksek belirlenmesi nedeniyle ihale döneminde öngörülen faydayı bazı dönemler sağlayamadığı anlaşılmaktadır. Ortak hizmetler kapsamında enerji ve kaynak verimliliğinin optimize edilmesi ve işbirliği içerisinde Görevli Şirket ve İdare tarafından dönemler itibarıyla değerlendirmeler yapılarak sistemlerin aktif veya pasif olma durumuna karar verilmesi gerekmektedir. Ancak bazı sağlık tesislerinde Görevli Şirket tarafından termal fayda veya verimlilik gibi fayda maliyet hesaplamalarında önem arz edecek parametrelerin İdare ile paylaşılmaması nedeniyle İdare tarafından da tek taraflı olarak yapılan maliyet değerlendirmeleri sağlıklı olmamaktadır.
Sözleşme kapsamında işbirliği hükümleri ile ortak hizmet yönetimi hizmeti kapsamında enerji ve kaynak verimliliğinin sağlanması için sağlık tesisleri tarafından dönemler halinde fayda maliyet analizleri yapılarak bu sistemlerin karlılığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, her ne kadar işletme döneminde il sağlık müdürlükleri ile sağlık tesisleri sözleşme kapsamındaki işlerin yürütülmesinden sorumlu olsa da şehir hastaneleri arasında genellik arz eden ve teknik bilgi gerektiren bu konuda Bakanlık tarafından ortak bir karar alınarak izlenecek yöntemin geliştirilmesi ve uygulamaya yön verilmesi, dönemler itibarıyla Görevli Şirketler ile sağlık tesisleri tarafından fayda maliyet analizleri yapılarak sistemin karlılığının değerlendirilmesi, verimlilik değerlendirmeleri hususunda sistemlerin işletilmesine ilişkin düzenleyici görevi olan ilgili kurumlar ile işbirliği yapılması gerekmektedir.
Doğal Gaz Tüketiminde Eksik Ölçüm Bedellerine Maruz Kalınması
KÖİ Modeli ile işletilen şehir hastanelerine ilişkin doğal gaz tüketimlerinde eksik ölçüm (Qmin) bedellerine maruz kalındığı görülmüştür.
03.11.2002 tarihli ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Ölçüm” başlıklı 41’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “(Ek fıkra: RG-14/5/2022-31835) Müşteri tüketimlerinin saatlik takibinin yapılabildiği, bir veya birden çok cihazın tek bir sayaç ile ölçümü yapılan tesislerde, sayaçların ölçüm kapasiteleri altında çekiş yapıldığının tespiti ve tüketicilere bildirilmesi halinde, sayaçların asgari ölçüm kapasiteleri dikkate alınarak ölçüm miktarlarında düzeltme yapılır. Düzeltme sonucu ortaya çıkan bedel müşteri tarafından ödenir. Bu durumlarda tüketiciye ölçüm sistemi hakkında dağıtım şirketi tarafından bilgilendirme yapılır. Tüketicinin tercihine bağlı olarak ve maliyetinin tüketici tarafından karşılanması kaydıyla ölçüm kapasitesi veya hassasiyeti uygun sayaç tesis edilir.” denilmektedir.
İlgili Yönetmelik uyarınca saatlik takibin yapılabildiği tesislerde, sayaçların ölçüm kapasiteleri altında çekiş yapıldığında düzeltme sonucu ortaya çıkan bedelin müşteri tarafından ödeneceği bunun üzerine eksik ölçüm bedellerine maruz kalmak istemeyen tüketicinin ise ölçüm kapasitesi veya hassasiyeti uygun sayaç talep edebileceği düzenlenmiştir.
Doğal gaz dağıtım şirketlerinin şartname ve uygulamalarına göre asgari saatlik çekiş miktarı, tesiste kurulan ölçüm ekipmanlarının standartlar dahilinde hata toleransını aşmadan ölçüm yapabildiği en düşük saatlik miktar olup, projelendirme aşamasında Qmin olarak adlandırılan bu değer projelendirme süreçlerini yürüten Görevli Şirketler tarafından belirlenerek doğal gaz dağıtım şirketlerine bildirilmekte bu değere göre gaz dağıtım şirketi tarafından gaz ölçüm ekipmanı (sayaç) tedarik edilmektedir.
Yapılan incelemede İzmir, Mersin, Elazığ, Adana ve Manisa Şehir Hastanelerinde yatırım döneminde Şirket tarafından yaptırılan doğal gaz tesisat projesi doğrultusunda gaz dağıtım şirketleri tarafından temin edilen doğal gaz tüketim sayaçlarının doğal gaz tesisat projesi neticesinde taahhüt edilen saatlik tüketim miktarının altında kalınması nedeniyle gaz dağıtım şirketleri tarafından sayaç çapına göre belirlenen en düşük saatlik miktarın, tüketimi olmadığı halde faturalandırıldığı görülmüştür. Sağlık tesisleri tarafından tüketim miktarları gözetilerek Yönetmelik uyarınca öngörülen ölçüm kapasitesine uygun sayaç değişimi yoluna gidilmediği, bundan dolayı yüksek miktarlarda Qmin (eksik ölçüm) bedellerine maruz kalındığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, yatırım döneminde Görevli Şirket sorumluluğunda olan doğal gaz tesisatı projelendirmesinde gaz yakıcı cihazlar içerisinde tüketimi en az olan cihaza göre belirlenmesi gereken Qmin miktarlarının, projelendirme aşamasında dikkate alınmamasından kaynaklı yapılan projelerden dolayı ortaya çıkan Qmin miktarlarının önlenmesi için tesisat revizyonları ile Qmin’e neden olan gaz yakıcı cihazların ayrı bir sayaçtan beslenmesi sağlanarak sayaç kapasitesinin düşürülmesinin temin edilmesi, projelendirme aşamasında meydana gelen sorunlardan dolayı Qmin miktarları ile ilgili olarak kök neden analizleri yapılarak sorumlulukların tespit edilmesi gerekmektedir.
Yatırım Döneminde Katma Değer Vergisi İstisnasından Yararlanan Görevli Şirketlerin İstisna Kapsamında Kira Tutarının veya Kira Süresinin Bir Kısmından Vazgeçmesine İlişkin İşlemlerin Tesis Edilmemesi
KÖİ Modeli ile inşa ettirilen şehir hastanelerinin yatırım dönemlerinde gerçekleştirilen mal teslimleri ile hizmet ifaları 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun geçici 29’uncu maddesi kapsamında Katma Değer Vergisi’nden (KDV) istisna tutulmuş olup, Görevli Şirketlerin bu istisnadan faydalanması için kira tutarının veya süresinin bir kısmından vazgeçmesi gerekirken İdare ile Görevli Şirketler arasında bu hususa ilişkin işlem tesis ettirilmediği görülmüştür.
3065 sayılı Kanun’un geçici 29’uncu maddesinde; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun mülga Ek 7’nci maddesine göre kiralama karşılığı yaptırılmasına karar verilen sağlık tesislerine ilişkin projelerden geçici 29’uncu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihale veya görevlendirme ilanı yayımlanmış ancak teklif alınmamış olanlar ile 31.12.2023 tarihine kadar ihale veya görevlendirme ilanı yayımlanacak olan projeleri üstlenenlere veya görevlendirilenlere yatırım döneminde proje kapsamında yapılan mal teslimleri ile hizmet ifalarının katma değer vergisinden istisna olduğu, geçici 29’uncu maddenin yürürlük tarihinden önce teklifleri alınmış ya da ihalesi veya görevlendirilmesi yapılmış işlerde; Görevli Şirketin veya yüklenicinin maddenin yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde talepte bulunması halinde madde yürürlük tarihinden sonraki mal teslimleri ile hizmet ifalarının katma değer vergisinden istisna tutulacağı, bu istisnanın uygulanabilmesi için Görevli Şirketin veya yüklenicinin proje nedeniyle yatırım döneminde yükleneceği katma değer vergisi tutarının, indirim yoluyla telafi edilebileceği tarihe kadar, projenin ana kredi finansman koşullarına göre oluşacak finansman maliyeti tutarı veya buna isabet eden sürenin, ilgisine göre; işletme süresi öngörülen projelerde işletme süresinden, kira öngörülen projelerde kira tutarından veya kira süresinden indirileceği hususunun bu şirketler tarafından, içeriği idarece belirlenecek taahhütname ile taahhüt edilmesi ve bu taahhüdün idarece kabul edilmesi gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir.
Yapılan incelemede 3065 sayılı Kanun’un geçici 29’uncu maddesi uyarınca katma değer vergisi istisnasına ilişkin şartları taşıyan ve bu istisnadan yararlanan projelere ilişkin olarak kira tutarından veya işletme süresinden indirim yapılmasına ilişkin işlem tesis edilmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, ilgili Kanun hükmü uyarınca KDV istisnasından yararlanan Görevli Şirketler için kira tutarı veya süre indirim hesaplamalarının yapılarak Kanun hükmüne göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Yapılması Planlanan Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüs Projesine İlişkin Sözleşme Taraflarca Sulhen Sona Erdirilmesine Rağmen Görevli Şirketin Mutabakat Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesi
KÖİ Modeli ile ihale edilen Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüs Projesi Sözleşmesi taraflarca 02.01.2019 tarihli Mutabakat ile sulhen sona erdirilmesine rağmen Görevli Şirket tarafından Mutabakat gereklerinin yerine getirilmediği görülmüştür.
Kamu Özel İşbirliği Modeli ile Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ile Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüsü Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşinin Sonlandırılmasına Dair Mutabakat’ın “Açıklamalar” başlıklı 1’inci maddesinde yer aldığı üzere mutabakat metninin proje sözleşmesinin sulhen sona erdirilmesine ilişkin olarak imzalandığı anlaşılmaktadır.
Mutabakat’ın “Tarafların Yükümlülükleri” başlıklı 2.2’nci maddesinde;
“İşbu Mutabakat ile Taraflar arasında akdedilen Proje Sözleşmesi bütün hüküm ve sonuçları ile sona erecektir. Taraflar birbirlerinden herhangi bir nam altında doğrudan ve/veya dolaylı olarak herhangi bir hak ve talepte bulunmayacaklarını kabul ve taahhüt ederler…” ve
Mutabakat’ın 2.3’üncü maddesinde;
“Şirket, işbu Mutabakat ile Proje ile ilgili yapmış olduğu hizmet, inşaat, vb. her türlü iş/işlemi işbu Mutabakatın yürürlüğe girme tarihinden itibaren İdare’ye en geç 3 (üç) ay içerisinde tam ve gereği gibi teslim etmekle yükümlüdür. İdare bütün bu iş/işlem, bilgi ve belgelerin kendisine teslimini müteakip Şirket’in Proje için İdare’ye teslim ettiği Denizbank
Başkent Kurumsal Şubesi’nden 09/03/2016 tarih ve mektup no’lu Kesin Teminat
Mektubu’nu Şirket yetkilisine teslim edecektir” denilmektedir.
Mutabakat’ın 2.4’üncü maddesinde ise;
“Şirket, işbu Mutabakatta belirtilen bütün işlemleri en geç 2.3. maddede belirtilen süre içerisinde yerine getirmeyi, İdareden herhangi bir hak ve alacağının bulunmadığını, üçüncü kişi/lere, kurum ve kuruluşlara karşı zarar, ziyan, hak, borçlar vb. gibi her türlü işlemden sorumlu olduğunu ve İdare’ye gayrikabili rücu ibra ettiğini kabul, beyan ve taahhüt etmektedir” hükümlerine yer verilmiştir.
Ayrıca Sözleşme eki Ek-1’de (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması) yer teslim tarihi; “Şirket’in Sözleşme’ye konu taşınmaz üzerinde inşaat işine başlaması ve Sözleşme kapsamındaki diğer yükümlülüklerini ifa edebilmesi için Arazi’nin Sözleşme’nin 23.11’inci maddesi uyarınca ve bir tutanak (yer teslim tutanağı) karşılığında Şirket’e teslim edildiği tarihtir.” olarak tanımlanmıştır.
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüs Projesi Sözleşmesi’nin yukarıda yer verilen Mutabakat hükümleri uyarınca tarafların karşılıklı anlaşması ile bütün hüküm ve sonuçlarıyla sona erdiği, Sözleşme’nin sona ermesinden dolayı İdare ve Şirket arasında hak ve yükümlülüklerin belirlendiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüs Projesi sulhen sona erdirilmesine rağmen Görevli Şirket tarafından arazinin İdare’ye teslim edilmediği ve yatırım döneminde verilen kesin teminatın ise süresi dolmasına rağmen yenilenmediği tespit edilmiştir. Sözleşme gereği inşaat işlerinin başlaması için yer teslimi tutanağı düzenlenmesi gerekirken yer teslimi gerçekleşmeden arazide Görevli Şirket tarafından inşaat işleri yapıldığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüs Projesine ilişkin sözleşme taraflarca sulhen sona erdirildiğinden Görevli Şirketin proje alanını oluşturan hazine ve orman arazisinden çıkarılması, Görevli Şirket tarafından yer teslimi yapılmadan gerçekleştirilen imalatların ortadan kaldırılması, her türlü takyidattan ari bir şekilde söz konusu arazinin Sözleşme ve Mutabakat hükümlerine uygun olarak teslimi ve bu araziler üzerinde yetkisiz faaliyette bulunulmasına ilişkin idari ve mali tedbirlerin alınması gerekmektedir.
Ankara Etlik Şehir Hastanesi İçin Fiili Tamamlama Tarihi Öncesinde Teknolojik Gelişmeler Kalemi İçin Yapılması Öngörülen İş Azalışı Hususunda Mutabakat Sağlanmasına Rağmen Kullanım Bedelinin Revize Edilmemesi
KÖİ Modeli ile inşa ettirilen Ankara Etlik Entegre Sağlık Kampüsünde ihale teklifine dahil olan İdare onayı ile yapılmayan teknolojik gelişmeler kalemi altında yer alan imalatlara ilişkin olarak İdare ile Görevli Şirket arasında iş azalışı yapılacağı hususunda mutabık kalınmasına rağmen iş azalışı sürecinin tamamlanarak kullanım bedeline yansıtılmadığı görülmüştür.
Ankara Etlik Entegre Sağlık Kampüsü için İdare ile Şirket arasında Sözleşme eki Ek-22 (Değişiklik Prosedürü) kapsamında yürütülen İdare İşler Değişikliğine ilişkin olarak imzalanan 1 No.lu Ek Mutabakat’ın tarafların yükümlülüklerini düzenleyen 3.1’inci maddesinin (ii) numaralı bendinde;
“Şirket, İhale Teklifi’nde “teknolojik gelişmeler” kalemi altında yer almakla birlikte, İdare’nin onayı doğrultusunda yapılmayan işlere ilişkin olarak Fiili Tamamlama Tarihine kadar İdare ile Şirket arasında karşılıklı olarak mutabık kalınacak tutarın Proje Sözleşmesi Ek- 22 (Değişiklik Prosedürü) Bölüm 4 “Genel Prosedür” kapsamı içine alınarak “iş azalışı” uygulanmak suretiyle Orijinal KB’den düşürülmesini kabul etmektedir.” denilmektedir.
