|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu idarelerine devredilen taşınmazların amacına aykırı kullanımlarını ortaya koymaktadır. Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla kamu yararına devredilen 26 taşınmazdan bazıları, devralan kuruluşlar tarafından satılmış, 4 taşınmaz ise belirlenen amaçların dışında kullanılmıştır. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, bu tür devirlerin milli güvenlik ve kamu yararı gerektirdiği durumlar dışında yapılmaması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, devir işlemlerinin nasıl gerçekleştirileceğine dair net düzenlemeler bulunmamaktadır.
Sayıştay raporları, 2014 yılından bu yana bu konuyu gündeme getirmekte ve 2017 yılında oluşturulan bir komisyonun hazırladığı raporun değerlendirilmesi henüz tamamlanmamıştır. Raporda, kamu kurumlarına devredilen taşınmazların çoğunun, tahsis amacına uygun kullanılmadığı ve bazı taşınmazların satıldığı ya da başka amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, devir amacına aykırı kullanımlar için herhangi bir yaptırım uygulanmadığı da belirtilmiştir. Sonuç olarak, devir amacına aykırı kullanımların önlenmesi ve mevcut durumların tespiti için gerekli düzenlemelerin yapılması önem arz etmektedir. Özelleştirme Yüksek Kurulu kararlarına uyulması ve devredilen taşınmazların kullanım amacının korunması için periyodik kontrollerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Kamu Yararına Kullanılması Şartıyla Kamu İdarelerine Devredilen Taşınmazların Amacı Dışında Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile kamu yararına kullanılması kaydıyla bedelli veya bedelsiz olarak kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelere devredilen 26 adet taşınmazın devralan kuruluşlar tarafından satıldığı, 4 taşınmazın da Kurul kararlarında belirlenen amacın dışında kullanıldığı görülmüştür.
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un “İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; özelleştirme uygulamalarında, milli güvenlik ve kamu yararının gerektirdiği durumlar hariç, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu tüzel kişiliğine sahip eğitim kurumları ve mahalli idarelere devir yapılmaması ilkesinin esas alınacağı, belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tabi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usuller kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulunca belirleneceği belirtilmiştir.
Bu kapsamda Özelleştirme Yüksek Kurulunca özelleştirme kapsam ve programına alınan kuruluşlara ait kimi taşınmazlar, kamu yararı dikkate alınarak, belirli bir amaçla kullanılmaları ya da belirli bir kuruma tahsis edilmeleri amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarına ya da mahalli idarelere bedelli veya bedelsiz olarak devredilmektedir. 4046 sayılı Kanun’da devir işleminin kimlere ve hangi usulle yapılacağına ilişkin olarak bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu nedenle Kanun’da yer alan milli güvenliğin veya kamu yararının gerektirdiği durumlarda devre ilişkin şartlar, ilgili Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı veya Özelleştirme Yüksek Kurulu kararında atıf yapılan protokollerle belirlenmektedir.
2014 yılından bu yana yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer alan konuya ilişkin olarak 03.01.2017 tarihli ve 12 sayılı Başkanlık Makamı Oluru ile bir komisyon oluşturulmuş ve komisyon tarafından bir rapor hazırlanmıştır. Ancak söz konusu Rapora ilişkin değerlendirme çalışmaları henüz sonuçlanmamıştır.
Söz konusu Raporda; 4046 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelere devredilen 30 taşınmazın, taşınmazı devralan kuruluşlar tarafından tahsis amacına aykırı kullanıldığı, bu taşınmazların 26’sına ilişkin Özelleştirme Yüksek Kurulu kararında kamu yararına kullanım şartı getirildiği halde bu taşınmazların satıldığı, iki tanesinin ilgili belediye tarafından meslek edindirme kursları ve çok amaçlı gençlik merkezi olarak kullanılması gerekirken idari bina olarak kullanıldığı, kalan iki tanesinin ise fen işleri hizmetlerinde ve sosyal tesis alanı olarak kullanılması gerekirken bir kooperatife kiralandığı tespitleri yer almaktadır. Ayrıca bu taşınmazların sadece ikisinde kullanım amacı tapuya şerh edilmiş olup devir amacına aykırı kullanımların ihlaline ilişkin herhangi bir yaptırımın uygulanmadığı da anılan Raporda yer verilen tespitler arasındadır.
Kamu İdaresi tarafından, kamu kurum ve kuruluşlarına devredilen taşınmazların mevcut kullanım durumlarının tespiti için 2018 yılında rapor hazırlandığı, rapor tarihinden sonra taşınmaz devir işlemlerine ilişkin alınan Özelleştirme Yüksek Kurulu/Cumhurbaşkanı Kararlarında taşınmazın kullanım amacının tapu kütüğüne derç edilmesi hükmüne yer verildiği ve devir esnasında kullanım amacının tapuya derç edildiği, ancak 1995 yılından günümüze kadar mahalli idareler ile kamu kurum ve kuruluşlarına devredilen taşınmazlara ilişkin yapılan devirlerin kullanım amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının tespiti çalışmalarının hâlâ devam etmekte olduğu ifade edilmiştir.
Sonuç itibarıyla, geçmiş yıllar Sayıştay Denetim Raporlarında da konu edildiği üzere, devir amacına aykırı kullanıldıkları tespit edilen taşınmazlara ilişkin olarak Özelleştirme Yüksek Kurulu kararlarına aykırılığın giderilmesi ya da devir amacının yeni bir Karar ile değiştirilmesi gerekmektedir. Ayrıca devredilen taşınmazların devir amacına aykırı olarak kullanılmasının veya üçüncü kişilere devredilmesinin önlenmesi için devir sonrası, idarenin hak ve menfaatlerini koruyacak düzenlemeler ile periyodik kontrollerin yapılması ve devredilen taşınmazların mevcut kullanım durumlarının tespiti için hazırlanan Rapora ilişkin değerlendirme çalışmalarının ivedilikle tamamlanması gerekmektedir.