|
ÖZET: Kamulaştırma harcamalarının arazi ve arsalar hesabında muhasebeleştirilmesiyle ilgili 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Bakanlığın taşra birimlerinde bazı eksiklikler tespit etmiştir. İncelemeler, henüz tahsis edilmemiş arsalara yönelik kamulaştırma bedeli ve mahkeme masrafları gibi harcamaların borç kayıtları olarak kaydedildiğini ortaya koymuştur. Bu durum, ilgili sermaye alt hesabının alacaklandırılmaması nedeniyle mali tablolarda tahsisli arsa kayıtlarının yanıltıcı olmasına yol açmaktadır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, kamu idarelerinin arazi ve arsaları ile bunların tahsis süreçlerinin nasıl izlenmesi gerektiğini belirlemektedir. Ancak yapılan denetimlerde, il müdürlüklerinin kamulaştırma harcamalarını arazi ve arsalar hesabında muhasebeleştirdiği, fakat bu harcamaların sermaye hesabında yeterince yansıtılmadığı görülmüştür. Sonuç olarak, bazı illerde yüksek borç bakiyeleri olmasına rağmen tahsisli arsa bulunmamaktadır. Kamu idaresi, hatalı muhasebe kayıtlarının düzeltilmesi ve uygulamada alınacak önlemler hakkında merkez ve taşra teşkilatlarına bilgi vermiştir. Bu bağlamda, Bakanlığa tahsisli arsa tutarlarının mali tablolarda doğru bir şekilde yansıtılması için, arazi ve arsalar hesabına yapılan kayıtların mevzuata uygun hale getirilmesi ve kamulaştırma öncesi harcamaların geçici hesaplarda izlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Kamulaştırmaya İlişkin Harcamaların Arazi ve Arsalar Hesabında Muhasebeleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın taşra birimlerinde, maddi duran varlık hesap grubunda yer alan arazi ve arsalar hesabına yapılan borç kayıtlarının henüz tahsis işlemi yapılmamış arsalara ilişkin kamulaştırma bedeli ve mahkeme masrafları gibi harcamalara ilişkin olduğu, söz konusu borç kayıtlarının karşılığında ilgili sermaye alt hesabının alacaklandırılmadığı, dolayısıyla da mali tablolarda kuruma tahsisli arsa kayıtlarının gerek varlık gerekse yükümlülük bakımından yanlış bilgi içerdiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 171’inci maddesinde, kamu idarelerinin her türlü arazi ve arsaları ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için 250 Arazi ve arsalar hesabının kullanılacağı; 172’nci maddesinde ise, tahsise konu edilen arazi ve arsaların tahsis edilen kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba borç, 500 Net Değer Hesabına da alacak kaydedileceği düzenlenmiştir. Diğer taraftan, aynı Yönetmelik’in 170’inci maddesinde, tahsis edilen taşınmazlara yapılan değer arttırıcı harcamaların taşınmazın tahsis edildiği kamu idaresinin muhasebe hizmetini yürüten muhasebe birimince ilgili taşınmazın kayıtlı değerine ilave edileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, il müdürlüklerince kamulaştırmaya yönelik harcamaların arazi ve arsalar hesabında muhasebeleştirildiği, henüz tahsis işlemi yapılmamış arsalar için yapılan ve değer artırıcı harcama niteliğinde de olmayan harcamalar için sermaye hesabının çalıştırılmadığı, dolayısıyla da mali tablolarda gerek varlık gerekse yükümlülük bakımından kurumun tahsisli arsa kayıtlarının gerçek durumu yansıtmadığı, kuruma tahsisli arsa tutarının ilgili hesabın borç bakiyesinden çok daha düşük tutarda olduğu, hatta bazı illerde arazi ve arsalar hesabının yüksek tutarda borç bakiye vermesine rağmen kuruma tahsisli hiçbir arsanın bulunmadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında hatalı yapılan muhasebe kayıtlarının düzeltilmesine ve uygulamada alınacak tedbirlere ilişkin merkez ve taşra teşkilatlarına bilgilendirme yapıldığı ve gerekli talimatların verildiği belirtilmiştir.
Buna göre, Bakanlığa tahsisli arsa tutarlarının mali tablolarda gerek varlık gerekse yükümlülük bakımından gerçek değerini göstermesini teminen, arazi ve arsalar hesabına yapılan kayıtların mevzuata uygunluğunun, kamulaştırma ve benzeri edinimlere ilişkin tahsis öncesi harcamaların geçici bir hesapta veya nazım hesaplarda izlenmesi suretiyle sağlanması gerekmektedir.