KÖİ Modeli ile inşa ettirilen Ankara Etlik Entegre Sağlık Kampüsüne ilişkin olarak fiili tamamlama tarihi 23.09.2022’dir.
Yapılan incelemede Ankara Etlik Entegre Sağlık Kampüsü ihale tekliflerinde yer aldığı halde yapılmayan teknolojik gelişmeler kalemi altında yer alan imalatlar için 1 No.lu Ek Mutabakat uyarınca fiili tamamlama tarihinden önce iş azalışı yapılmak suretiyle Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) uyarınca kullanım bedeli hesaplamaya esas orijinal kullanım bedeli üzerinden azalış yapılmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, Görevli Şirket ile İdare arasında imza edilen Ek Mutabakat hükümleri gereği teknolojik gelişmeler kaleminde yer alan ancak yapılmayan imalatlar için orijinal kullanım bedeli tutarının azaltılması ve nihayetinde işletme döneminde Görevli Şirket’e yapılan kullanım bedeline yansıtılması gerekmektedir.
Konya ve Manisa Şehir Hastanelerinde Kredi Geri Ödeme Planı ile Minimum Borç Servisi Karşılama Oranının Görevli Şirket Tarafından Sözleşme Hükümlerine Uygun Olarak Sunulmaması Nedeniyle Kullanım Bedeli Ödemesine İlişkin Olarak Uyuşmazlık Yaşanması
KÖİ Modeli ile işletilen Konya ve Manisa Şehir Hastanelerinde kullanım bedeline ilişkin olarak taban ödemenin hesaplanmasında Görevli Şirket tarafından kredi geri ödeme planının onaysız sunulması ve minimum borç servisi karşılama oranında farklı tarihlerde farklı oranların bildirilmesi nedeniyle kullanım bedeli taban hesaplamasında uyuşmazlık olduğu görülmüştür.
25.03.2021 tarihinde Konya ve Manisa Şehir Hastaneleri için Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmete Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği’nin Ek-4 Kullanım Bedeli Taban ve Tavanının Belirlenmesi başlıklı kısmına uygun hale getirilmesi için imzalanan Sözleşme Tadilleri ile projeler için kullanım bedeli tavanı belirlenmiş ayrıca kullanım bedeli tabanı için ise Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) 3.3.2’nci maddesi tadil edilerek; “Şüpheye mahal vermemek adına ilgili ödeme döneminde ödenecek Kullanım Bedeli her halükarda, yüklenicinin sunduğu geri ödeme planında yer alan borç servisinin finansman anlaşmalarında belirtilen minimum borç servis karşılama oranıyla çarpımından az olmayacaktır.” ifadesine yer verilmiştir.
Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmete Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği’nin Ek-4 Kullanım Bedeli Taban ve Tavanının Belirlenmesi başlıklı ekinde Kullanım Bedeli Tabanı; “Yüklenici, sağladığı finansmana dair anlaşmalarını ve finansman geri ödeme planını Bakanlığa sunmakla yükümlüdür…. Şöyle ki; ilgili ödeme döneminde ödenecek kullanım bedeli her halükarda, yüklenicinin sunduğu geri ödeme planında yer alan borç servisinin finansman anlaşmalarında belirtilen minimum borç servis karşılama oranıyla çarpımından az olmayacaktır.” hükmü yer almaktadır.
Konya ve Manisa Şehir Hastanelerine ilişkin olarak imzalanan 25.03.2021 tarihli Sözleşme tadillerinin “Açıklamalar” başlıklı 1’inci maddesinin (F) bendinde; “Şirket, Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılan hesaplamalarda kullanılan verilere ve iş bu Mutabakat’a konu değişikliklere yönelik olarak Ek-6 (Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması) gereğince Finansman Sağlayanların onayını içeren teyit yazısını İdare’ye sunmakla yükümlüdür.” denilmektedir.
Yapılan incelemede Manisa Şehir Hastanesi için Görevli Şirket tarafından kredi geri ödeme planı 30.11.2019 tarihinde Sağlık Yatırımları Genel Müdürlüğüne, 18.03.2021 tarihinde Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğüne ve 06.07.2023 tarihinde ise Manisa İl Sağlık Müdürlüğüne bildirilmiş olup kredi geri ödeme planları incelendiğinde finansman sağlayanların teyit ve onayını içermediği ayrıca üç kredi geri ödeme planında da aynı dönemler karşılaştırıldığında farklı tutarların yer aldığı bundan dolayı sağlık tesisi tarafından veriler arasında çelişki bulunması nedeniyle kullanım bedeli hesaplamasında kullanım bedeli tabanı için tereddüte düşüldüğü anlaşılmıştır. Konya Şehir Hastanesi için Görevli Şirket tarafından Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğüne iletilen 18.03.2021 tarihli Yazıda “Proje kredi geri kalan kredi geri ödeme planı, anapara, faiz, riskten korunma işlemleri ve komisyon bedelleri toplamı olarak Ek-1’de sunulmaktadır. Proje açılışının iki faz olarak gerçekleşmesi nedeniyle proje finansmanı ve geri ödeme planı ikinci faz kredi derecelendirme tahminlerine uygun olarak beklentiler dahilinde belirtilmiştir.” ifadesine yer verilerek ekte finansman sağlayanlardan teyidi ve onayı olmayan kredi geri ödeme planının sunulması nedeniyle İdare ile Görevli Şirket arasında kullanım bedeli hesaplamasında kullanım bedeli tabanı için tereddüte düşüldüğü ve her iki sağlık tesisinde de Görevli Şirket’in hem söz konusu tadil Sözleşmesi hükmü hem de Uygulama Yönetmeliği gereği finansman sağlayanların onayını içeren teyit yazısı sunma yükümlüğünü yerine getirmemesinden kaynaklı uyuşmazlık olduğu ve bu uyuşmazlık sebebiyle kullanım bedeli taban ödemesi için esas alınacak kredi geri ödeme planı ve minimum borç servisi karşılama oranının belirsiz olduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, Manisa Şehir Hastanesi için en avantajlı geri ödeme planına göre ödeme yapıldığı ve Konya Şehir Hastanesi için ise kredi geri ödeme planını sunma yükümlülüğü olan Şirket’in bu yükümlülüğü yerine getirmediği ifade edilse de, Manisa Şehir Hastanesinin 2018 yılında ve Konya Şehir Hastanesinin 2020 yılında hizmete açıldığı gözönüne alındığında finansman sağlama kurgusuna dayalı olan kamu özel iş birliği modelinde sistemin temeli olan finansmanın geri ödenmesi hususunda tereddütlerin olduğu görülmektedir. İdare cevabına ek olarak sunulan geri ödeme planları tarafımızca denetimler sırasında dikkate alınmış, uyuşmazlığın temel kaynağının kredi geri ödeme planlarının finansman sağlayanların onayını içeren bir teyit yazısını içermemesi olduğu değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, KÖİ Modeli ile işletilen Konya ve Manisa Şehir Hastaneleri kullanım bedeli hesaplamalarında hatalı hesaplama riski ve ortaya çıkabilecek uyuşmazlık riskini ortadan kaldırmak için Görevli Şirket’in finansman sağlayanlardan onaylı teyit yazısını İdareye sunma yükümlülüğünün yerine getirilmesinin sağlanması gerekmektedir.
Ankara Etlik Şehir Hastanesi Yüksek Güvenlikli Adli Psikiyatri Servisinde Görevli Şirket Tarafından Güvenlik Hizmeti Sunulmaması, Sözleşme Kapsamında Hakların Kullanılmaması ve İlgili Alanlar İçin Hizmet Kesintisi Yapılmaması
Ankara Etlik Şehir Hastanesi Yüksek Güvenlikli Adli Psikiyatri (YGAP) Servisinde Görevli Şirket tarafından sunulması gereken güvenlik hizmetinin sunulmaması nedeniyle ilgili serviste sağlık hizmeti verilemediği, Görevli Şirket’e karşı Sözleşme haklarından bazılarının kullanılmadığı ve sağlık hizmeti verilemeyen bu alan için hizmetlerden bir kesinti yapılmadığı görülmüştür.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Ankara Etlik Entegre Sağlık Kampüsü Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine Ait Sözleşme’nin 32’nci maddesi uyarınca Şirket işletme dönemi boyunca hizmetleri, Sözleşme şartlarına, Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) ve Ek-20’ye (İşletme Dönemi Yönetim Planı) uygun bir şekilde ifa veya temin edecektir.
Sözleşme eki Ek-14’ün “2.8. Güvenlik Hizmetleri” bölümünde; güvenlik hizmetinin Sağlık Tesisinde ve diğer tüm genel kullanım alanlarında 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak sunulmasını kapsadığına yer verilmiştir.
Sağlık Tesisi; Sözleşme eki Ek-1’de (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması); “Sağlık Tesisi; Tıbbi hizmetlerin sunulduğu sağlık tesislerini. Ekipman ve teçhizatlar dahil sağlık tesislerinin bütün altyapısını ve Ek 14’te (Hizmet Şartları) Tıbbi Hizmetler ve Hizmetlere ilişkin maddelerde tanımlanan sosyal faaliyet alanları ile beraber Tıbbi Hizmetlerin sunulduğu sağlık tesislerine destek olan, Ticari Faaliyet Alanları haricindeki tesisleri ifade eder.” olarak tanımlanmıştır.
Sözleşme Ek-14’ün “3.Diğer Hususlar” bölümünde;
“4.YGAP; İşbu Ek 14’teki tanımlara ilave olarak, Projenin Yüksek Güvenlikli Adli Psikiyatri Hastanesi’nde ve adli tutuklu hastaların alıkonulduğu alanlarda uygulanmak üzere;
b. Şirket, Psikiyatri Hastanesi içerisinde ilgili mevzuat çerçevesinde (üçlü protokol ile T.C. Adalet Bakanlığı, T.C. İçişleri Bakanlığı ve İdare arasında düzenlenen) mevcut güvenlik tedbir ve uygulamalardan sorumlu tutulamaz. Ancak bu maddede zikredilen güvenlik tedbir ve uygulama alanları dışındaki alanların Güvenlik Hizmetleri sorumluluğu saklıdır.” ifadesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen hükümlerde, Görevli Şirketin sağlık tesisi genelinde güvenlik hizmeti vermekle yükümlüğü olduğu ancak T.C. Adalet Bakanlığı, T.C. İçişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı arasında düzenlenen ve üçlü protokol olarak adlandırılan; “Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetim, Dış Koruma, Hükümlü ve Tutukluların Sevk ve Nakilleri ile Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Protokol” kapsamında olan alanlar için güvenlik ve tedbirlerinden sorumlu tutulamayacağı düzenlenmiştir. Üçlü Protokol’ün amacı hükümlü ve tutukluların sağlık hizmetlerinde Adalet, İçişleri ve Sağlık Bakanlıkları arasında işbirliği yapılmasıdır. Protokolün kapsamı hükümlü ve tutuklular için sağlık tesislerinde verilecek muayene, tetkik, tahlil ve tedavi hizmetlerinin yürütülmesini düzenlemektedir. Bu kapsamda Üçlü Protokol kapsamında bulunan alanların dış güvenliği jandarma, iç güvenliği ise ceza infaz kurumu personeli tarafından sağlanmaktadır.
Üçlü Protokol kapsamında olmayan tutuklu ve hükümlü hastanın olmadığı ancak özel gereksinimleri nedeniyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile sair mevzuattan kaynaklı olarak yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında bulunması gereken hastalar için YGAP servislerinde bilirkişilik ile koruma ve tedavi hizmetleri verilmektedir.
YGAP servisinde Üçlü Protokol kapsamında hizmet verilmediğinden bu alanın güvenliğinin sağlanması Sözleşme eki Ek-14 “3.Diğer Hususlar” gereği Görevli Şirket sorumluluğundadır.
Ayrıca Sözleşme’nin “İşbirliği” başlıklı 8’inci maddesinde; “Her iki Taraf da işbu Sözleşme’nin amacı doğrultusunda karşılıklı işbirliği içerisinde hareket edecektir. Bununla birlikte, Taraflar’ın, işbu Sözleşme hükümleri uyarınca diğer Taraf’ın sorumluluğu altında olan bir işi yerine getirme yükümlülüğü yoktur.”denilmektedir.
Sözleşme’nin “Yazılı İhtar” başlıklı maddesinde;
“34.4.a Şirket’in işbu Sözleşme çerçevesindeki yükümlülüklerini esaslı olarak ihlal etmesi,
Hallerinde İdare, Şirket’e yazılı bir ihtarda bulunacak ve söz konusu ihtarnamede ihtara neden olan husus veya hususları ve ihtarın sonuçlarını belirtecektir. Bu şekildeki bir ihtar üzerinde “Yazılı İhtar” ibaresini taşıyacaktır.” ifadesine yer verilmiştir.
Yazılı ihtarın Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği’nin 57’nci maddesi gereğince finansman sağlayanlara da bildirilmesi gerekmektedir.
Sözleşme’nin “İdare’nin Başvuru Hakları” başlıklı maddesinde;
“34.6 aşağıdaki hallerde 34.7 ile 34.12 (dahil) maddeleri hükümleri uygulanır:
a. İdarenin, şirketin iş bu sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinden birini ihlal etmesinin aşağıda belirtilen durumlardan birine yol açacağını öngörmesi:
iii. İdarenin tıbbi hizmetleri sunma kabiliyetine önemli ölçüde zarar verilmesi.
34.7. 34.6’ncı maddede belirtilen hal ve şartlardan birinin oluşması halinde, İdare (47’nci madde kapsamındaki hakları veya bu yönde başkaca bir açık Hakkı saklı kalmak kaydıyla) aşağıdakilerden herhangi biri doğrultusunda hareket edebilir.
a. Yeterli zaman olduğuna ve Şirket’in gerekli önlemleri alma konusunda istekli ve muktedir olduğuna kanaat getirmesi halinde, Şirket’e yazılı bildirimde bulunarak durumun düzeltilmesi veya telafi edilmesi için İdare’nin gerekli gördüğü önlemleri almasını talep edebilir (Şirket, İdare’nin taleplerini mümkün olan en kısa sürede yerine getirmek için elinden gelen en iyisini yapmak zorundadır).
b. Yeterli zaman olmadığına veya Şirket’in gerekli önlemleri alma konusunda istekli veya muktedir olmadığına kanaat getirmesi halinde, durumun mahiyetine uygun ve en fazla 6 (altı) aylık masrafları Şirket tarafından karşılanmak üzere, ilgili Hizmetler’in işbu Sözleşme ile öngörülen standartlara (veya şartların izin verdiği standartlara veya her halükarda Türk Ticaret Kanunu’nun Basiretli Tacir Hükümleri’ne) uygun bir şekilde sağlanması için gerekli gördüğü adımları atabilir veya diğer kişilerin atmasını sağlayabilir.” denilmiştir.
