|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamulaştırma yoluyla edinilen arazi ve arsaların muhasebe kayıtlarının hatalı yapıldığını ortaya koymuştur. Bakanlık tarafından yürütülen projeler çerçevesinde, toplam değeri 33.766.091,11 TL olan bu varlıkların, 250 Arazi ve Arsalar Hesabı yerine 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi gerektiği tespit edilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, kamulaştırılan arazi ve arsaların maliyet bedeli üzerinden 250 Arazi ve Arsalar Hesabında kaydedilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Kamulaştırma işlemlerinin ardından, bu taşınmazların tapuda Hazine adına tescil edilmesi ve Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından yönetilmesi gerekmektedir. Ancak, tahsis belgelerinin zamanında iletilmemesi nedeniyle, bu taşınmazların muhasebeleştirilmesi mümkün olmamıştır. Kamu idaresi, kamulaştırma harcamalarının tamamının karşılığında tapu tescilinin sağlanamadığını ve tahsis işlemlerinin de ilgili birimler tarafından gerçekleştirilemediğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, kamulaştırma yoluyla edinilen duran varlıkların doğru hesaplarda izlenmesi, mali tabloların güvenilirliğini artırmak için kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, Milli Emlak Genel Müdürlüğü ile etkili bir iletişim ve koordinasyon sağlanarak, gerekli sistem iyileştirmelerinin yapılması önerilmektedir. 2019 ve 2020 yıllarında da benzer sorunların tespit edildiği göz önünde bulundurulduğunda, bu durumun acil olarak ele alınması gerekmektedir. |
BULGU: Kamulaştırma Yolu İle Edinilen Duran Varlıkların Arazi ve Arsalar Hesabında İzlenmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından yürütülen projeler kapsamında kamulaştırılan arazi ve arsaların kamulaştırma bedellerinin 250 Arazi ve Arsalar Hesabında izlenmesi gerekirken, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlendiği tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 169’uncu maddesinde; maddi duran varlıklar hesap grubunun, kamu idarelerince faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar, bunların birikmiş amortismanları ile ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı Yönetmeliğin 171’inci maddesinde; arazi ve arsalar hesabının, kamu idarelerinin her türlü arazi ve arsaları ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı, 172’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ise; bütçeye gider kaydedilmek suretiyle edinilen arsa ve arazilerin, maliyet bedeli üzerinden bu hesaba borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Buna göre, kamu idarelerince herhangi bir şekilde edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan arazi ve arsaların, maliyet bedeli ile “Maddi Duran Varlıklar” hesap grubunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Bakanlık tarafından yürütülen projeler kapsamında 2021 yılında kamulaştırılan toplam 33.766.091,11 TL tutarındaki arazi ve arsaların kamulaştırma bedelleri üzerinden 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir. Ancak, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, kamulaştırması yapılan arazi ve arsaların 250 Arazi ve Arsalar Hesabında kayıt altına alınması gerekmektedir.
Bu durum, 2021 yılı Bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabının 33.766.091,11 TL noksan; 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının ise, bu tutar kadar fazla görünmesine yol açmaktadır.
Öte yandan, genel bütçeli idarelerin edindiği taşınmazlar tapuda Hazine adına tescil edilip Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından yönetilmektedir. Bakanlık tarafından kamulaştırması yapılan duran varlıkların ilgili hesaba aktarılamamasının nedeninin, anılan Genel Müdürlükten bu taşınmazlara ilişkin tahsis işleminin muhasebeleştirilmesini mümkün kılacak olan tahsis belgelerinin gönderilmemesi olduğu anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında özetle, yıl içerisinde kamulaştırma yoluyla edinilerek tescil ve tahsis işlemleri tamamlanan taşınmazlara ilişkin gerekli kayıtların yapıldığı, ancak, bütçe yılı içerisinde gerçekleştirilen kamulaştırma harcamalarının tamamı karşılığında, kamulaştırma ve yargı süreçlerinin uzun sürmesi gibi sebeplerle Maliye Hazinesi adına tapu tescilinin sağlanamadığı, bunun yanı sıra tescili gerçekleştirilen taşınmazların, tahsis işlemlerinin talep edilmesine rağmen ilgili Milli Emlak Genel Müdürlüğü taşra birimleri tarafından tahsis işlemlerinin aynı yıl içerisinde yapılamadığı ve tahsisi istenen taşınmazların Milli Emlak Otomasyon Projesi sistemine işlenemediği ve bu nedenle kamulaştırma yoluyla elde edilen taşınmazlara ilişkin harcamaların 250 Arazi ve Arsalar Hesabında izlenmesinin imkânı bulunmadığı ifade edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında yer alan gerekçelerin diğer idareler ile olan iletişim ve otomasyon sisteminin işleyişine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, kamulaştırma sonucunda edinilen duran varlıkların, ilgili oldukları hesaba doğru ve zamanında aktarımının yapılması adı geçen idarelerle koordinasyonun tam anlamıyla kurulması ve ilgili otomasyon sisteminde gerekli iyileştirmelerin yapılması ile mümkün olabilecektir. Bu nedenle, Milli Emlak Genel Müdürlüğü ile gerekli iletişim ve koordinasyon ile gerekli sistem revizyonlarının yapılması sağlanmalıdır.
2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da konu edilen hususa ilişkin tespitin 2021 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Sonuç olarak, kamulaştırma işlemlerinin doğru hesaplarda izlenmesi ve bu suretle mali tabloların doğruluğunun ve güvenilirliğinin sağlanmasını teminen, gerekli çalışmaların ve yazışmaların yapılarak, kamulaştırma yolu ile edinilen varlıkların kamulaştırma bedelleri üzerinden 250 Arazi ve Arsalar Hesabında izlenmesinin sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.