Kanuni Yıllık İzinlerin Kullandırılmaması ve Muvafakatle Ajansa Atanan Personele Önceki Kurumlarında Hak Ettikleri İzinlerin Kullandırılması (Sayıştay)

BULGU: Kanuni Yıllık İzinlerin Kullandırılmaması ve Muvafakatle Ajansa Atanan Personele Önceki Kurumlarında Hak Ettikleri İzinlerin Kullandırılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Kalkınma Ajansı

Ajansta çalışan personelin sosyal hakları olan yıllık ücretli izinlerinin zamanında düzenli olarak kullandırılmadığı bu nedenle 299 güne ulaşan birikmiş yıllık izin sürelerinin bulunduğu, başka kurumlarda görevli iken muvafakatle Ajansa atanan personelin önceki kurumlarında hak edip kullanmadıkları yıllık ücretli izinlerinin Ajansta kullandırıldığı görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu ve bu haklar ile şartlarının kanunla düzenleneceği, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde işçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği, 56’ncı maddesinde yıllık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu, 59’uncu maddesinde iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği, 60’ıncı maddesinde yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şekline ilişkin hususların ilgili Bakanlık tarafından hazırlanacak bir Yönetmelik ile gösterileceği düzenlemelerine yer verilmiştir.
Bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır. Aynı Kanun’un 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni bu Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya belirtilen Yönetmelik’in esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası (2023 yılında 1.683,00 TL) idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Ayrıca Cumhurbaşkanlığı’nın 30.06.2021 tarih ve 31527 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tasarruf tedbirleri konulu 2021/14 sayılı Genelge’sinde; 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde, önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti üzerinden yapılacağından yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Ayrıca Anayasal bir hak olan yıllık izinlerin kullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemede toplam 58 personelden 17’sinin 3 yıldan fazla olmak üzere 31.12.2023 tarihine kadar kullanılmayan; 94 günle 297 gün arasında değişen izinlerinin olduğu anlaşılmıştır. Belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde Ajansta çalışan personelin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve Ajansa ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması sağlanmalıdır.
Diğer taraftan başka kurumlarda görevli iken muvafakatle Ajansa atanan personelin önceki kurumlarında hak edip kullanmadıkları yıllık ücretli izinlerinin Ajansta kullandırıldığı görülmüştür. Personelle imzalanan iş sözleşmesinin yıllık ücretli izin kullanma esaslarını düzenleyen 13’üncü maddesinde;
“Kamu kesimi veya özel sektörden Ajans’a geçen ilgilinin Ajans’ta çalışmaya başlamadan önceki işyerlerindeki hizmet süreleri, Ajanstaki izin sürelerinin belirlenmesinde hesaba katılır. Ancak Ajans’ta göreve başlanan cari yıldan önceki yıllara ait izin hakları dikkate alınmaz. Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.”
Anılan Yönetmelik’in 4’üncü madedesinde ise “İş Kanununun 53 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 54 üncü maddesindeki esaslar ve 55 inci maddesindeki durumlar göz önünde tutularak her işçinin yıllık ücretli izne hak kazandığı tarih bu Yönetmeliğin 20 nci maddesinde sözü geçen yıllık ücretli izin kayıt belgesine yazılır.
Yıllık izin süresinin ve izne hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçinin aynı işverene ait işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir. Şu kadar ki, bir işverenin bu Kanun kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan işçilerin aynı işverenin işyerlerinde bu Kanun kapsamına girmeksizin geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır.
Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde geçen süreler ve kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanun veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerlerinde geçen süreler de, işçinin yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasında birleştirilerek göz önünde bulundurulur.” denilmektedir.
Bu düzenlemelere göre; kamu kesimi veya özel sektörden Ajans’a geçen işçinin Ajans’ta çalışmaya başlamadan önceki işyerlerindeki hizmet süreleri Ajans’taki izin sürelerinin belirlenmesinde hesaba katılacak ancak Ajans’ta göreve başlanan cari yıldan önceki yıllara ait izin hakları ise dikkate alınmayacaktır. Her ne kadar sözleşmede “Ancak Ajans’ta göreve başlanan cari yıldan önceki yıllara ait izin hakları dikkate alınmaz.” denildikten sonra; “Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.” şeklinde birbiriyle çelişik iki düzenleme yapılmış ise de anılan Yönetmelik işçinin önceki iş yerinde kazandığı izin sürelerinin yeni işyerinde de kulllandırılmasına yönelik bir düzenleme getirmediği için “Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.” cümlesindeki “ile bir önceki yıl” ifadelerinin sözleşmeden çıkarılması gerekir.
Uygulamada ise başka kurumlardan gelen personel önceki iş yerlerinde yıllık izinlerini kullanmalı veya izin ücretini almalıdır. Aksi halde önceki kurumlarında hak kazandığı ücretli iznini Ajansta kullanamaz.
Ajans personelinin yıllık ücretli izinlerinin hesabı ve kullanılmasında gerekli özen gösterilmelidir.