Görevli Şirket tarafından Sözleşme yükümlülüğü gereği Üçlü Protokol kapsamında değerlendirilemeyecek YGAP servisinde güvenlik hizmeti sunulmamasından kaynaklı olarak İdarenin bu yükümlülüğü yerine getirme durumu söz konusu olamayacağından sağlık hizmet sunumunu etkileyen bu husus Görevli Şirket’in Sözleşme yükümlülüklerini esaslı olarak ihlal etmesi nedeniyle yazılı ihtar ile uyarılması ve devamında Sözleşme’nin 34’üncü maddesindeki hakların kullanılması gerekmektedir.
Sözleşme’nin “Ödeme” başlıklı 39.1’inci maddesinde; “Şirket, işbu Sözleşme’ye uygun olarak İşler’in yapılması ve Hizmetler’in verilmesi karşılığında işbu Sözleşme kapsamında düzenlendiği şekilde Kira Bedeli ödemelerine hak kazanır.”
Sözleşme eki Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 4.1’inci maddesinde ise; “Hizmet Ödemeleri İdare tarafından Şirket’e Hizmetler’in sunulması karşılığında işbu Ek-18 (Ödeme Mekanizması) Madde 4.6’ya uygun olarak, KDV ve diğer vergiler ve harçlar olmaksızın, ödenebilir net tutardır.” ifadesine yer verilmiştir.
Sözleşme’nin 39.1’inci maddesi ile Ek-18’in 4.1’inci maddesi bir arada değerlendirildiğinde Şirketin hizmet ödemelerine ancak hizmetin sunulması karşılığında hak kazanacağı anlaşılmaktadır. Görevli Şirket tarafından sorumluluk alanı dahilinde olan YGAP servislerinde güvenlik hizmeti sunulmaması nedeniyle Şirket’in bu alanlara ilişkin hizmet ödemelerine de hak kazanmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede yatırım döneminde 100 yataklı YGAP olarak planlanan binanın branşlaşma çalışmaları neticesinde 01.03.2022 tarihli Makam Oluru ile 50 yatağının psikiyatri servisi, 50 yatağının ise YGAP servisi olarak planlandığı, psikiyatri servislerinde güvenlik hizmetinin Görevli Şirket tarafından sağlandığı ancak YGAP servislerinde Görevli Şirket tarafından güvenlik hizmeti sunulmadığı, bu sebeple sağlık tesisi açılışından beri YGAP servisinde sağlık hizmetinin sunulamadığı, Sözleşme yükümlülüklerini esaslı ihlal olarak değerlendirebilecek bu durum karşısında İdare tarafından Sözleşme’nin ilgili maddeleri uyarınca yazılı ihtar ve başvuru haklarının kullanılamadığı ve hizmetin sunulması karşılığında hizmet ödemelerine hak kazanması gereken Görevli Şirket’e ilgili alanlarda hizmet sunulmaması ile ilgili kesinti yapılmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, hizmet sunumu Görevli Şirket yükümlülüğünde olan YGAP servisleri için Görevli Şirket tarafından güvenlik hizmeti sunumunun sağlanması, Sözleşme’nin 8’inci maddesi gereğince Görevli Şirket’in yükümlülüğünde olan bir hizmeti İdare’nin üstlenmesinin söz konusu olamayacağı, Görevli Şirket tarafından Sözleşme çerçevesindeki yükümlülüklerin esaslı olarak ihlal edilmesi nedeniyle İdare tarafından yazılı ihtar yapılması gerektiği, yine Sözleşme’nin 34.6 ile 34.7 kapsamındaki hakların İdare tarafından kullanılması, Görevli Şirket yükümlülüğünde olan güvenlik hizmeti sunulmaması nedeniyle İdare tarafından kullanılamayan servisler için Görevli Şirket tarafından sunulmayan hizmetler için hizmet kesintisi yapılması gerekmektedir.
Görüntüleme Hizmetlerine İlişkin Randevu Verme Sürelerinde ve Laboratuvar Hizmetlerine İlişkin Sonuç Verme Sürelerinde Gecikmelerin Meydana Gelmesi ve Bunların Çoğunluğunun Yardım Masasına Bildirilmemesi
KÖİ Modeli ile işletilen şehir hastanelerinde görüntüleme hizmetlerine ilişkin randevu verme sürelerinde ve laboratuvar hizmetlerine ilişkin sonuç verme sürelerinde yöntem beyanı belirlemelerine göre önemli düzeyde gecikmelerin meydana geldiği ve bunların çoğunluğunun yardım masasına bildirilmediği görülmüştür.
Şehir hastaneleri sözleşmeleri eki Ek-14’ün (Hizmet Şartları) C. Özel Hizmet Şartları kısmında yer alan Tıbbi Destek Hizmetleri bölümünün;
1.1. Görüntüleme Hizmetleri başlığı altında yer alan 1.1.1 “Hizmet Kapsamı” maddesinin (o) bendinde; Şirketin, randevu sistemine uygun olarak hastaların rutin radyodiagnostik tetkiklerini kendi sorumluluğu dahil alanlarda 3 (üç) gün, radyoterapi için 15 (onbeş) gün içerisinde, acil hastaların tetkiklerini derhal yapacağı ve yapabilecek şekilde yeterli sayıda Hizmet Ekipmanı bulunduracağı belirtilmiştir.
Laboratuvar Hizmetleri başlığı altında yer alan 1.2.1 “Hizmet Kapsamı” maddesinin (m) bendinde; Şirketin; acil hastaların, poliklinik ve servis hastalarının sonuç verme sürelerinin Sağlık Bakanlığının hizmet kalite standartları doğrultusunda ve testin çalışma prosedürüne bağlı olarak İdare ve Şirket tarafından belirleneceği düzenlenmiştir.
Şehir hastaneleri sözleşmeleri eki Ek-1’de (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması) Yöntem Beyanı; Ek 14’te (Hizmet Şartları) yer alan ve belirli zamanlarda Sözleşme’nin 32 veya 44.1’inci maddeleri uyarınca tadil edilen şekliyle hizmet sağlama yöntemini ifade etmek şeklinde tanımlanmıştır. Bu kapsamda görüntüleme ve laboratuvar hizmetlerine ilişkin olarak Görevli Şirketler tarafından İdareye sunulan ve İdare tarafından onaylanan yöntem beyanları doğrultusunda hizmetler yürütülmektedir.
Görüntüleme hizmetlerinin yöntem beyanlarında randevu verme sürelerine ilişkin Görevli Şirketler; rutin radyodiagnostik tetkiklerin şirketin sorumluluğuna dahil alanlarda 3 (üç) gün, radyoterapi için 15 (onbeş) gün içerisinde, acil hastaların tetkiklerini derhal yapacak cihaz parkuru ve personel planlaması yapmakla yükümlü kılınmıştır.
Laboratuvar hizmetlerine ilişkin yöntem beyanlarında ise numunelerin laboratuvara kabulünden itibaren testlerin sonuçlanma sürelerinin İdare, Şirket ve Laboratuvar Hizmet Sağlayıcısının mutabakatı ile belirleneceği, laboratuvar sonuç verme gün ve saatlerinin Hastane Bilgi Yönetim Sistemi’nde (HBYS) yer aldığı, Alt Alt Yüklenicinin, laboratuvar sonuç verme sürelerini takip etmek ve gerekli iyileştirmeleri yapmak için Laboratuvar Yönetim Analiz Yazılım programlarını kullanacağı belirtilmiştir.
Bazı şehir hastanelerinde görüntüleme hizmetlerinde randevu verme süre ortalamaları ile aylık bazda randevu verme süresini aşan randevu sayıları incelendiğinde; yöntem beyanı düzenlemeleri uyarınca olması gereken randevu verme sürelerinin aşıldığı tespit edilmiştir. Diğer yandan laboratuvar sonuç verme sürelerinde aylık gecikme yüzdesi, aylık toplam test sayıları ve aylık geciken test sayıları incelendiğinde, laboratuvar hizmetlerinde yöntem beyanları uyarınca belirlenen ve Görevli Şirketin sorumluluğu dahilinde numune kabul ve teknisyen onayı arası geçebilecek azami sürelerin bazı test gruplarında önemli düzeyde aşıldığı tespit edilmiştir.
Görüntüleme ve laboratuvar hizmetlerine ilişkin randevu ve sonuç verme gecikmelerinin büyük çoğunluğu için ise ilgili hizmet seviyesi anlaşması (SLA) parametresinden SLA açılmak suretiyle yardım masasına bildirilmediği ve hizmet hata puanı hesaplanmadığı görülmektedir. Şehir hastanelerinde görüntüleme hizmetlerine ilişkin randevu verme süresine ve laboratuvar hizmetlerinde sonuç verme süresine karşı her bir gecikmeye yönelik vaka takibi yapmak ve SLA açmak için yazılımsal sistemler aracılığıyla bir takip mekanizmasının oluşturulabileceği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında her ne kadar randevu sürelerine uygunluğunun takibinin gerekli birimlerce yapıldığı, uyulmaması durumunda ilgili personelin merkezi yardım masası sisteminde SLA kaydı oluşturduğu, böylelikle sözleşme kapsamında gerekli tedbirlerin alındığı ve süreçle ilgili iyileştirme çalışmalarının devam ettiği ifade edilmiş olsa da örneklem alınan şehir hastanelerinden alınan verilerden görüntüleme hizmetlerinde randevu verme sürelerinin aşıldığı, laboratuvar hizmetlerinde ise sonuç verme sürelerinde gecikmelerin meydana geldiği görülmektedir. Yine örneklem alınan şehir hastanelerinden alınan sonuç verme veya randevu gecikmesi sebebiyle açılan SLA kayıtları incelendiğinde gecikmelerin büyük çoğunluğu için SLA kaydı oluşturulmadığı görülmektedir.
Bu itibarla, görüntüleme hizmetlerinde randevu verme süre aşımları ve laboratuvar hizmetlerinde tetkik sonuç verme gecikmelerinin yaşanmaması için hizmetlerde yaşanan söz konusu gecikmelerin sebebinin araştırılarak çözüm bulunması ve yaşanan gecikmelerle ilgili hizmet seviyesi anlaşması parametresinden SLA açılarak hata puanı ve ceza kesintisi gibi yaptırım mekanizmalarının uygulanması gerekmektedir.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerinde Yemekhane Hizmetine İlişkin Sistemler Arasında Entegrasyon Olmaması Sebebiyle Yemek Hakkı Olmayan Personelin Yemek Sayılarının Hakedişe Yansıması
Yemekhane hizmetine ilişkin olarak personel kimlik kartı, vardiya sistemi, elektronik turnike sistemi ve HBYS arasında entegrasyon olmaması sebebiyle yemek hakkı olmayan personelin yemek sayılarının hakedişe yansıdığı görülmüştür.
Şehir hastaneleri sözleşmeleri eki Ek-14”ün (Hizmet Şartları) 5.1.2’nci maddesinde; Şirketin, hizmetlerin sunumuna dair tüm yöntem ve yaklaşımları Yöntem Beyanlarında tanımlayacağı, 5.1.3’üncü maddesinde; Şirketin, Hizmetleri bu Yöntem Beyanlarına göre yerine getireceği ifade edilmiştir.
Yemek Hizmetleri Yöntem Beyanı’nın “Hizmetin Şekli” başlıklı 2.1’inci maddesinde mesai saatleri içinde çalışan personele öğle yemeği, nöbetçi personele (nöbet saatlerine uygun olarak, ilgili personele ait yemekhane alanlarında) öğle-akşam yemeği ve gece kahvaltısı verileceği belirtilmiştir.
Yöntem Beyanı’nın “Personel Yemek Hizmeti” başlığında; sağlık tesisi yemekhanelerine, hastane sistemine uyumlu kart okuyuculu elektronik turnike sistemi kurulacağı ve yemekhanelere girişlerin turnikeler aracılığıyla yapılacağı, elektronik turnike sistemi kayıtlarının İdare tarafından talep edilmesi halinde yardım masası üzerinden takip edilebileceği, personelin hastane içi kimlik kartlarına tanımlı yemek hakları doğrultusunda, kartlarını elektromanyetik kart okuyucularına okutarak yemek hizmetinden faydalanabileceği, öğrenci, stajyer, geçici görevli vb. personelin ise İdare tarafından verilen misafir kartları ile yemek alabilecekleri, yemek yiyen personel sayısının, elektronik turnike sisteminin kayıtlarına göre belirleneceği, yemekhanelerde yemek yiyen personel için hakediş ödemelerinin yemek sayısı olarak elektronik turnike sisteminin verilerine esas alınarak yapılacağı, turnikenin arızalı olduğu durumlarda veya personel kartı olmayan ziyaretçilerde imza çizelgesi oluşturulacağı, oluşturulan çizelgenin İdare temsilcisi onayı ile yardım masasına aktarılacağı ifade edilmiştir. Yöntem Beyanı’nda yer alan ifadelerden anlaşılacağı üzere hakedişe esas personel yemek sayısı turnike sisteminden alınan verilere göre belirlenmektedir.
İdare personeli kendisine verilen personel kimlik kartına tanımlı yemek hakkı doğrultusunda yemek hizmetinden yararlanmakta olup personel kimlik kartı sayesinde hangi personelin, hangi yemekhaneden, hangi öğünde yemek yediği bilgisi temin edilebilmektedir.
Yapılan incelemede personelin izinli, raporlu, geçici görevli olma durumuna ilişkin bilgileri ile nöbet bilgilerinin (vardiya planı) HBYS’de tutulduğu, bu bilgilerin turnike sistemi ile entegrasyonu olmadığı için izinli, raporlu, geçici görevli, nöbet dışı personelin kartlarının sistem üzerinden kullanıma kapatılmadığı ve söz konusu personelin yemek hakkı olmadığı halde yemek hizmetinden yararlandığı tespit edilmiştir. Yemek yiyen personel için hakediş ödemelerinde yemek sayısı olarak elektronik turnike sistemi verilerinin esas alındığı göz önünde bulundurulduğunda sistemler arasında entegrasyon olmaması sebebiyle yemek hakkı olmayan personelin yemek sayıları hakedişe yansımış olmaktadır.
Bu itibarla, yemekhane hizmetinin hakedişine yansıyan sayıların kontrollerinin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi açısından personel kimlik kartı, vardiya sistemi, elektronik turnike sistemi ve HBYS arasında entegrasyon sağlanması ve yemek hakkı olmayan personelin yemek sayılarının hakedişe yansımasını önleyici tedbirler alınması gerekmektedir.
