Kanunda Belirtilen Gerekli Şartlar Sağlanmamasına Rağmen Belediye ile Yetkili Sendika Arasında Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi İmzalanması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Ovacık Belediyesi, 2023 yılı itibarıyla mali yükümlülüklerini yerine getirmediği halde, yetkili sendika ile sosyal denge tazminatı sözleşmesi imzalamıştır. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi gereğince, belediyenin vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ve Hazine Müsteşarlığına olan borçlarının, bütçe gelirlerinin %10’unu aşmaması, ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunmaması ve personel giderlerinin bütçe gelirlerinin %30’unu geçmemesi şartları aranmaktadır. Ovacık Belediyesi, bu koşullardan iki tanesini ihlal ederek sözleşme imzalamıştır.

2023 yılı verilerine göre, Ovacık Belediyesi’nin vadesi geçmiş borç toplamı, bütçe gelirlerinin %10’unu aşmakta ve personel giderleri de %30 sınırını geçmektedir. Buna rağmen, 24 Nisan 2024 tarihinde Türk Yerel Hizmet-Sen Sendikası ile imzalanan sözleşme ile belediye çalışanlarına Ramazan ve Kurban bayramı ikramiyesi ile her ay sosyal denge tazminatı ödenmesi kararlaştırılmıştır. Ancak, bu sözleşmenin geçerliliği, yukarıda belirtilen yasal şartların sağlanmaması nedeniyle sorgulanmaktadır.

Sonuç olarak, Ovacık Belediyesi’nin mali durumu, sosyal denge tazminatı sözleşmesi imzalamaya uygun değildir. İlgili yasal düzenlemelere göre, bu tür bir sözleşmenin yapılması mümkün olmamakta ve mevcut sözleşmenin geçersiz olduğu değerlendirilmektedir. Bu durum, belediyenin mali yönetiminde ciddi sorunlar olduğunu göstermektedir.

BULGU: Kanunda Belirtilen Gerekli Şartlar Sağlanmamasına Rağmen Belediye ile Yetkili Sendika Arasında Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi İmzalanması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Ovacık Belediyesinin vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının 2023 yılında gerçekleşen bütçe gelirlerinin %10’unu aşmasına ve ayrıca 2023 yılında gerçekleşen toplam personel giderinin 2023 yılında gerçekleşen bütçe gelirinin %30’unu aşmasına rağmen, belediyede çalışan memurlara ramazan ve kurban bayramı ikramiyesi ile her ay sosyal denge tazminatı (aylık sosyal iyileştirme zammı) ödenmesine imkan verecek şekilde Ovacık Belediye Başkanlığı ile yetkili sendika arasında sosyal denge tazminatı sözleşmesi imzalandığı görülmüştür.

25.06.2001 tarih ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması başlıklı 32’inci maddesinin birinci fıkrasında; 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği belirtilmiş ancak aynı maddenin son fıkrasında da, ilgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamayacağı, sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda ise mevcut sözleşmenin kendiliğinden hükümsüz kalacağı hüküm altına alınmıştır.

Madde hükmüne göre Belediye ile yetkili sendika arasında sosyal denge tazminatı sözleşmesi yapılabilmesi için Belediyenin mali durumuyla ilgili maddede sayılan şartları taşıması gerekli olup bu şartlar:

a- Belediyenin vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşmaması,

b- Ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunmaması,

c- Gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşmaması,

olarak belirtilmiştir.

Belediyenin mali durumu bu üç şarttan herhangi biri veya birkaçını taşımıyor ise Belediye ile yetkili sendika arasında Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi yapılması mümkün değildir. Eğer sözleşme yapıldı ise bu sözleşme geçersizdir.

Hatta sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda bile mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalmaktadır.

Yapılan incelemede, Ovacık Belediyesinin, yukarıda (b) de belirtilen şartları taşıdığı ancak (a) ve (c) de belirtilen şartları taşımadığı görülmüştür. Şöyle ki;

2023 yılı Kesin Mizan verilerine göre, 2023 yılında Gerçekleşen toplam bütçe gelirleri (800 Hs. Alacak Top.): 6.797.149,39 TL olup bunun %10’u 679.714,93 TL olmaktadır.

