|
ÖZET: Kamulaştırılan mülklerle ilgili emlak vergisinin takibi, Tapu Müdürlüğü tarafından yeterince yapılmamaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin sınırları içinde gerçekleştirilen kamulaştırmalara dair emlak vergisi verilerinin güncellenmediğini ortaya koymuştur. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, belediyelere kamulaştırma işlemleri ve mülkiyet değişiklikleri hakkında bilgi verme yükümlülüğü getirmiştir. Ancak, bu yükümlülüğün yerine getirilmediği ve belediyenin de gerekli takibi yapmadığı tespit edilmiştir.
Kamulaştırma işlemleri sırasında, tapu dairesinin durumu ilgili vergi dairesine bildirmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, kamulaştırılan mülklerin bilgileri Tapu Müdürlüğü tarafından belediyeye iletilmemiştir. Bu durum, belediyenin emlak vergisi beyanlarını kontrol etmesini ve geçmişteki borçları takip etmesini engellemektedir. Ayrıca, kamulaştırılan mülkler için eski malik adına tahakkuk yapılma riski de bulunmaktadır. Denetim raporunda, 2019 yılından itibaren belediye bilgi sistemine geçildiği ve mükelleflerin tapu kayıtlarının güncellendiği belirtilmesine rağmen, bu süreçte gerekli takiplerin yapılmadığı anlaşılmaktadır. Tapu Müdürlüğü’nün, kamulaştırma ve emlak vergisi işlemleri konusunda belediyeyi bilgilendirmesi ve veri paylaşımını sağlaması, belediyenin de bu bilgileri takip ederek emlak vergisi tahakkuk ve tahsilatını gerçekleştirmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Kamulaştırılan Yerlerle İlgili Emlak Vergisinin Tapu Müdürlüğü Nezdinde Takibinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde yapılmış olan kamulaştırmalara ait emlak vergisine ilişkin Tapu Müdürlüğünden alınan veriler ile güncellenmesi gereken hesaplamaların İdarece takibinin yapılmadığı görülmüştür.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, belediyeler tarafından tahsil edilen ve önemli bir gelir kalemi olan emlak vergisini güvence altına almak amacıyla, tapu idarelerine; kamulaştırma işlemleri ve devir gibi mülkiyet değişimlerini ilgili belediyeye bildirme zorunluluğu getirmiştir. Bu zorunluluk bir vergi güvenlik önlemidir.
2942 sayılı Kanun’un “Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili” başlıklı 10’uncu maddesinde kamulaştırma kaynaklı tescil ve terkin işlemi sırasında mal sahiplerinin bu taşınmaz mal nedeniyle vergi ilişkisi aranmayacağı; ancak tapu dairesinin durumu ilgili vergi dairesine bildireceği hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun’un “Vergilendirme” başlıklı 39’uncu maddesinde kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırıldığı yıla ait emlak vergisi tarhına esas olan vergi değerinin, kesinleşen kamulaştırma bedelinden az olduğu takdirde, kamulaştırma bedeli ile vergi değeri arasındaki fark üzerinden, cezalı emlak vergisi tarh olunacağı hükmü yer almaktadır.
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Bildirim verme ve süresi” başlıklı 23’üncü maddesinde bu Kanun’un 33’üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden nedenlerin bulunması halinde (geçici ve daimi muafiyetten faydalanılması hali dâhil) emlâk vergisi bildirimi verilmesinin zorunlu olduğu ve bildirimlerin emlâkin bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye verileceği düzenlenmiştir.
Aynı Kanun’un “Vergi değerini tadil eden sebepler” başlıklı 33’üncü maddesinin altıncı bendinde bir bina veya arazinin taksim veya ifraz edilmesi veya mükellefinin değişmesi (Araziden bir kısmının istimlak edilmesi de ifraz hükmündedir.) vergi değerini tadil eden sebepler arasında sayılmış; “Usul hükümleri” başlıklı 37’nci maddesinde bu Kanun’da geçen “Vergi dairesi” tabirinin belediyeleri ifade ettiği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Ödeme süresi” başlıklı 30’uncu maddesinde ise Tapu Müdürlüklerinin devir ve ferağ işlemini, işlemin yapıldığı ayı takip eden ayın 15’inci günü akşamına kadar ilgili belediyelere elektronik ortamda bildireceği hükmü yer almaktadır.
Yapılan incelemede, Belediye sınırları içinde yapılan kamulaştırmalara ait bilgilerin İlçe Tapu Müdürlüğü tarafından Belediyeye bildirilmediği ve Belediyenin de yapılan kamulaştırmalara ait bilgileri talep ederek takibini yapmadığı tespit edilmiştir.
Kamulaştırma işlemlerinin, mevzuat gereği ilgili belediyeye bildirilmemiş olması kamulaştırılarak kamu tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olan gayrimenkule ilişkin olarak;
-Daha önceden beyanname verilip verilmediğinin veya emlak vergisi ödenip ödenmediğinin,
-Daha önceden gelen emlak vergisi borçlarının bulunup bulunmadığının ve
-2942 sayılı Kanun’dan kaynaklanan ek emlak vergisinin beyan edilip edilmediğinin Belediye tarafından kontrol edilememe sonucunu doğurmaktadır.
Ayrıca bildirim yapılmamış olması nedeniyle beyanname verilmiş olan gayrimenkullerde kamu adına tescil tarihinden sonra tahakkuk yapılmaması gerekirken, eski malik adına tahakkuk yapılmaya devam etme riski de bulunmaktadır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından Belediye Bilgi Sistemine geçildiği 2019 yılından itibaren tüm mükelleflerin tapu kayıtlarının güncellendiği ve 2019 yılından itibaren kamulaştırılan yerlerle ilgili emlak vergisinin tapu müdürlüğü nezdinde takibinin yapıldığı ifade edilmiş olmakla birlikte, denetim döneminde söz konusu çalışmaların yapılmamış olduğunun tespit edilmesi üzerine bu husus bulgu konusu yapılmıştır. Dolayısıyla bu yeni durumla ilgili herhangi bir kanıtlayıcı belge de gönderilmemiş olduğundan, İdare cevabının yeterli olmadığı değerlendirilmiştir.
Tapu Müdürlüğünce özellikle Kamulaştırma Kanunu ve Emlak Vergisi Kanunu kapsamındaki işlemler konusunda İdareyi bilgilendirmesinin ve verilerin paylaşılmasının sağlanması, İdare tarafından ise bilgilerin takibinin yapılarak emlak vergisi tahakkuk ve tahsil işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.