İhale Teklifi Birim Fiyatlara Dahil Olmasına Rağmen Hizmet Sunum Alanları İçin Isıtma ve Soğutma Giderleri ile Kat Mutfaklarında Kullanılan Enerji Giderlerinin Tahsil Edilmemesi
KÖİ Modeli ile işletilen bazı şehir hastanelerinde çamaşır, yemek, laboratuvar, görüntüleme ve sterilizasyon hizmetleri için kullanılan alanlarda Görevli Şirketlerin birim fiyat tekliflerine dahil olmasına rağmen ısıtma ve soğutma için kullanılan enerji tüketim giderleri ile yemek hizmeti kapsamında kat mutfaklarında kullanılan enerji giderlerinin tahsil edilmediği görülmüştür.
Sözleşme eki Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) “Mahsuplaşma” başlıklı 4.7’nci maddesinde;
“Şirket’in aşağıda belirtilen Hizmetler’i sunabilmesi için Sağlık Tesisi dahilinde kullandığı doğalgaz, elektrik ve su tüketimi İdare tarafından ölçülecek ve Şirket’e yapılan ilgili Hizmet Ödemeleri’nden mahsup edilecektir.
Çamaşır ve Çamaşırhane Hizmetleri;
Yemek Hizmetleri;
Laboratuvar Hizmetleri;
Görüntüleme Hizmetleri ve
Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Hizmetleri (Sadece Sterilizasyon Ünitesi’nde kullanılan doğalgaz, elektrik ve su tüketimi).
Yukarıda belirtilen hizmetlerden başka ya da herhangi bir sebepten dolayı İdare, Şirket’ten herhangi bir doğalgaz, elektrik ve su tüketim bedeli kesemez.” denilmektedir.
Projeye ait ihale dokümanları içerisinde yer alan Genel Şartname eki Ek-C Teknik Tekliflerin Hazırlanmasına İlişkin Talimatlar’da yukarıda belirtilen hizmetlerin her biri için; “İstekliler; bu hizmet için kullanacakları alanların enerji (elektrik, su ve ısıtma, vs) bedelini İdareye ödeyeceğini kabul etmektedir.” ifadesi yer almaktadır.
Yapılan denetimde bazı şehir hastanelerinde çamaşır, yemek, sterilizasyon, görüntüleme ve laboratuvar hizmeti için doğrudan kullanılan doğalgaz, su ve elektrik mahsuplaşılması yapıldığı ancak dolaylı olarak ısıtma ve soğutmanın kaynağı olan enerji tüketimleri için hesaplama yapılmadığı ve Görevli Şirkete ait hizmet ödemelerinden mahsup edilmediği tespit edilmediği tespit edilmiştir.
Ayrıca yemek hizmet sunumu için sağlık tesislerinde kullanılan kat mutfaklarına ait elektrik tüketimlerinin bazı şehir hastanelerinde Ek-18’in 4.7’nci maddesi gereği mahsuplaşmaya tabi tutulmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, ihale döneminde istekliler tarafından yukarıda sayılan hizmetlere ait birim fiyat tekliflerinin Genel Şartname eki Teknik Tekliflerin Hazırlanmasına İlişkin Talimatlar uyarınca ısıtma ve soğutma giderlerini İdareye ödeyeceği varsayımı ile oluşturduğu göz önüne alındığında, ısıtma ve soğutma için kullanılan doğalgaz ve elektrik enerjisi giderleri ile kat mutfaklarında kullanılan elektrik enerjisi giderlerinin hizmet ödemelerinden mahsubu için İdare tarafından ölçümlerinin yapılması, ölçüm yapılamıyorsa teknik bir çalışma ile bu giderler için fiyatlandırma yapılarak Görevli Şirketin hizmet ödemelerinden mahsubunun yapılması gerekmektedir.
Kocaeli Şehir Hastanesinde Çeşitli Sebeplerle Kullanılamayan Alanlara İlişkin Kullanım Eksikliği İçin Kullanım Hatası İş ve İşlemlerinin Gerçekleştirilmemesi
KÖİ Modeli ile işletilen Kocaeli Şehir Hastanesinde çeşitli sebeplerle kullanılamayan alanlar için Sözleşme hükümleri doğrultusunda kullanım hatasına ilişkin iş ve işlemlerin gerçekleştirilmediği görülmüştür.
Kocaeli Entegre Sağlık Kampüsü Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine Ait Sözleşme eki Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) ilgili maddelerinde; kullanım hatası meydana gelmesi halinde kesinti ve hata puanlarına ilişkin hesaplama formüllerine yer verilmiştir.
Sözleşme eki Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 3.3.1’inci maddesinde kesintiler; sağlık tesisinin tamamında veya herhangi bir bölümünde meydana gelen ve ilgili bölüm veya bölümlerin kullanılmasını engelleyen, Ek-18’de (Ödeme Mekanizması) yer alan esaslara göre hesaplanacak olan kullanım hatasından dolayı kesilecek oran olarak tanımlanmıştır.
Kullanım hatası ise kullanım eksikliği, kullanım yanıt süresi eksikliği ve kullanım düzeltme süresi eksikliğinden oluşmaktadır.
Kullanım eksikliği ise Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 3.4.2’nci maddesinde belirtilen olaylardan herhangi birinin meydana gelmesini ifade etmektedir. Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 3.4.2’nci maddesinde kullanım eksikliği sınıflandırmasında alanlar itibarıyla ilgili fonksiyonel kısmın bir veya birden fazla kullanım şartlarını sağlayamayarak işletilmez duruma getiren/işletilmesini etkileyen tıbbi hizmet sunumunu etkileyen/etkilemeyen veya İdarenin tıbbi hizmet sunmadığı alanlarda meydana gelen hataların kullanım eksikliğine neden olacağı belirlenmiştir.
Sözleşme eki Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) tanımlar kısmında “Kullanım Şartları” ise erişilebilirlik şartı, güvenlik şartı, kullanma şartı, belirlenmiş sağlık işlevi şartı veya belirlenmiş çalıştırma işlevi şartlarından herhangi biri olarak ifade edilmiştir.
Kullanım Şartlarından biri olan Kullanma Şartı ise; “Fonksiyonel Kısım’a ait Kullanma Parametreleri’ni karşılayabilmesi için ilgili Fonksiyonel Kısım’ın durumunu veya şartını ifade eder.” olarak belirtilmiş olmuş bu şartlara ilişkin durumu ifade eden kullanma parametreleri ise; “Bir Fonksiyonel Kısım’ın uygun kullanımına ve yararlanılmasına ilişkin kendine özgü olarak (i) ısı (ii) nem (iii) havalandırma (iv) aydınlatma (v) enerji (zorunlu ve zorunlu olmayan) (vi) güvenilir su (kullanılabilirlik, ısı, kalite ve güvenli kanalizasyon sistemine ilişkin olarak) (vii) hemşire çağrı sistemi (viii) medikal ve diğer ekipmanlar (ix) medikal gazlar…” olarak tanımlanmıştır.
Kullanım hatası veya hizmet hatası meydana gelmesi halinde Ek-18’in “Hata Puanları” başlıklı 5’inci maddesi uyarınca hesaplamalar yapılarak Şirket’e bildirilmektedir.
Yapılan incelemede Kocaeli Şehir Hastanesinde Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) uyarınca ilgili alanları işletilemez duruma getiren ve tıbbi hizmetlerin sunulmasını etkileyen, kullanma şartlarından ısı, nem, aydınlatma, enerji, medikal ve diğer ekipman kullanım şartlarını sağlamayan İdare tarafından da çeşitli tarihlerde yazılı olarak ve yardım masası üzerinden bildirimlerde bulunulan kullanım hatası meydana gelen alanlar için kullanım hatası kesintisi ve kullanım hatası puanı hesaplanmadığı tespit edilmiştir.
Ayrıca söz konusu ameliyathanelere ilişkin olarak yapılan bildirimlerin Görevli Şirket kontrolünde olan Merkezi Yardım Masası hizmeti kapsamında hizmet eksikliği olarak değerlendirildiği ve kullanım eksikliği çağrısı olarak açılmadığı anlaşılmıştır. Bu durum, İdare ve Şirket arasındaki iletişim noktası rolünü üstlenen ve Ek-14 (Hizmet Şartları) kapsamında hizmet alınan Merkezi Yardım Masası hizmetinde de aksamalar olduğunu göstermektedir.
Bu itibarla, Sözleşme ve eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) hükümleri birlikte değerlendirildiğinde kullanım şartlarından herhangi birinin ihlali halinde yazılı, sözlü veya sistem üzerinden bildirim yapılması halinde uygun parametre uyarınca çağrı açılması, kullanma şartları sağlanmamasından kaynaklı olarak kullanım hatası kesintisi yapılması ve kullanım hata puanı hesaplanması gerekmektedir.
Konya Karatay Şehir Hastanesinde Görevli Şirket Tarafından Sağlık Tesisi Konseptine Uygun Olarak Yer ve Bahçe Bakım Hizmeti Verilmemesi
KÖİ Modeli ile işletilen Konya Şehir Hastanesinde Sözleşme gereği Görevli Şirket yükümlülüğünde olan yer ve bahçe bakım hizmetinin Sözleşme hükümlerine ve sağlık tesisi konseptine uygun olarak verilmediği görülmüştür.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Konya Karatay Entegre Sağlık Kampüsü Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine Ait Sözleşme’nin 8’inci maddesinde; “Her iki Taraf da işbu Sözleşme’nin amacı doğrultusunda karşılıklı işbirliği içerisinde hareket edecektir. Bununla birlikte, Taraflar’ın, işbu Sözleşme hükümleri uyarınca diğer Taraf’ın sorumluluğu altında olan bir işi yerine getirme yükümlülüğü yoktur.” denilmektedir.
Sözleşme’nin 32.8 ve 32.9’uncu maddelerinde;
“32.8. Şirket, Hizmetler’i İdare’nin Sağlık Tesisleri’ndeki faaliyetleri ile koordineli bir şekilde ve gereğine uygun olarak kesintisiz olarak yerine getirecek ve İdare’nin ya da herhangi bir İdare Tarafı’nın faaliyetlerini engellememek için gereken özeni gösterecektir.
32.9.Şirket, Taraflar arasında işbu Sözleşme kapsamında veya işbu Sözleşme’ye ilişkin olarak meydana gelebilecek herhangi bir uyuşmazlığın, Şirket tarafından sunulmakta olan Hizmetler’in sunumunda herhangi bir kesinti veya gecikme yaşanmaması ile yükümlüdür, … Şirket tarafından verilmekte olan herhangi bir Hizmet; İdare ile olan uyuşmazlığın içeriğine, boyutuna ve yükümlülüklerin karşılıklı ifasını etkileyecek herhangi bir diğer olayın varlığına bakılmaksızın kesintisiz olarak verilmeye devam edilecektir.”
ifadelerine yer verilmiştir.
17.07.2020 tarihli Üst Düzey Yöneticiler Tarafından Yapılan Uzlaşma Tutanağının 1’inci maddesinde; “.Arazi düzenleme ve hazırlık yapıları (servis bağlantıları + harici işler + peyzaj) kalemi için toplam hastane alanı içinde yer alan peyzaj alanının 276.618 m2 olacak şekilde değerlendirilmesi,.” denilerek Görevli Şirketin yatırım maliyeti içerisinde arazi düzenleme ve hazırlık yapıları (servis bağlantıları + harici işler + peyzaj) kaleminin kapsadığı 276.618 m2lik alan uzlaşma tutanağı ile belirlenmiş ve tutanağın devamındaki maddelerde yer bahçe ve bakım hizmetine ilişkin bedelin arttırılmayacağı konusunda mutabık kalınmıştır. Ancak buna rağmen Görevli Şirket tarafından açılış tarihinden itibaren sağlık tesisi konseptine uygun yer ve bahçe bakım hizmeti verilmediği görülmüştür.
Sözleşme’nin “Yazılı İhtar” başlıklı maddesinde;
“34.4.a Şirket’in işbu Sözleşme çerçevesindeki yükümlülüklerini esaslı olarak ihlal etmesi, .
Hallerinde İdare, Şirket’e yazılı bir ihtarda bulunacak ve söz konusu ihtarnamede ihtara neden olan husus veya hususları ve ihtarın sonuçlarını belirtecektir. Bu şekildeki bir ihtar üzerinde “Yazılı İhtar” ibaresini taşıyacaktır.”
ifadesine yer verilmiştir.
Ayrıca Yazılı İhtarın Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği’nin 57’nci maddesi gereğince finansman sağlayanlara da bildirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca Sözleşme’nin “İdare’nin Başvuru Hakları” başlıklı maddesinde;
“34.6 aşağıdaki hallerde 34.7 ile 34.12 (dahil) maddeleri hükümleri uygulanır:
a. İdarenin, şirketin iş bu sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinden birini ihlal etmesinin aşağıda belirtilen durumlardan birine yol açacağını öngörmesi:
i. Sağlık Tesisleri’nden yararlananların sağlığına veya güvenliğine karşı ciddi bir tehdit, …
34.7. 34.6’ncı maddede belirtilen hal ve şartlardan birinin oluşması halinde, İdare (47’nci madde kapsamındaki hakları veya bu yönde başkaca bir açık hakkı saklı kalmak kaydıyla) aşağıdakilerden herhangi biri doğrultusunda hareket edebilir.
Yeterli zaman olduğuna ve Şirket’in gerekli önlemleri alma konusunda istekli ve muktedir olduğuna kanaat getirmesi halinde, Şirket’e yazılı bildirimde bulunarak durumun düzeltilmesi veya telafi edilmesi için İdare’nin gerekli gördüğü önlemleri almasını talep edebilir (Şirket, İdare’nin taleplerini mümkün olan en kısa sürede yerine getirmek için elinden gelen en iyisini yapmak zorundadır).
Yeterli zaman olmadığına veya Şirket’in gerekli önlemleri alma konusunda istekli veya muktedir olmadığına kanaat getirmesi halinde, durumun mahiyetine uygun ve en fazla 6 (altı) aylık masrafları Şirket tarafından karşılanmak üzere, ilgili Hizmetler’in işbu Sözleşme ile öngörülen standartlara (veya şartların izin verdiği standartlara veya her halükarda Türk Ticaret Kanunu’nun Basiretli Tacir Hükümleri’ne) uygun bir şekilde sağlanması için gerekli gördüğü adımları atabilir veya diğer kişilerin atmasını sağlayabilir.” denilmiştir.
