|
ÖZET: Kamulaştırma veya satış yoluyla mülkiyeti devredilen taşınmazların, ilgili varlık hesaplarından düşülmediği ve bu bedellerin tamamının gelir olarak kaydedildiği belirlenmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252-Binalar Hesabı’ndan bu taşınmazların kayıtlı değerlerinin ve binalar için ayrılan amortisman tutarlarının düşülmediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, merkezi yönetim muhasebe yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereğince, taşınmazların satış bedellerinin doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
İlgili mevzuat hükümleri doğrultusunda, satılan veya kamulaştırılan taşınmazların kayıtlı değerleri ile birikmiş amortisman tutarlarının düşülmesi gerekmektedir. Bu işlem, taşınmazların kayıtlı bedellerinden birikmiş amortismanların çıkarılmasıyla elde edilen tutar ile satış veya kamulaştırma bedelleri arasındaki farkın doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesini sağlar. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, 2023 yılı içinde bu kayıtların yapılmadığı ve bunun sonucunda bilanço hesaplarının yanıltıcı bir şekilde fazla görünmesine neden olduğu tespit edilmiştir. İdare, bulgular üzerine gerekli muhasebe kayıtlarını yapmış olsa da, bu düzeltmelerin 2023 yılı mali tablolarındaki hataları gidermediği anlaşılmaktadır. Bu durum, kamulaştırma veya satış işlemlerinin muhasebe süreçlerinin dikkatli bir şekilde yürütülmesi gerektiğini göstermektedir. |
BULGU: Kamulaştırılma veya Satış Suretiyle Mülkiyeti Devredilen Bazı Taşınmazların İlgili Varlık Hesaplarından Düşülmemesi ve Kamulaştırma veya Satış Bedellerinin Tamamının Gelir Kaydedilmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kamulaştırılma veya satış suretiyle mülkiyeti devredilen bazı taşınmazların ilgili varlık hesapları olan 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252-Binalar Hesabından ve bu taşınmazlardan binalar için ayrılmış amortisman tutarlarının 257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabından düşülmediği, kamulaştırma veya satış bedellerinin tamamının gelir kaydedildiği tespit edilmiştir.
tarihli ve 29218 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin;
250-Arazi ve Arsalar Hesabının işleyişini düzenleyen 172’nci maddesinin birinci fıkrasının b/1 bendinde; “Satılan arsa ve arazilerin, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark 600-Gelirler Hesabına, mevzuatı gereğince diğer kamu idareleri adına ayrılan paylar 363-Kamu İdareleri Payları Hesabına alacak, satış bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark ve mevzuatı gereğince diğer kamu idareleri adına ayrılan paylar 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış bedelinden bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutar 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.”
252-Binalar Hesabının işleyişini düzenleyen 176’ncı maddesinin birinci fıkrasının b/1 bendinde; “Satılan binaların, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, üzerinde bulunduğu arsanın kayıtlı değeri 250-Arazi ve Arsalar Hesabına, satış işlemi sonucunda ortaya çıkan olumlu fark 600-Gelirler Hesabına, mevzuatı gereğince diğer kamu idareleri adına ayrılan paylar 363- Kamu İdareleri Payları Hesabına alacak, satış bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, binalar için ayrılmış olan amortisman tutarları 257- Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına, satış sonucunda ortaya çıkan olumsuz fark ve mevzuatı gereğince diğer kamu idareleri adına ayrılan paylar 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış bedelinden bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutar 800- Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.”
257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabının işleyişini düzenleyen 186’ncı maddesinin birinci fıkrasının b/1 bendinde; “Amortismana tabi tutulduktan sonra her ne suretle olursa olsun kayıtlardan çıkarılan maddi duran varlıkların ayrılan amortisman tutarı bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.”
hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda bahsedilen mevzuat hükümleri uyarınca İdarenin satılan veya kamulaştırılan taşınmaz mallarına ait kayıtlı değerlerin, ilgili varlık hesapları olan 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252-Binalar Hesabına alacak, bu taşınmazlardan binalar için ayrılmış olan amortisman tutarlarının da 257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına borç kaydedilmek suretiyle düşülmesi, taşınmazların kayıtlı bedellerinden birikmiş amortisman tutarının düşülmesi sonucu bulunan tutar ile satış veya kamulaştırma bedelleri arasındaki olumlu farkın 600-Gelirler Hesabına alacak, olumsuz farkın ise 630-Giderler Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Ancak, yapılan incelemelerde; 2023 yılı içinde kamulaştırılma veya satış suretiyle mülkiyeti devredilen bazı taşınmazların ilgili varlık hesapları olan 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252-Binalar Hesabından ve binalar için ayrılmış amortisman tutarlarının 257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabından düşülmemesi sonucu Bilançodaki 250, 252 ve 257 nolu Hesapların, kamulaştırma veya satış bedellerinin tamamının gelir kaydedilmesi sonucu ise Faaliyet Sonuçları Tablosundaki 600-Gelirler Hesabının olması gerekenden fazla görünmesine sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
İdare tarafından her ne kadar Bulguya konu tespit üzerine gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığı bildirilmişse de, 2024 yılında gerçekleştiği görülen söz konusu kayıtların 2023 yılı Mali Tablolarında oluşan hatayı giderici bir etkisi bulunmamaktadır.