Yine Belediyenin vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamın da ( 368 Hs-Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş Veya Taksitlendirilmiş Vergi Ve Diğer Yükümlülükler toplamı ve 468 Hs-Kamuya Olan Ertelenmiş Veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı toplamı) 3.233.623,51 TL olduğu görülmüştür.

Buna göre, 2023 yılı sonu itibarıyla Ovacık Belediyesinin vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamı 2023 yılında Gerçekleşen toplam bütçe gelirlerinin %10’nu aşmıştır.

Keza; 2023 yılında Gerçekleşen toplam personel gideri-(830.01 Hs. Toplamı) 4.243.775,89 TL olup 2023 yılında Gerçekleşen toplam bütçe gelirleri (800 Hs. Alacak Top.) olan 6.797.149,39 nin %30’u 2.039.144,82 olmaktadır.

Buna göre de, Ovacık Belediyesinin 2023 yılında gerçekleşen personel gideri toplamı 2023 yılında gerçekleşen bütçe gelirleri toplamının % 30’nu aşmış bulunmaktadır.

Dolayısıyla Ovacık Belediyesinin 2023 yılı sonu itibarıyla hem vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının 2023 yılında gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması ve hem de 2023 yılında gerçekleşen personel gideri toplamının 2023 yılında gerçekleşen bütçe gelirleri toplamının % 30’nu geçmesi nedeniyle Ovacık Belediyesi ile yetkili sendika arasında sosyal denge tazminatı sözleşmesi yapılması mümkün olmadığı gibi bu sözleşmeye istinaden memurlara Ramazan ve Kurban bayramı ikramiyesi ile her ay sosyal denge tazminatı (aylık sosyal iyileştirme zammı) ödenmesi mümkün değildir.

Ancak yapılan incelemede; Ovacık Belediyesi ile Türk Yerel Hizmet-Sen Sendikası arasında 01.04.2024-31.12.2025 tarihlerinde geçerli olmak üzere 24.04.2024 tarihinde Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşme ile memurlara Ramazan bayramı ve Kurban bayramında bayram ikramiyesi ile 2024 ve 2025 yılları için her ay sosyal denge tazminatı (aylık sosyal iyileştirme zammı) ödenmesinin kararlaştırıldığı, söz konusu sözleşmeye istinaden de Ovacık Belediyesinde çalışan memurlara Kurban bayramında bayram ikramiyesi ile 2024 Mayıs ayından itibaren de her ay sosyal denge tazminatı (aylık sosyal iyileştirme zammı) ödendiği görülmüştür.

Kamu idaresi tarafından gönderilen cevapta; Belediye hizmetlerinin personel yetersizliği sebebiyle 2 adet memur personel tarafından yürütüldüğü ve yapılacak olan iş ve işlemlerin zamanında yerine getirilmesinin önem arz etttiği, bu nedenle memur personellerin de kendi asıl görevleri dışında yer alan iş ve işlemleri yürütmeleri sebebiyle maaş ve sosyal ödemelerinde iyileştirme yapılması amaçlanarak Belediye ile yetkili sendika arasında Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi imzalandığı belirtilmiş ise de yukarıya alınan mezkur yasa hükmünde, toplu sözleşme imzalanması için gerekli koşullar içinde idare cevabında belirtilen gerekçeler yer almadığından, Belediye ile yetkili sendika arasında Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi imzalanmasına imkan bulunmamaktadır.

Sonuç olarak Belediyenin 2012 tarihinden önce toplu iş sözleşmesinin olmaması sebebiyle 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesindeki hükümlere tabi olduğu hususunda tereddüt bulunmamakta olup Kanunu’nun 32’nci maddesindeki gerekli şartların sağlaması gerektmektedir. Ancak söz konusu Kanunu’nun 32’nci maddesindeki gerekli şartlar sağlanmamasına rağmen, belediyede çalışan memurlara ramazan ve kurban bayramı ikramiyesi ile her ay sosyal denge tazminatı (aylık sosyal iyileştirme zammı) ödenmesine imkan verecek şekilde Ovacık Belediye Başkanlığı ile yetkili sendika arasında sosyal denge tazminatı sözleşmesi imzalanması mümkün değildir.