Yapılan incelemede 17.07.2020 tarihli Uzlaşma Tutanağında da belirtildiği üzere peyzaj alanı kapsamında belirlenen alan için yer bahçe ve bakım hizmetinde artış olmaksızın hizmet verileceği yönünde anlaşmaya varılmış olmasına rağmen yerinde denetim sırasında insansız hava aracı ile yapılan çekimlerde sağlık tesisi genelinde Görevli Şirket tarafından yer bahçe ve bakım hizmetinin yeterli bir şekilde sunulmadığı, temizlik açısından problemlerin olduğu, koruluk alanda bulunan otların çam ağacı boyunda olduğu, bu otlar arasında cam atıklarının bulunması ve kuru otlar olması nedeniyle yangın tehlikesi bulunduğu Görevli Şirket’in eylemsizliğine karşı İdare tarafından Sözleşme haklarının kullanılmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, sağlık tesisi genelinde peyzaj alanlarına ilişkin olarak sağlık tesisi gereklerine uygun bir yer ve bahçe bakım hizmetinin sunulmasının sağlanması, Görevli Şirket tarafından bu hizmetin sağlık tesisi gereklerine uygun olarak sunulmaması halinde İdare tarafından Sözleşme’de yer alan hakların kullanılarak hizmetin gördürülmesi gerekmektedir.
Sözleşme Kapsamında Görevli Şirket Tarafından Getirilen Ekipmanların Atıl Kalması
KÖİ Modeli ile işletilen bazı şehir hastanelerinde Sözleşme eki Ek-13 (Ekipmanlar) kapsamında toplam sabit yatırım tutarına dahil olarak Görevli Şirket tarafından getirilen tıbbi ekipmanların sağlık tesislerinde açılıştan beri kullanılmadığı ve atıl olduğu görülmüştür.
Şehir Hastanesi Sözleşmesinin “Ekipmanlar” başlıklı 27’nci maddesinde;
“27.1 Şirket, Ek 13’te (Ekipmanlar) yer alan Ekipmanlar’ı Ek 13’te (Ekipmanlar) belirtildiği gibi sağlayacak ve kuracaktır….
Tedarik edilen Ekipmanlar, 9’uncu maddede belirtilen Toplam Sabit Yatırım Tutarı’na dahildir.
27.4. İdare, Ekipmanlar konusunda devam eden teknolojik gelişmeler ve Şirket İhale Teklifi ile Ekipmanlar’ın teslimi ve kurulması arasında geçecek olan zaman dilimini göz önünde bulundurarak, Ekipmanlar için Ek 13’te (Ekipmanlar) yer alan kalemlerin değiştirilmesini, adetlerinin arttırılmasını, azaltılmasını ve/veya yeni Ekipmanlar’ın eklenmesini Program’a göre ilgili Ekipmanlar’ın olduğu her bir Aşama Tamamlama Tarihi’nden en az 12 (on iki) ay öncesinden Şirket’ten talep edebilecektir.”
ifadeleri yer almaktadır.
Ekipman ise Sözleşme eki Ek-1 (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması) gereği; Ek- 13’te (Ekipmanlar) tanımlanan mefruşat ve tıbbi ekipmanı ifade etmektedir.
Sözleşme eki Ek-13’ün (Ekipmanlar) “Tıbbi Ekipman” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“Şirket’in Sözleşme’nin 27’nci Maddesi, işbu Ek 13’ün (Ekipmanlar) ve İhale Dokümanı hükümlerine uygun şekilde tedarik etmesi ve kurması gereken Tıbbi Ekipman’ın listesi, Ek 8’de (İnşaat Hususları) yer alan Kesin Proje’de tanımlı proje mahal alanları başına sayısı, toplam sayısı ve kullanım süresi değişimi (KSD) aşağıdaki şekildedir…:”
ve devamında toplam sabit yatırım tutarına dahil olarak Görevli Şirket tarafından fiili tamamlama tarihinden önce sağlık tesisine getirilecek ve kurulacak tıbbi ekipmanlara ilişkin listeye yer verilmiştir. İlgili tıbbi ekipmanlar için Sözleşme kapsamında kullanım süresi değişimi ise 10 yıl olarak belirlenmiştir.
Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) kapsamında Ek-13 (Ekipmanlar) ekinde belirlenen tıbbi ekipmanlar için bakım ve onarım hizmetini içeren Diğer Tıbbi Ekipman Destek Hizmeti de sunulmaktadır.
Yapılan incelemede Bursa, Elazığ, Isparta, Yozgat ve Manisa Şehir Hastanelerinde Görevli Şirketler tarafından Sözleşme eki Ek-13 (Ekipmanlar) kapsamında toplam sabit yatırım tutarına dahil olarak getirilen tıbbi ekipmanlardan bazılarının sağlık tesislerinin açılışından 31.12.2023 tarihine kadar kullanımda olmadığı, depolarda atıl olarak bekletildiği tespit edilmiştir.
Ek-13 (Ekipmanlar) kapsamında atıl/kullanılmayan tıbbi ekipman bulunan şehir hastanelerinden, Yozgat Şehir Hastanesi için fiili tamamlama tarihi 12.01.2017, Isparta Şehir Hastanesi için 01.03.2017, Elazığ Şehir Hastanesi için 31.07.2018, Manisa Şehir Hastanesi için 30.10.2018, Bursa Şehir Hastanesi için 16.07.2019 olduğu ve tıbbi ekipmanlar için kullanım süresi değişiminin 10 yıl olduğu dikkate alındığında sağlık tesislerinin açılışlarından beri kullanılmayan bu cihazlardan faydalanılmamasına rağmen diğer tıbbi ekipman hizmeti kapsamında da maliyete katlanılmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, Elazığ Şehir Hastanesinde tüm cihazların kullanıldığı, diğer şehir hastanelerinde ise cihazların kullanıma hazır halde tutulduğu ifade edilmiş olup, tarafımıza herhangi bir bilgi ve belge sunulmamıştır.
Bu itibarla, Görevli Şirket tarafından Sözleşme eki Ek-13 (Ekipmanlar) uyarınca toplam sabit yatırım tutarına dahil olarak getirilen ve 10 yıllık kullanım değişim süresine tabi olan ancak sağlık tesislerinde çeşitli sebepler ile kullanılmayan cihazlar için 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 2’nci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme döneminde Sözleşme’ye ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle sorumlu İl Sağlık Müdürlükleri ile Bakanlık tarafından cihazların kullanıma verilmesine yönelik gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.
r) Sözleşme Kapsamında Görevli Şirket Tarafından Getirilen Tıbbi Ekipmanlarda Meydana Gelen Onarım Giderlerinin Karşılanması Konusunda Sorunlar Yaşanması
KÖİ Modeli ile işletilen şehir hastanelerinde Görevli Şirketler tarafından Ek-13 (Ekipmanlar) kapsamında teslim edilen tıbbi ekipmanlarda meydana gelen onarım giderlerinin karşılanmasında arıza ve hasar kaynağının belirlenmesine ilişkin sorunlar olduğu görülmüştür.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinin 7.1’inci maddesinde; Sözleşme’de kararlaştırılmadıkça, Şirket’in, maliyeti ve riski kendisine ait olmak üzere; tesislerin tasarımı, inşası, hizmetlerin sağlanması ve ticari faaliyetlerin yerine getirilmesi dâhil işbu Sözleşme kapsamındaki görevlerini, maliyetlerini ve riskini İdareye rücu etmeksizin kendisi üstlenerek ifa edeceği,
32.8’inci maddesinde; Şirket’in, hizmetleri İdare’nin sağlık tesislerindeki faaliyetleri ile koordineli bir şekilde ve işin gereğine uygun olarak kesintisiz olarak yerine getireceği ve İdarenin ya da herhangi bir İdare Tarafı’nın faaliyetlerini engellememek için gereken özeni göstereceği,
32.9’uncu maddesinde; Şirket’in, taraflar arasında işbu Sözleşme kapsamında veya işbu Sözleşme’ye ilişkin olarak meydana gelebilecek herhangi bir uyuşmazlığın, Şirket tarafından sunulmakta olan hizmetlerin sunumunda herhangi bir kesinti veya gecikme yaşanmaması ile yükümlü olduğu; İdare’nin sağladığı tıbbi hizmetlerin sunumunda Şirket’in sorumluluğundan kaynaklanan herhangi bir kesinti veya gecikme yaşanmaması için elinden gelen tüm gayreti göstereceği, hizmet sağlayıcı veya bizzat Şirket tarafından verilmekte olan herhangi bir hizmetin; İdare ile olan uyuşmazlığın içeriğine, boyutuna veya yükümlülüklerin karşılıklı ifasını etkileyecek herhangi bir diğer olayın varlığına bakılmaksızın kesintisiz olarak verilmeye devam edileceği,
40.2’nci maddesinde; sigorta poliçesinde sigorta ettiren ve sigortalının, Şirket olacağı, finansman sağlayanların sigorta poliçesinde “dain-i mürtehin” sıfatı ile yer alacağı, finansman sağlayanların finansman sözleşmeleri çerçevesindeki haklarına tabi olmak kaydı ile Şirketin, sağlık tesislerinde meydana gelebilecek her türlü hasar vukuunda, münhasıran sağlık tesislerine harcamayı ve elde ettiği hasar bedeli ile sağlık tesislerini hasardan önceki duruma getirmeyi kabul ve taahhüt edeceği,
Sözleşme eki Ek-14’ün (Hizmet Şartları) 1.5.1.2’nci maddesinde; Şirket’in, 7 gün 24 saat kesintisiz kapsamlı bir tıbbi ekipman destek hizmeti sunacağı, bu kapsamda Hizmetlerin en üst seviyede ulaşılabilirliği ve devamlılığını sağlamak için, tıbbi ekipmanın; güvenli, tam ve optimum performansta çalışır bir şekilde olmasını sağlayacağı, tıbbi ekipman arızalarının ve kesintilerin yarattığı İdare’ye ve hastaya verdiği zararı asgari düzeye indireceği düzenlenmiş olup söz konusu hükümler gereğince Şirket hizmetin devamlılığını sağlamakla yükümlüdür.
Sözleşme eki Ek-21’in (Sigorta Şartları) 2.4’üncü maddesinin (j) bendinde ise; işletme dönemi boyunca sağlık tesislerinin ana yapısını, tüm bağımsız bölümlerini, ortak yerleri, eklenti ve diğer ünitelerini, alet, edevat ve cihazlarını, makine ve ekipmanı ve diğer demirbaşlarını her türlü zarar ve ziyana doğal afetlere, yangına, teröre, grev, lokavt, kargaşalık, halk hareketleri, hırsızlığa ve benzeri tehlikelere karşı “all risk” sigortası ile Şirket ve/veya alt yüklenici ve/veya alt alt yüklenici tarafından sigortalanacağı, şirket, alt yüklenici ve/veya alt alt yüklenicinin tarafı olduğu sigorta primlerini ödemekle yükümlü olacağı düzenlenmiştir.
Diğer yandan Sözleşme eki Ek-13’ün 4.4’üncü maddesinde; İdare’nin Şirket’in yaptırmış olduğu sigortadan alacağı bedel saklı kalmak kaydıyla, Şirketin, İdare tarafının ve/veya 3. şahısların tutanakla tespit edilen herhangi bir eylemiyle veya eyleminden kaynaklanan bir sebeple zarar gören herhangi bir ekipmanın herhangi bir şekilde değiştirilmesi, onarılması veya yenilenmesinden sorumlu olmayacağı, İdare’nin Şirket’ten söz konusu değişiklik, onarım veya yenilemeyi talep etmesi halinde, bu hususun, Ek 22 (Değişiklik Prosedürü) kapsamındaki Değişiklik’e tabi olacağı,
Sözleşme eki Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 2’nci maddesinin (f) bendinde; Şirket’in, İdare Tarafı’nın ve/veya üçüncü tarafların fiilinden veya ihmalinden kaynaklanan herhangi bir Hizmet Hatası veya Kullanım Hatası’nı müteakiben gerekli olan düzeltme, onarım veya değişimden sorumlu tutulamayacağı, bu şekilde gerekli her türlü düzeltme, onarım veya değiştirmenin öncelikle Ek-2l (Sigorta Şartları) kapsamında değerlendirileceği, sigortadan alınacak bedel Hata’nın giderilmesi için yeterli olmaz ise, Ek-22 (Değişiklik Prosedürü) hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede Ek-13 kapsamındaki tıbbi ekipmanlarda meydana gelen arıza, hasar gibi durumlarda onarım giderlerinin karşılanması konusunda Görevli Şirketler ile İdare arasında ihtilaf yaşandığı, arızalı/hasarlı tıbbi ekipmanların Görevli Şirketler tarafından herhangi bir ön değerlendirme yapılmadan Ek-22 (Değişiklik Prosedürü) kapsamında değerlendirilerek onarımlarının gerçekleştirilmediği, tıbbi ekipmanların arıza nedenlerinin ve arızanın hangi tarafın eyleminden (Şirket, İdare, 3. Şahıs) kaynaklandığının tespit edilemediği, diğer taraftan sigorta muafiyet bedellerinin yüksek olması sebebiyle arızalı tıbbi ekipmanların sigorta kapsamında da yaptırılamadığı ve uzun sürelerden beri onarımı yapılmayan arızalı tıbbi ekipmanların olduğu ve bu durumun sağlık hizmetinin sunumunda aksamalar yaşanmasına sebebiyet verdiği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen Sözleşme hükümleri gereğince Görevli Şirketlerin her halükârda hizmetin devamlılığını sağlama yükümlülüğü olduğundan arızalı/hasarlı tıbbi ekipmanların onarımlarının gerçekleştirilmesi, İdare ve Görevli Şirketler tarafından komisyon kurularak tıbbi ekipmanların arıza nedenleri ve hangi tarafın eyleminden kaynaklandığının tespit edilmesi ve sorumluluğun belirlenmesinin ardından Sözleşme hükümlerine uygun şekilde onarımların sağlanarak tıbbi ekipmanların sağlık hizmet sunumuna verilmesi gerekmektedir.
s) Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerinde Ticari Alanlara İlişkin Sorunlar Bulunması
KÖİ Modeli ile işletilen şehir hastanelerinde; Görevli Şirketler tarafından işletilen ticari alanlarda ihale dokümanı ve projelerde yer alandan daha fazla alanda faaliyet yürütüldüğü, ticari alan iklimlendirme giderlerinin hesaplama yönteminde farklılıklar olduğu ve iklimlendirme giderlerinin tahsil edilmediği, ticari alanların elektrik, su ve doğalgaz sayaçlarının eksik veya arızalı olduğu görülmüştür.
i) İhale Dokümanı ve Projelerde Öngörülenden Daha Fazla Alanın Ticari Alan Olarak Kullanılması
Şehir hastanelerinin uygulama projelerinde Görevli Şirketler tarafından işletilmek üzere ticari alanlar belirlenmiş olup bazı Görevli Şirketlerin uygulama projesinde belirtilen alanlardan daha fazla alanda ticari faaliyette bulunmasına ve İdare kullanımında olması gereken depoların projesinde öngörülmediği halde ticari depo olarak kullanılmasına rağmen bu hususlara ilişkin kullanım bedeli revizyonu yapılmadığı görülmüştür.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinin “Ticari Faaliyetler ve İşletme Dönemi Yönetim Planı” başlıklı 32.3’üncü maddesinde; Şirketin, Ticari Faaliyetler’i Ek 20’de (İşletme Dönemi Yönetim Planı) düzenlenen İşletme Dönemi Yönetim Planı doğrultusunda, yürürlükteki tüm mevzuat ve düzenlemelere uygun bir şekilde ve tüm maliyetleri, riski ve sorumluluğu üstlenerek tamamen kendi takdir yetkisi altında yürüteceği, Sözleşme’nin 22.10 (c) maddesinde belirtilen İzinler’in elde edilmesine bağlı olarak Sağlık Tesisleri’nin içerisinde yürütülecek olan Ticari Faaliyetlerin, Şirket’in İhale Teklifi’ne ve Kabul Programı’na uygun bir şekilde ilgili Ticari Faaliyet’in ait olduğu her bir bölümün Aşama Fiili Tamamlama Tarihi’nden itibaren ve tüm İşletme Dönemi boyunca yürütüleceği,
32.7’nci maddesinde ise; Tarafların, Finansal Model’de belirtilen ve Şirket’in İşletme Dönemi boyunca Ticari Faaliyetler’i yürütürken elde etmesinin beklendiği gelirler ve karlara ilişkin riskin tamamen Şirket’e ait olduğunu kabul ettikleri, Şirketin, Finansal Model’de belirtilen İç Verimlilik Oranı’nı sağlayamaması veya diğer finansal gelirleri elde edememesi sebebiyle herhangi bir tazminat talebinde bulunmayacağını taahhüt edeceği ifade edilmiştir.
