|
ÖZET: Kamusal alanlarda yaşanan işgallerin önlenmesi konusunda gerekli tedbirlerin alınmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, Banaz Belediyesi sorumluluk alanındaki yollar, kaldırımlar, meydanlar ve parklar gibi kamusal alanların özel işletmeler tarafından izinsiz işgal edildiği, yayaların geçişinin engellendiği ve bu duruma karşı herhangi bir cezai işlem uygulanmadığı ortaya konmuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve ilgili yönetmelikler, belediyenin bu tür işgalleri önleme yükümlülüğünü açıkça belirtmektedir.
İlgili mevzuat, belediye zabıtasının işgalleri sona erdirmek ve bu konuda cezai müeyyideleri uygulamakla yükümlü olduğunu vurgulamaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, işgallerin sona erdirilmesi ve işgal harcının tahakkuk ettirilmesi gibi işlemlerin gerçekleştirilmediği görülmüştür. Kabahatler Kanunu ve Belediye Gelirleri Kanunu, izinsiz işgallerin mükellefiyeti kaldırmadığını ve bu durumun cezai yaptırımlara tabi olduğunu belirtmektedir. Sonuç olarak, kamu alanlarının işgallerden korunması ve bu konuda gerekli yasal işlemlerin uygulanması, belde halkının huzur ve esenliğinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. İlgili idarelerin, mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket etmesi ve işgallere karşı etkin önlemler alması gerekmektedir. |
BULGU: Kamusal Alanlarda Yaşanan İşgallere Yönelik İşlem Tesis Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Banaz Belediyesi sorumluluk alanındaki yol, kaldırım, meydan, park vb. kamusal alanların özel işyerleri tarafından masa, sandalye koymak veya işyeri önünde yayaların geçişini engelleyecek şekilde satışı yapılan ürünlerin koyularak izinsiz işgal edilmesine ve yayalara bırakılan alanların kısıtlanmasına rağmen İdare tarafından işgalin sona erdirilmesine ilişkin cezai müeyyide uygulanmadığı ve söz konusu işgallere yönelik işgal harcının tahakkuk ettirilmediği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde; belde halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için gereken önlemleri almak belediye başkanın görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun’un 51’inci maddesinde; belediye zabıtasının, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olduğu bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygulamakla görev ve yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Belediye Kanunu’na dayanılarak çıkarılan Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinin on dördüncü fıkrasında; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununa göre, izin verilmeyen yerlerin işgaline engel olmak, işgaller ile ilgili tahsilat görevlilerine yardımcı olmak zabıtanın görevleri arasında sayılmıştır.
Kabahatler Kanunu’nun “İşgal” başlıklı 38’inci maddesinde; yetkili makamların açık ve yazılı izni olmaksızın meydan, cadde, sokak veya yayaların gelip geçtiği kaldırımları işgal eden veya buralarda mal satışa arz eden kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından elli Türk Lirası (2024 yılında 977 TL) idarî para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52’nci maddesinde; Belediye sınırları içinde bulunan yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali yahut satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesinin işgal harcına tabi olduğu ve Kanun’da sayılan yerlerin izinsiz işgallerinin de mükellefiyeti kaldırmayacağı ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un 53’üncü maddesinde ise; işgal harcını, işgali harca tabi yerleri 52’nci maddede yazılı maksatlarla işgal edenlerin ödemekle mükellef oldukları belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde, belediye sorumluluk alanı içinde yer alan yol, kaldırım, meydan, park vb. kamusal alanların özel işyerleri tarafından masa, sandalye koymak veya işyeri önünde yayaların geçişini engelleyecek şekilde satışı yapılan ürünlerin koyularak izinsiz işgal edilmesine ve yayalara bırakılan alanların kısıtlanmasına rağmen İdare tarafından işgalin sona erdirilmediği, Belediye Zabıtası tarafından Kabahatler Kanunu uyarınca cezai müeyyide uygulanmadığı ve Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca işgal harcının tahakkuk ettirilmediği tespit edilmiştir.
Diğer taraftan işgal harcının tahakkuk ettirilecek olması söz konusu izinsiz olarak gerçekleşen işgale izin statüsü kazandırmayacak olup bu konuda Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında yer alan “Yukarıda sayılan yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti kaldırmaz.” hükmünden açıkça anlaşılacağı üzere, işgaliye harcı alınması için önceden belediyeden izin alınması şartı bulunmamaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; yol, kaldırım, meydan, park vb. kamusal alanlarda yaşanan işgalleri kaldırma noktasında İdare görevlilerinin bir takdir yetkisi bulunmamakta olup söz konusu işgallerin kaldırılması ve bu işgallere yönelik cezai müeyyidenin uygulanması mevzuatın amir hükmüdür.
Kamu İdaresince, bulguda belirtilen tespitlere uygun hareket edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, belde halkının huzur ve esenliği ile kamu düzeninin sağlanması için yol, kaldırım, meydan, park vb. kamusal alanlarda özel işyerleri tarafından masa, sandalye koymak veya işyeri önünde yayaların geçişini engelleyecek şekilde satışı yapılan ürünlerin koyularak izinsiz işgal edilmesine ve yayalara bırakılan alanların kısıtlanmasına izin verilmemesi, söz konusu işgallere yönelik anılan mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.