|
ÖZET: Kamulaştırma yoluyla elde edilen taşınmazların, su ve kanalizasyon tesisleri için yapılan yatırımlar hesabına kaydedilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na göre, kamu yararının gerektirdiği durumlarda, özel mülkiyetteki taşınmazların kamulaştırılması mümkündür. Kamulaştırılan taşınmazların, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen kurallar çerçevesinde, maliyet bedeliyle muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, 2024 yılında su ve kanalizasyon tesisleri için toplam değeri 83.289.277,01 TL olan taşınmazların kamulaştırıldığı tespit edilmiştir. Ancak, bu taşınmazların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’na kaydedilmesi, mali tabloların doğruluğunu etkilemektedir. Kamu İdaresi, bu taşınmazların izlenmesinin 258 veya 250 hesaplarından yapılmasının, ana hesap grubunu etkilemeyeceğini belirtse de, her iki hesabın ayrı ayrı gösterilmesi, mali tabloların gerçek değerlerini yansıtmayacaktır. Sonuç olarak, tesis yapımı için kamulaştırılan taşınmazların, ilgili duran varlık hesabına kaydedilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, maddi duran varlık hesapları, mali tablolarda doğru bir şekilde yer alamayacak ve bu durum, mali raporların güvenilirliğini zedeleyecektir. |
BULGU: Kamulaştırma Suretiyle Elde Edilen Taşınmazların Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına Kaydedilmiş Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Kurumda su ve kanalizasyon tesislerinin yapımı amacıyla kamulaştırılan taşınmazlar ilgili duran varlıklar hesabı yerine yapılmakta olan yatırımlar hesabına kaydedildiği görülmüştür.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 1’nci maddesi hükmüne göre, kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılması mümkün bulunmaktadır. 8’inci maddesi hükmüne göre de bedelleri ödenmeden önce kamulaştırılan taşınmazlar idare adına tapuya resen tescil veya terkin edilir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Maddi duran varlıkların kayıt değerleri” başlıklı 26’ncı maddesinde gerek yatırım gerekse kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıkların maliyet bedeliyle muhasebeleştirileceği, üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapıların ayrı ayrı muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Maddi duran varlıklar” başlıklı 186’ncı maddesi ve devamındaki maddelere göre, edinilen maddi duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Bütçeye gider kaydedilmek suretiyle edinilen arsa ve araziler, maliyet bedeli üzerinden bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
Aynı Yönetmelik’te, yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin; geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hallerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının kullanılacağı belirtilmiştir.
Buna göre, gerek yılı içerisinde gerekse yıllara sari olarak yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak tutarlar, bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenecek tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarlar bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.
Yapılan incelemede, kurumda su ve kanalizasyon tesislerinin yapımı için 2024 yılında kamulaştırma yoluyla toplam değeri 83.289.277,01 TL olan taşınmaz varlık temin edildiği görülmüştür. Taşınmaz varlıklar için yapılan ödemeler ise 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına kaydedilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, su ve kanalizasyon tesislerinin yapımı için kamulaştırılan taşınmazların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenildiğini kabul ederek, kamulaştırılan bu taşınmazların 258 Yapılmakta Olan Yatırım Hesabı ya da 250 Arazi ve Arsalar Hesabından takip edilse bile her iki hesabın da 25’li grupta olması nedeniyle mali tabloları etkilemediğini belirtmiştir.
Yukarıda yer verilen, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Maddi duran varlıkların kayıt değerleri” başlıklı 26’ncı maddesinde, arsalar ile yapıların ayrı ayrı muhasebeleştirileceği belirtilmiştir. Diğer taraftan, su ve kanalizasyon tesislerinin yapımı için kamulaştırılan taşınmazların 258 Yapılmakta Olan Yatırım Hesabı veya 250 Arazi ve Arsalar Hesabından takip edilse bile her iki hesabın 25’li grupta olması nedeniyle ana hesap gurubu olan duran varlıkların toplam değerini etkilememektedir. Ancak mali tablolarda 258 no.lu Hesap ve 250 no.lu Hesap ayrı ayrı tutarlar ile yer almış olduğundan bu hesaplar etkilenmiş olacak ve mali tablolarda doğru bilgi sunmayacaktır.
Sonuç olarak, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin kaydedilmesi gerekmektedir. Tesis yapımı için kamulaştırma yoluyla temin edilen taşınmazlar ise ilgili duran varlık hesabına kaydedilmelidir. Aksi durumda 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunda yer alan 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı gibi maddi duran varlık hesapları mali tablolarda gerçek değerleriyle yer alamayacaktır.