Şehir hastanelerinde Görevli Şirketler tarafından kullanılan mevcut ticari alanların, İdare tarafından onaylanan uygulama projelerinde yer alan ticari alanlardan daha fazla olduğu ve bazı şehir hastanelerinde idare kullanımında olması gereken depoların ticari alan işleticileri tarafından kullanıldığı İdare ile izleme ve değerlendirme danışmanlık hizmet alımı kapsamında müşavir firmalar tarafından tespit edilmiştir.
Diğer taraftan, şehir hastaneleri sözleşmeleri eki Ek-12’nin (Kabul Programı) “Tamamlama Kriterleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Ticari Faaliyet Alanları ve Sağlık Tesisleri’ne ilişkin kabuller farklı zamanlarda yapılabilir. Şu kadar ki Ticari Alanların kabulü Sağlık Tesisleri’nin kabulünden bağımsız olup Ticari Alanlar’a ilişkin kabul programı ayrıca yapılarak işbu Ek 12’nin (Kabul Prosedürü) Ek E bölümüne eklenecektir.” hükmü yer almasına rağmen şehir hastanelerinde ticari alanların kabulü henüz yapılmamıştır.
Şehir hastaneleri sözleşmelerine göre ticari faaliyetler, Şirket’in İhale Teklifi’ne, Kabul Programı’na ve İdare tarafından onaylanmış uygulama projelerine uygun bir şekilde yürütülmelidir. Ancak yukarıda değinilen açıklamalardan da anlaşılacağı üzere onaylı uygulama projelerinde yer almamasına rağmen şirketler bazı alanlarda ticari faaliyette bulunmaktadır. Bununla birlikte Görevli Şirketlerce ihale aşamasında verilen tekliflerde yer alması gereken hususlardan biri de ticari alanlardan elde edilecek gelirler ve bu gelirlerin teklife esas kullanım bedeli ödemelerine etkisidir. Görevli Şirketlerin uygulama projelerinde belirtilen ticari alanlardan daha fazla bir alanda ticari faaliyet yürütüyor olmasıyla, ticari alanlardan elde edilecek gelirlerini artırması muhtemel olacağından söz konusu mevcut durum dolayısıyla İdare tarafından kullanım bedelinde bir revizyon yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Söz konusu hususlar açısından ticari alanların kabulünün yapılması da önem arz etmektedir.
Bu itibarla, ihale dokümanları ve projelerde öngörülenden fazla ticari faaliyet yürütülen alanlar, Görevli Şirket lehine ihale öncesi tekliflerinde yer almayıp Finansal Model’de belirlenmediğinden, İdare tarafından fazla kullanımların tespitinin yapılarak kullanım bedeline etkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Ticari Alan İklimlendirme Giderlerinin Hesaplama Yönteminde Farklılıklar Olması ve İklimlendirme Giderlerinin Tahsil Edilmemesi
KÖİ modeli ile işletilen şehir hastanelerinde ticari alanlara ilişkin iklimlendirme bedellerinin hesaplanmasında ortak bir hesaplama yöntemi belirlenmediğinden uygulama birliği olmadığı ve gerçek maliyet tespitinin yapılamadığı, bazı şehir hastanelerinde ise iklimlendirme giderlerinin tahsil edilmediği görülmüştür.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinin 32.3’üncü maddesi gereğince ticari faaliyetlere ilişkin tüm maliyetler, risk ve sorumluluklar Şirket tarafından üstlenilecektir.
Yapılan incelemede ticari alanlara ilişkin iklimlendirme giderinin hesaplanmasında ortak bir hesaplama yöntemi belirlenmediği ve gerçek maliyet tespitinin yapılamadığı görülmüş olup bazı şehir hastanelerinde ticari alanlara ilişkin olarak Milli Emlak Genel Tebliği baz alınarak yakıtı kurum ve kuruluşlardan karşılanan ısı pay ölçer veya kalorimetre cihazı montajı yapılmamış konutlar için Tebliğ’de belirlenen bedelin belirlenmiş bir katı ve ticari alan metrekaresi dikkate alınarak iklimlendirme gideri hesaplandığı ve Görevli Şirketlerden mahsubunun yapıldığı tespit edilmiştir. Ancak iklimlendirme kaynağı olan enerji maliyetlerinde yıl boyunca dalgalanmalar olabildiği ve Milli Emlak Genel Tebliği’nde yer alan tutarın bir sonraki bütçe yılında güncellenebildiği göz önünde bulundurulduğunda söz konusu hesaplamanın gerçek maliyeti karşılamadığı ortadadır. Diğer yandan bazı şehir hastanelerinde toplam elektrik ve doğalgaz tüketiminin projede belirtilen ticari alan metrekaresine oranlanarak tüketim miktarı ve iklimlendirme giderinin belirlendiği, bazı şehir hastanelerinde ise ticari alanlar içerinde yer alan kalorimetre cihazının ölçüm miktarının güncel elektrik ve doğalgaz birim fiyatları ile çarpılarak iklimlendirme giderinin belirlendiği ve mahsup edildiği anlaşılmıştır. Bazı şehir hastanelerinde ise ticari alanlara ilişkin iklimlendirme giderlerinin Görevli Şirketlerden tahsil edilmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, ticari alanların işletilmesi ile ilgili maliyet, risk ve sorumluluk Görevli Şirket yükümlülüğünde olduğundan iklimlendirme giderlerine ilişkin gerçek maliyetin tespit edilmesini teminen hesaplama yöntemi belirlenerek şehir hastaneleri arasında uygulama birliğinin sağlanması ve iklimlendirme giderlerinin tahsil edilmesi gerekmektedir.
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerinde Bulunan Ticari Alanlarda Elektrik, Su ve Doğalgaz Sayaçlarının Eksik veya Arızalı Olması
KÖİ modeli ile işletilen şehir hastanelerinin bazılarında ticari alanlara ilişkin tüketim bedellerinin ölçülebilmesi için gerekli olan sayaçların Görevli Şirket tarafından tamamlanmadığı, eksik veya arızalı sayaçların olduğu görülmüştür.
Şehir hastaneleri sözleşmelerinin 32.3’üncü maddesinde; Şirketin, Ticari Faaliyetler’i Ek 20’de (İşletme Dönemi Yönetim Planı) düzenlenen İşletme Dönemi Yönetim Planı doğrultusunda, yürürlükteki tüm mevzuat ve düzenlemelere uygun bir şekilde ve tüm maliyetleri, riski ve sorumluluğu üstlenerek tamamen kendi takdir yetkisi altında yürüteceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede bazı şehir hastanelerinde Görevli Şirket tarafından ticari alanlara ilişkin elektrik, su ve doğalgaz sayaçlarının kurulumunun tamamlanmadığı, eksik ya da hatalı sayaç bulunması sebebiyle enerji tüketimlerinin doğru bir şekilde hesaplanamadığı görülmüştür.
Bu itibarla, eksik olan sayaçların tamamlanması, arızalı sayaçların düzeltilmesi ve geriye dönük enerji tüketimlerinin hesaplanarak yasal faizi ile birlikte tahsil edilmesi gerekmektedir.
t) Kamu Özel İş Birliği Modeli ile İşletilen Şehir Hastanelerine İlişkin Sözleşmelerde Azami Hata Puanı Limitlerinin Belirlenmemesi
Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) uyarınca Görevli Şirket ve Alt Alt Yüklenicilerin performans izlemesinde kullanılan ve yazılı ihtar, fesih gibi sözleşme haklarının kullanılmasında limit olarak yer alan azami hata puanı limitlerinin bazı şehir hastaneleri sözleşmelerinde belirlenmediği görülmüştür.
Sözleşmenin “Performans İzleme” başlıklı 34’üncü maddesinde yazılı ihtarı düzenleyen 34.4’üncü maddenin (b) bendinde; İdarenin 47’nci madde kapsamındaki hakları veya bu yönde başka bir açık hakkı saklı kalmak kaydıyla, herhangi bir Hizmet ile ilgili olarak, herhangi bir ayda Şirkete, Ek 14’te (Hizmet Şartları) ilgili Hizmete karşılık olarak listelenen Hizmet Hata Puanı’ndan daha fazla Puan verilmesi hallerinde İdarenin, Şirkete yazılı bir ihtarda bulunacağı ve söz konusu ihtarnamede ihtara neden olan husus veya hususların ve ihtarın sonuçlarının belirtileceği ifade edilmiştir.
Yine Sözleşmenin “Şirket’in Sözleşme’ye Aykırılık Halleri” başlıklı 47.1’inci maddesinin “Hata Puanları” başlıklı (j) bendinde; Şirketin, herhangi bir aralıksız 6 (altı) aylık periyotta; Ek 18’de (Ödeme Mekanizması) belirtilen toplam Hizmet Hata Puanı’ndan fazla Hizmet Hata Puanı almış olması veya Şirket’in Ek l8’de (Ödeme Mekanizması) belirtilen toplam Kullanım Hata Puanı’ndan daha fazla Kullanım Hata Puanı almış olması Sözleşmeye aykırılık halleri arasında sayılmış, Alt Alt Yüklenicilerin hizmetleri nedeniyle almış oldukları hata puanlarının Hizmeti sunan Alt Alt Yüklenicinin sözleşmesinin feshine sebebiyet vereceği ancak Şirket ile İdare arasında Sözleşme’nin feshine sebebiyet vermeyeceği belirtilmiştir.
Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) “Performans Takibi” başlıklı 3.2’nci maddesinde; herhangi bir hizmet ile ilgili olarak, herhangi bir ayda Şirkete tabloda ilgili Hizmete karşılık olarak listelenen Hizmet Hata Puanı’ndan daha fazla Hizmet Hata Puanı verilmesi halinde, İdarenin Sözleşme’nin 34.4.(b) maddesi uyarınca Şirkete yazılı bir ihbarda bulunacağı, Şirket’in herhangi bir Hizmete ilişkin olarak herhangi bir üç ay içerisinde üç veya daha fazla yazılı ihtar alması halinde İdarenin, Sözleşme’nin 34.5’inci maddesi uyarınca, Şirkete yazılı bildirimde bulunarak Şirketin performansının İdare veya Şirket (İdare’nin takdirine bağlı olmak üzere) tarafından izlenme derecesinin arttırılabileceği düzenlemesi yer almaktadır.
Sözleşme eki Ek-14 (Hizmet Şartları) gereği hizmet hatası meydana geldiğinde hizmet hatasına ilişkin olarak Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) gereği hesaplanan hata puanlarına ilişkin olarak Görevli Şirket’in hizmete ilişkin performans takibinde kullanılan azami hata puanı limitleri Görevli Şirkete yapılacak olan yazılı ihtar, fesih ve Görevli Şirket’in performans takibinde izleme derecesinin belirlenmesinde önem arz etmektedir.
Yapılan incelemede bazı şehir hastanelerine ilişkin Ek-14’ün (Hizmet Şartları) 3.2’nci maddesinde yer alan hizmetler için toplam azami hata puanı (yıllık), toplam azami hata puanı (aylık), yazılı ihtar için gereken hata puanını (aylık) içeren tablonun boş olduğu, azami hata puanı limitlerinin belirlenmediği tespit edilmiştir. İdare tarafından hizmet hata puanları hesaplanmakla birlikte Sözleşmede hizmetler için azami hata puanı belirlenmemesi sebebiyle hizmetler için verilen hata puanlarına yönelik olarak İdare Sözleşmeden kaynaklı haklarını kullanamamaktadır.
Kamu idaresi cevabında azami hata puanı limitlerinin belirlenmesine yönelik çalışma grubu oluşturulduğu ve 25.08.2023 tarihli yazı ekinde Azami Hata Puanları Tablosunun Doldurulmasına İlişkin Rapor’un sunulduğu, Rapor’da Tekirdağ, Manisa, Eskişehir, Etlik, Gaziantep, Kocaeli, İzmir ve Kütahya Şehir Hastaneleri için Rapor ekindeki tablolarda bulunan değerlerin ilgili projenin nitelikleri, sözleşmeleri ve farklılıkları göz önünde bulundurularak kullanılmasının kesinlik belirtmemekle birlikte uygun olacağı sonucuna varıldığı, tabloların kullanımının son kullanıcıların takdirinde olduğu ve şirketlerle mutabakatın imzalanma aşamasında olduğu ifade edilmiş olsa da şirketlerle mutabakatın henüz imzalanmadığı ve söz konusu şehir hastaneleri için azami hata puanları tablosunun kesinlik kazanmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, hizmet hata puanı limitlerinin takip edilebilmesi ve hizmetlerin azami hata puanı limitine ulaştığında performans takibi gereği Sözleşme gereklerinin yerine getirilebilmesi için azami hata puanı limitlerinin belirlenmesi gerekmektedir.
u) Görevli Şirket Tarafından Sunulan Merkezi Yardım Masası Hizmetinde Sorunlar Bulunması
KÖİ Modeli ile işletilen bazı şehir hastanelerinde Görevli Şirket tarafından sunulan merkezi yardım masası hizmetinde, Alanların Sınıflandırılması Tablosunda yer alan sınıflandırmalara uygun şekilde merkezi yardım masası entegrasyonunun yapılmadığı ve hizmet yanıt süresinden arta kalan sürenin hizmet düzeltme süresine eklendiği görülmüştür.
i) Merkezi Yardım Masası Alan Sınıflandırması Entegrasyonunun Hatalı Olması
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması) EK-A Alanların Sınıflandırılması Tablosunda yer alan sınıflandırmalara uygun şekilde merkezi yardım masası entegrasyonunun yapılmadığı görülmüştür.
Ek-18 EK-A’da Alanların Sınıflandırılması Tablosu yer almakta olup Kesin Proje’lerin Sözleşme’nin 23’üncü maddesi uyarınca İdare tarafından onaylanmasını müteakip l5 (onbeş) işgünü içerisinde Sağlık Tesisleri’nin tüm alanlarının Alan Sınıflandırmalarının (A-E) hazırlanarak listeye ekleneceği ifade edilmiştir.
Söz konusu tabloda; ameliyathaneler, doğumhaneler, sterilizasyon, yoğun bakım ünitesi, acil gibi alanlar (A), laboratuvarlar, hastalara ilişkin diğer alanlar, harici muayene odaları gibi alanlar (B), mutfak, personel kafeteryası gibi alanlar (C), genel idari alanlar, kabul hizmetlerinin verildiği alanlar, hastane bahçesi gibi alanlar (D), kıyafet değiştirme odaları, tuvaletler, atölyeler, depolama yerleri gibi alanlar (E) şeklinde sınıflara ayrılmıştır. Alanların bu şekilde sınıflandırılması önem derecesi, kullanım yanıt süresi, kullanım düzeltme süresi ve kullanım hatası kesintisi açısından önem arz etmektedir.
Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 3.4’üncü maddesinde kullanım hatası kesintileri düzenlenmiş olup 3.4.1’inci maddesinde yer alan tabloda kullanım eksikliğinin ortaya çıkması halinde, Ek-18 Ek A’da belirtilen, farklı önem derecelerine göre uygulanan Alan Düzeltme Faktörleri, 3.4.2’nci maddesinde yer alan tabloda Ek-18’in madde 3.4.5’te belirtilen kesintilerin uygulanması amacıyla kullanım eksikliği sınıfları gösterilmiştir. Yine Ek-18’in 3.4.3’üncü maddesinde kullanım yanıt süresi sınıflandırması, 3.4.4’üncü maddesinde kullanım düzeltme süresi sınıflandırması yer almakta olup her bir kullanım eksikliğinin Şirket tarafindan yanıtlanması/düzeltilmesi için, yardım masası hizmeti kapsamında yardım masasına bildirildiği andan itibaren hesaplanmak üzere Şirketin harekete geçmesi gereken süreler belirtilmiştir. 3.4.5’inci maddesinde ise herhangi bir kullanım hatasının (ister kullanım eksikliği, ister kullanım yanıt süresi eksikliği, isterse de kullanım düzeltme süresi eksikliği olsun) ortaya çıkması üzerine Ek-18 madde 2.2’ye uygun olarak yapılacak kesintiler (kullanım bedelinin yüzdesi olarak) belirtilmektedir.
Yapılan incelemede bazı şehir hastanelerinde Alanların Sınıflandırılması Tablosunda yer alan sınıflandırmalara uygun şekilde merkezi yardım masası entegrasyonunun yapılmadığı tespit edilmiştir. Örneğin, (A) sınıfı olan yoğun bakım alanı için açılan çağrı yoğun bakım ünitesi içerisinde yer alan hemşire istasyonundan açıldığında hemşire istasyonu merkezi yardım masasında (D) sınıfında tanımlandığından ilgili talebin yanıt süresi ve düzeltme süresi uzamaktadır.
Bu itibarla, alanların doğru bir şekilde sınıflandırılması önem derecesi, kullanım yanıt süresi, kullanım düzeltme süresi ve kullanım hatası kesintisi açısından önemli olduğundan Alanların Sınıflandırılması Tablosunda yer alan sınıflandırmalara uygun şekilde merkezi yardım masası entegrasyonunun yapılması gerekmektedir.
ii) Sözleşmeye Aykırı Olarak Hizmet Yanıt Süresinden Arta Kalan Zamanın Hizmet Düzeltme Süresine Eklenmesi
Görevli Şirket tarafından sunulan merkezi yardım masası hizmetinde kilit kullanıcılar tarafından iletilen hizmet taleplerine ilişkin hizmet yanıt sürelerinden arta kalan sürenin Sözleşme’ye aykırı olarak hizmet düzeltme süresine eklendiği görülmüştür.
Sözleşme eki Ek-14’ün (Hizmet Şartları) 2. Tanımlar bölümünde Hizmet Yanıt Süresi; “Şirket’in, bildirilen bir Hizmet Hatası’na müdahale amacıyla aşağıdaki işleri yerine getirmesi gereken süre anlamındadır. Hizmet Yanıt Süresi Yardım Masası’na gelen ve/veya idare temsilcisinin doğrudan şirkete yazılı bildirimden itibaren başlar ve Ek 14’te yanıt süresi için belirlenen süre sonunda sona eren zamandır. Bu süreden önce yanıt verilmesi ile sona erer….” şeklinde tanımlanmıştır.
Yine Ek-14’ün Tanımlar bölümünde Düzeltme Süresi; “Şirket’in, herhangi bir Hizmet Eksikliği’nin ortaya çıkması halinde a) İyi İşletmecilik Uygulamaları gibi kabul edilebilir metotları uygulayarak tüm fonksiyonel imkanları eski haline getirmesi ve gerekli tüm kriterleri, tüm Sağlık ve Güvenlik standartlarını ve İdare Uygulamaları karşılayacak şekilde Hizmet Eksiklikleri’ni düzeltmesi; b) Gerekli olabilecek herhangi bir testi uygulaması; c) Gerekli hallerde İdare Temsilcisi’nin gelişmelerden veya muhtemel gecikmelerden haberdar edilmesini sağlaması; d) Hizmetler’in ifasında ve fonksiyonel birimlerin işletilmesinde meydana gelen kesintiyi asgari düzeye indirmesi; e) Düzeltilecek işin diğer bir fonksiyonel birimi veya Hizmet’i, özellikle Tıbbi Hizmet sunumunu kesintiye uğratacak şekilde etkilemesi halinde İdare Temsilcisi’ni durumdan haberdar ederek durumu düzeltmesidir;
Yukarıdaki belirtilen durumlar için Düzeltme süresi Yanıt Süresi’nin sona ermesinden veya bu süreden önce yanıt verilmesinden sonra başlayıp Ek 14’te belirlenen düzeltme süresi sonuna kadar geçen zamandır;” olarak tanımlanmıştır.
Ek-14’ün “Performans Takibi” başlıklı 3.2’nci maddesinde; Özel Hizmet Şartları içerisinde tanımlanan her bir Hizmet Şartı’na ait olmak üzere, Şirket’in hizmeti gereken standartlarda sunup sunmadığını tespit etmek için kullanılan kriterleri tarif eden bir performans parametresinin mevcut olduğu, her bir performans parametresi için, bir hizmet hatasına ya da hizmet talebine cevap veren tanımlanmış bir hizmet yanıt süresi ile hizmet hatasını giderebilmek ya da hizmet talebini karşılamak için gerekli düzeltici eylemlerin gerçekleştirileceği gerekli hizmet düzeltme süresi bulunduğu, yanıt ve hizmet düzeltme sürelerinin, yardım masasına yapılan başvurudan itibaren başlayacağı belirtilmiştir.
Ek-14 gereği, hizmet yanıt süresinden önce hizmet talebinin yanıtlanması halinde düzeltme süresinin bu süreden sonra başlaması ve Ek-14’de belirlenen düzeltme süresi sonunda sona ermesi gerekmekte olup hizmet yanıt süresinden daha önce hizmet talebinin yanıtlanması halinde ise arta kalan süre hizmet düzeltme süresine eklenmeyecektir.
Hizmet yanıt süresinde yanıt verilememesi veya düzeltme süresi içerisinde düzeltmenin yapılamaması durumunda “Hata Puanı” ve “Kesinti Oranı” hesaplanması söz konusu olmakta ve Ek-18’in (Ödeme Mekanizması) 4.5’inci maddesinde yer alan formüle göre hizmet hatalarından kaynaklanan kesinti hesaplanarak ilgili hizmet ödemesinden kesinti yapılmaktadır. Diğer yandan hata puanları şirketin ve alt alt yüklenicilerin performanslarının değerlendirilmesinde, ihtar çekilmesinde, alt alt sözleşmelerin feshi gibi konularda da önem arz etmektedir.
Yapılan incelemede Konya Şehir Hastanesinde kilit kullanıcılar tarafından yardım masasına iletilen hizmet taleplerinin Ek-14’te öngörülen süresinden önce yanıtlanması halinde arta kalan hizmet yanıt süresinin Sözleşme hükümlerine aykırı olarak hizmet düzeltme süresine eklendiği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, kilit kullanıcılar tarafından merkezi yardım masasına iletilen hizmet taleplerinin Sözleşme’de öngörülen sürelerden daha önce yanıtlanması halinde hizmet yanıt süresinden arta kalan sürenin hizmet düzeltme süresine eklenmemesi gerekmektedir.
Pazar Testi Süreci Tamamlanan Adana ve Yozgat Şehir Hastanelerinde Görevli Şirket Tarafından Hizmetlerin Pazar Testi Şartlarına ve Yöntem Beyanlarına Uygun Olarak Sunulmaması
KÖİ Modeli ile işletilen Adana ve Yozgat Şehir Hastanelerinde Sözleşme eki Ek-17 (Pazar Testi Prosedürü) uyarınca pazar testine tabi hizmetlere ilişkin olarak yürütülen pazar testi sonucunda Görevli Şirket tarafından Sözleşme kapsamında sunulan hizmetlerden bazılarının pazar testi şartlarına ve yöntem beyanlarına uygun şekilde sunulmadığı görülmüştür.
Şehir hastanelerine ilişkin sözleşme eki Ek-17’nin (Pazar Testi Prosedürü) 2’nci maddesi gereği, Ek-17 Ek-A’da yer alan pazar testine tabi hizmetler fiili tamamlama belgesinin düzenlemesini müteakip 5 yıllık periyotlar içerisinde pazar testine tabi tutulmaktadır. Pazar testi süreci sonucunda hizmet şartları ve bedel güncellenmekte olup İdare tarafından belirlenen uygun teklif sahibi pazar testi katılımcısı ile Hizmet Sağlayıcı arasında yeni Alt Alt Sözleşme imzalanmaktadır.
Adana Şehir Hastanesinin fiili tamamlama tarihi 15.09.2017, Yozgat Şehir Hastanesinin fiili tamamlama tarihi 12.01.2017 olup beş yıllık periyotları 2022 yılı içerisinde son bulmuş olsa da bina ve arazi, ortak hizmetler yönetimi ve HBYS hizmeti dışındaki hizmetlerde pazar testi süreçleri 2023 yılında gecikmeli olarak sonuçlandırılmıştır.
Şehir hastaneleri sözleşmeleri eki Ek-1’de (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması) Yöntem Beyanı; Ek 14’te (Hizmet Şartları) yer alan ve belirli zamanlarda Sözleşme’nin 32 veya 44.1’inci maddeleri uyarınca tadil edilen şekliyle hizmet sağlama yöntemini ifade etmektedir.
Hizmet Sağlayıcı ile Alt Alt Yüklenici arasında imzalanan ve İdareye sunulan Alt Alt Sözleşmelerde ise Yöntem Beyanları; hizmetlerin tam, eksiksiz ve zamanında yerine getirilmesi için kullanılacak organizasyon, politikalar, prosedürler, talimatlar, kalite uygulamaları vb. ile birlikte hizmetlerin yapılma yöntemini açıklayan, İdare tarafından onaylanmış ve İdare ve Özel Amaçlı Şirket tarafından imza altına alınmış, hizmetlerin ifası esnasında İdare ve İşletmecinin uygulamalarına bağlı olarak içeriği değişiklik gösterebilecek olan dokümanı ifade eder şeklinde tanımlanmıştır.
Şehir hastaneleri sözleşmeleri eki Ek-14’ün (Hizmet Şartları) 5.1.2’nci maddesinde; Şirketin, hizmetlerin sunumuna dair tüm yöntem ve yaklaşımları Yöntem Beyanlarında tanımlayacağı, 5.1.3’üncü maddesinde; Şirketin, hizmetleri bu Yöntem Beyanlarına göre yerine getireceği ifade edilmiştir. Bu kapsamda Görevli Şirket tarafından sunulacak hizmetlerin kabulleri ve ifası Yöntem Beyanları doğrultusunda yapılmaktadır.
Görevli Şirket tarafından İdareye sunulan ve İdare tarafından onaylanan Yöntem Beyanlarının Sözleşme’nin 32’nci ve 38’inci maddeleri gereğince, pazar testine tabi hizmetlere uygulanacak 1. Pazar Testi neticesinde bahse konu hizmetlerin ifa edilmeye başlandığı tarihten itibaren uygulanmak üzere hüküm ve sonuç doğuracağı belirtilmiş olup İdare ve Görevli Şirketler arasında imzalanan Pazar Testi Mutabakatlarında Yozgat Şehir Hastanesi ve Adana Şehir Hastanesi için hizmetlerin ifa tarihi 15.09.2023 olarak belirlenmiştir.
Pazar testi süreci sonucunda Hizmet Sağlayıcı ile Alt Alt Yüklenici arasında imzalanan ve İdareye sunulan Alt Alt Sözleşmelerin 7’nci maddesinde, Sözleşmenin imza tarihinden hizmet başlangıç tarihine kadarki zaman olan “kurulum dönemi işleri” düzenlenmiş olup Alt Alt Sözleşmenin taraflarının yapması gerekenler belirtilmiştir. Sözleşmelerin 14’üncü maddesinde ise muayene ve kabul süreçleri düzenlenmiş olup yine Alt Alt Sözleşmenin taraflarının muayene ve kabul sürecinde yapması gerekenlere yer verilmiş ve kurulum dönemi işlerinin kabulünün söz konusu işlerin kabul edildiğini belirtir yazılı belgenin İdare tarafından düzenlenmesi ile gerçekleşmiş olacağı, kabulün 14’üncü maddede belirtilen şekilde eksiksiz ve başarılı olarak tamamlanmadan ve İdare tarafından kurulum dönemi işlerinin kabul edildiğini belirtir kabul belgesi düzenlenmeden hizmetlerin ifasına başlanamayacağı ve bu durum nedeniyle oluşacak tüm sonuçlardan dolayı Alt Alt Sözleşmenin taraflarının doğrudan sorumlu olacağı ve kurulum dönemi işlerinin Alt Alt Sözleşmede yer alan iş programındaki süreye uygun olarak yerine getirilmemesi durumunda gecikilen her gün için Alt Alt Sözleşme’nin 17.5’inci maddesinde belirlenen gecikme cezasının uygulanacağı belirtilmiştir. Alt Alt Sözleşme hükümlerinden anlaşılacağı üzere Alt Alt Sözleşmenin taraflarının kurulum dönemi ile muayene ve kabul süreçlerinde sorumluluğu bulunmaktadır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 112’nci maddesinde; borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlunun, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır. Yine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2’nci maddesinde; herkesin, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorunda olduğu belirtilmiştir.
Yapılan incelemede pazar testi sonucunda gerek ifa tarihinde gerekse hizmetlerin yürütülmesi sırasında Adana ve Yozgat Şehir Hastanesinde bazı hizmetlerin Şirket tarafından Yöntem Beyanına uygun olarak sunulmadığı anlaşılmıştır. Adana Şehir Hastanesinde Kabul Komisyonu tarafından hizmetlere ilişkin Yöntem Beyanları esas alınarak 15.09.2023 tarihinde hizmet kabul tutanaklarının düzenlendiği, tutanaklarda Yöntem Beyanına göre olması gerekenden daha az ekipman, eksik personel ve görüntüleme hizmetinde eksik cihaz olduğunun tespit edildiği ve eksikliklerin tamamlanması için Şirkete 10 gün süre verildiği görülmüştür. 25.09.2023 tarihinde düzenlenen kabul tutanaklarında ise hizmetlere ilişkin eksikliklerin tamamlanmadığı anlaşılmıştır. Yozgat Şehir Hastanesinde ise Şirket tarafından sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi (kurulum, test, muayene süreçlerinin yapılmaması) gerekçe gösterilerek kabul işlemlerinin yapılamadığı anlaşılmış olup İdarenin hizmetler bazında tüm eksiklikleri bir durum tespit raporu ile tutanak altına aldığı görülmüştür. Durum tespit raporlarında ise bazı hizmetlerde Yöntem Beyanına göre olması gerekenden daha az ekipman ve eksik personel olduğunun, laboratuvar ve görüntüleme hizmetlerinde bazı cihazların eksik olduğunun, bazı cihazların ise Yöntem Beyanına uygun olmadığının tespit edildiği görülmüştür. Güvenlik, Temizlik, Hasta Yönlendirme Refakat Resepsiyon Taşıma Hizmetlerine ilişkin pazar testi mutabakatlarında da söz konusu hizmetlerin Yöntem Beyanlarında belirlenen minimum istihdam edilecek personel sayının altında hizmet verilmeyeceği taahhüt edildiği halde söz konusu hizmetlerin ifa tarihinde Şirket tarafından personel istihdamına ilişkin yükümlülüğe uyulmadığı görülmüştür. Diğer yandan Adana ve Yozgat Şehir Hastanesinde Ek-17’nin 19’uncu maddesi gereğince Hizmet Sağlayıcı ile Alt Alt Yüklenici arasında pazar testine tabi hizmetlere ilişkin olarak akdedilmiş Yeni Alt Alt Sözleşme’nin onaylı bir suretinin İdare’ye teslim edilmesi gerektiği halde bazı hizmetlere ilişkin Yeni Alt Alt Sözleşme’nin İdare’ye teslim edilmediği anlaşılmıştır.
Pazar testi tarihinden önce Şirket ve İdare bir araya gelerek Ek-17’nin 3.5’inci maddesi gereğince pazar testi şartlarını ayrıntılı bir şekilde görüşmüş olup hizmetin gerekleri de Şirket ile mutabakat sağlanarak yürütülmüş ve bu şartlara göre kazanan katılımcılardan teklifler alınmıştır. Hizmetin başlangıcı için pazar testi yarışma şartlarında aranan gerekliliklerin pazar testi şartlarına uygun olarak Görevli Şirket tarafından yerine getirilmemesi Sözleşme ve Ek-17 hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Bu açıdan Şirket tarafından Sözleşme hükümlerine, dürüstlük ve iyi niyet kurallarına aykırı davranılmıştır.
Personel istihdamına ilişkin yükümlülüğe uyulmaması, ifa tarihinde Pazar Testi Şartları’nın sağlanmamasına ve Ek-17’nin 13’üncü maddesindeki “İdare, Pazar Testi’ni, Pazar Testi Teklifi çerçevesinde (ve bilhassa Pazar Testi Şartları’na uygun, fakat onunla sınırlı olmaksızın) etkin ve adil bir şekilde idare ve koordine etmekle yükümlü olacaktır..hükmüne ve Pazar Testi Katılımcıları’na bildirilen Yöntem Beyanlarında yer alan şartlara uyulmamasına neden olabilecek ve pazar testi sürecinin etkin ve adil olarak yürütülmesi sürecine zarar verebileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca pazar testi katılımcıları personel ve ekipman konusunda ifa tarihi itibarıyla Yöntem Beyanı gereği hizmet verme yükümlülüğü olacağını öngörerek teklif verdikleri için, ön alım hakkını kullanan mevcut alt alt yüklenicinin ifa tarihi itibarıyla bu gereklilikleri tam olarak karşılamaması nedeniyle Ek-17’nin 13’üncü maddesinde yer alan “İdare, Pazar Testi Katılımcıları’nın her zaman eşit muamele görmelerini ve kendilerine eşit ölçüde bilgi verilmesi ilkesine titizlikle uyulmasını sağlayacaktır.” hükmündeki eşit muamele görme ve eşit ölçüde bilgilendirilme hakkından da yararlanamamışlardır.
Diğer yandan Hizmet Sağlayıcı ile Alt Alt Yüklenici arasında imzalanan ve İdareye sunulan Alt Alt Sözleşmelerde kurulum dönemi işlerinin Alt Alt Sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemesi durumunda Alt Alt Sözleşme’nin 17.5’inci maddesinde gecikme cezası öngörüldüğü göz önünde bulundurulduğunda, Hizmet Sağlayıcı ile Alt Alt Yüklenici arasındaki söz konusu sözleşme ilişkisinin hizmetin esas yararlanıcısı İdare ve hizmetleri tam ve gereği gibi sunmakla yükümlü olan Görevli Şirket ile kurulan Sözleşme ilişkisine de yansıtılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında her ne kadar hizmetlerin temin edilmesine ilişkin herhangi bir aksama durumunda bahse konu eksikliğe ilişkin olarak hata puanı hesaplandığı ve kesinti yapıldığı ifade edilse de ekte gönderilen dokümanlarda yalnızca Yozgat Şehir Hastanesinin Eylül 2023 dönemine ait Aylık Faaliyet Raporunun yer aldığı, Adana Şehir Hastanesi ile ilgili ise herhangi bir doküman gönderilmediği görülmüş olup kamu idaresi cevabında atıfta bulunan eksik personel nedeniyle yapılan kesintilere ilişkin dokümanlar da ekte yer almamaktadır. Ayrıca eksik ekipman, yöntem beyanına uygun olmayan cihaz ve personel istihdamına ilişkin yükümlülüğe uyulmaması, hizmetlerin aksamasından ziyade ifa tarihinde Pazar Testi Şartları’nın sağlanmamasına, pazar testi sürecinin etkin ve adil olarak yürütülememesine, pazar testi katılımcılarının eşit muamele görme ve eşit ölçüde bilgilendirilme hakkından yararlanamamalarına sebep olmaktadır.
Bu itibarla, hizmetlerin ifa tarihinde ve sonrasında pazar testi şartlarına ve yöntem beyanlarına uygun olarak yürütülmesi hususunda gerekli tedbir ve önlemlerin alınması, ifa tarihi öncesinde personel istihdamının tamamlanması, ekipman ve tıbbi cihaz temini için program belirlenmesi gerekmekte olup ifa tarihi itibarıyla pazar testi şartlarına uygun olarak hizmet vermeyen Görevli Şirket’in, pazar testi şartlarına karşılık olarak oluşan hizmet bedelinin tamamına hak kazanmasının uygun olmayacağı değerlendirilmektedir.
y) Pazar Testi Süreçlerinin Yürütülmemesi ve Sonuçlandırılamaması
Sözleşmelerde öngörülen süre geçmiş olmasına rağmen Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastaneleri için pazar testi süreçlerinin yürütülmediği ile Mersin, Yozgat, Isparta ve Adana Şehir Hastanelerinde Bina ve Arazi, Ortak Hizmetler Yönetimi ve HBYS Hizmetlerinin pazar testi süreçlerinin sonuçlandırılamadığı görülmüştür.
i) Sözleşmelerde Öngörülen Süre Geçmiş Olmasına Rağmen Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastaneleri İçin Pazar Testi Süreçlerinin Yürütülmemesi
Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastanelerine ilişkin sözleşmelerde pazar testi için öngörülen süre geçmiş olmasına rağmen söz konusu şehir hastanelerinde pazar testi süreçlerinin yürütülmediği görülmüştür.
6428 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde piyasa testi; teknolojik gelişmeler ve yeni ihtiyaçlar göz önüne alınmak, rekabet ve saydamlık sağlanmak suretiyle, yüklenicinin üstlendiği tıbbi ekipman da dahil her türlü donanım, mefruşat ve hizmetlere ilişkin olarak, belirli dönemlerde ekonomik açıdan en avantajlı fiyatı seçme işlemi olarak tanımlanmıştır. Yönetmelik’in “Ödemelerin Hesaplanması ve Ödeme Usulleri” başlıklı 56’ncı maddesinin beşinci fıkrasında; bu Yönetmelik kapsamında yapılan sözleşmeler ile yükleniciye verilen hizmetlerin beş yılı geçmemek üzere sözleşmede belirlenecek sürelerde, donanımın ise ihale dokümanında belirtilen süreler sonunda piyasa testi ile güncellenerek satın alınacağı ve piyasa testinden amacın, bir hizmet veya hizmetler grubuna veyahut donanıma ilişkin olarak ekonomik açıdan en avantajlı fiyatı belirlemek olduğu ifade edilmiştir.
Görevli Şirketler ile Bakanlık arasında imzalanan şehir hastanelerine ilişkin sözleşmelerin “Pazar Testi” başlıklı 38’inci maddesinde pazar testine tabi hizmetlere uygulanacak pazar testinin Ek-17 (Pazar Testi Prosedürü) hükümlerine tabi olacağı düzenlenmiştir.
Sözleşme eklerinden olan Ek-17’nin 2’nci maddesinde; Ek-17 Ek A’da yer alan pazar testine tabi hizmetlerin pazar testinin, Ek-17 hükümlerine uygun olarak İdare tarafından yürütüleceği ifade edilmiş olup pazar testi, fiili tamamlama belgesinin düzenlenmesini müteakip belirlenen beş yıllık periyotlar içerisinde tekrar edilmek üzere yapılacaktır.
Ek-17’nin (Pazar Testi Prosedürü) devamı maddelerinde pazar testi programı, pazar testi teklifi, teklif verenlerin ön yeterliliği, teklif verme süreci, kazanan katılımcılar, ön alım hakkı ve atama, hizmet ödemesine ilişkin ayarlamalar ve alt alt sözleşmelerin pazar testine tabi olmasına yönelik hükümler yer almaktadır.
Gerek Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği gerekse Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastanelerine ilişkin sözleşmelere bağlı olarak imzalanan sözleşme eklerinden olan Ek-17 (Pazar Testi Prosedürü) gereğince pazar testine tabi hizmetlere uygulanacak pazar testlerinin tarihleri beş yıllık periyotlar olarak belirlenmiştir.
Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastanelerinin fiili tamamlama belgelerine göre; Kayseri Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 29.05.2018 olup beş yıllık periyot 29.05.2023 tarihinde, Manisa Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 30.10.2018 olup beş yıllık periyot 30.10.2023 tarihinde, Elazığ Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 31.07.2018 olup beş yıllık periyot 31.07.2023 tarihinde son bulmuş olmasına rağmen söz konusu şehir hastanelerinde pazar testi süreçleri yürütülmemiştir.
Bu itibarla, Yönetmelik ve sözleşme hükümleri gereğince Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastanelerinde pazar testi süreçlerinin yürütülmeye başlanması ve sonuçlandırılması gerekmektedir.
ii) Mersin, Yozgat, Isparta ve Adana Şehir Hastanelerinde Bina ve Arazi, Ortak Hizmetler Yönetimi ve HBYS Hizmetlerinin Pazar Testi Süreçlerinin Sonuçlandırılamaması
Mersin, Yozgat, Isparta ve Adana Şehir Hastanelerinde bina ve arazi, ortak hizmetler yönetimi ve HBYS hizmeti dışındaki hizmetlerde pazar testi süreci sonuçlandırılmasına rağmen söz konusu üç hizmet için pazar testi süreçlerinin sonuçlandırılamadığı görülmüştür.
Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği ve Ek-17 (Pazar Testi Prosedürü) gereğince pazar testine tabi hizmetlerin pazar testi tarihleri beş yıllık periyotlar olarak belirlenmiştir.
Mersin Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 16.01.2017 olup beş yıllık periyot 16.01.2022 tarihinde, Yozgat Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 12.01.2017 olup beş yıllık periyot 12.01.2022 tarihinde, Isparta Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 01.03.2017 olup beş yıllık periyot 01.03.2022 tarihinde, Adana Şehir Hastanesine ilişkin fiili tamamlama tarihi 15.09.2017 olup beş yıllık periyot 15.09.2022 tarihinde son bulmuş olup bina ve arazi hizmeti, ortak hizmetler yönetimi hizmeti ve HBYS hizmeti dışındaki hizmetlerde pazar testi süreci gecikmeli de olsa sonuçlandırılmıştır. Söz konusu üç hizmetle ilgili olarak ön yeterlik pazar testi ilanları yayımlanmasına rağmen teknik şartname ve donanım listesi ekinde mutabık kalınamamış ve pazar testi süreçleri sonuçlandırılamamıştır.
Söz konusu durumda hizmetlerin son tarihi Mersin Şehir Hastanesi için 16.01.2027, Yozgat Şehir Hastanesi için 12.01.2027, Isparta Şehir Hastanesi için 01.03.2027 ve Adana Şehir Hastanesi için 15.09.2027 olması sebebiyle bu hizmetlerin pazar testi süreçlerinde yaşanan gecikme nedeniyle hizmet verilecek süre kısalacağından yapılacak pazar testi için dışarıdan yeni bir teklif verilmesi zorlaşmakta, mevcut alt alt yüklenici ise avantajlı hale gelmektedir.
Bu itibarla, Mersin, Yozgat, Isparta ve Adana Şehir Hastanelerinde bina ve arazi, ortak hizmetler yönetimi ve HBYS hizmetinin pazar testi süreçlerinin sonuçlandırılması gerekmektedir.