Kanunlarla Verilen Yetkilerin Kullanılmasından Elde Edilen Gelirlerin Emanet Hesaplarında İzlenmesi (Sayıştay)

BULGU: Kanunlarla Verilen Yetkilerin Kullanılmasından Elde Edilen Gelirlerin Emanet Hesaplarında İzlenmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca yatırılacak, I (a) grubu madenlerle ilgili devlet haklarının Kurum tarafından takip ve tahsil edildiği ancak genel bütçeye gelir kaydedilmediği, ayrıca ilgili kanunlarla verilen yetkilerin kullanılmasından elde edilen diğer gelirlerin emanet hesaplarında izlendiği görülmüştür.
3213 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; devlet hakkı maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun’un “Devlet Hakkı” başlıklı 14’üncü maddesine göre;
Devlet hakkının I (a) grubu madenlerin valilik veya il özel idaresince belirlenen ve ilan edilen boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında alınması, ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğün (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) muhasebe birimi hesabına yatırılan Devlet hakkı tutarının Büyükşehir belediyesi olan illerde, tamamı genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere anılan muhasebe birimince Hazine hesabına on beş işgünü içinde aktarılması gerekmektedir. Söz konusu Maddede ayrıca, bu tutarın %50’sini yarısı kırsalda kullanılmak kaydıyla, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına aktarılmak üzere İçişleri Bakanlığı bütçesine ödenek eklemeye İçişleri Bakanının yetkili olduğu ifade edilerek, devlet hakkının tamamının her yıl haziran ayının son gününe kadar ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılacağı hüküm altına alınmıştır.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Çeşitli Hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinde ise; 3213 sayılı Maden Kanunu’na göre verilen I (a) grubu maden ruhsatı ile 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’na göre verilen jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ruhsatına ilişkin yetki ve görevlerin, il özel idarelerinin tüzel kişiliğinin kaldırıldığı illerde valiliklerce yürütüleceği ifade edilerek, bu yetkiler kullanılarak elde edilen;
• 3213 sayılı Kanuna göre verilen maden ruhsatları için İl Özel İdareleri ve Köylere Hizmet Götürme Birliklerine verilen Devlet Hakkı, 1 (a) grubu madenler için alınan harçlar ile aynı Kanuna göre valiliklerce yapılan I (a) grubu maden ihale gelirlerinin,
• 5686 sayılı Kanuna göre verilen idare payına ilişkin gelirler ve harçlar ile aynı Kanun gereğince valiliklerce yapılan ihale gelirlerinin,
• 3213 ve 5686 sayılı Kanunlar gereğince valilik ve kaymakamlıklarca uygulanan idari para cezalarının,
• 3213 ve 5686 sayılı kanunlar gereğince yapılan ihaleler nedeniyle alınan teminatlardan elde edilen gelirlerin,
Genel bütçeye gelir kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, devlet hakkı tutarlarının tamamının Genel Müdürlüğün hesabına yatırılması yerine Manisa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından tahsil edilerek emanet hesaplarında bekletildiği ve genel bütçeye gelir kaydedilmediği tespit edilmiştir. Söz konusu durumun, 01.09.2016 tarihli ve 29818 sayılı (2.Mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 674 sayılı KHK ile Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarının kamu tüzel kişiliğini haiz özel bütçeli idarelere dönüşmesi ile birlikte daha önce genel bütçeye ait olan bazı gelirlerin tahakkuk ve tahsil işlemlerinin YİKOB’lar tarafından mı yoksa genel bütçe tarafından mı yapılacağı konusunda yaşanan tereddütlerden kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Devlet hakkı tutarlarının yanı sıra 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Çeşitli Hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinde belirtilmeyen ve aşağıda yer verilen diğer gelirlerde de aynı tereddütlerin yaşandığı görülmüştür.
• 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 16’ncı maddesi gereğince, I (a) Grubu madenler için, özel mülkiyete tabi alanlarda mülk sahibinin izninin alınması şartıyla valiliklerce belirlenen muhammen bedelin yatırılmasını müteakip üçüncü şahıslara verilen ruhsatlarla ilgili alınan muhammen bedellerden elde edilen gelirler,
• 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun 11’inci maddesi gereğince idari yaptırım olarak ruhsat teminatlarının irat kaydedilmesinden elde edilen gelirler,
• 3213 sayılı Kanun ve 5686 sayılı Kanun gereğince ruhsat vermek üzere 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45’inci maddesine göre yapılan ihalelerde, bir bedel karşılığında verilmesi durumunda şartname adı altında tahsil edilen gelirler,
• I (a) Grubu Madenler ile ilgili Uygulama Yönetmeliği’nin 15’inci maddesi gereğince ruhsat sahiplerine verilen sevk fişi bedelleri.
Sonuç olarak, 674 sayılı KHK ile Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarının kamu tüzel kişiliğini haiz özel bütçeli idarelere dönüşmesi ile birlikte daha önce genel bütçeye ait olan bazı gelirler ile mevzuatta hangi idareye/bütçeye ait olduğu net bir şekilde tanımlanmayan diğer gelirlerin tahakkuk ve tahsil işlemlerine yönelik uygulamada yaşanan tereddütlerin ivedilikle yapılacak yasal düzenlemelerle ortadan kaldırılması ve uygulama birliğini sağlamaya yönelik tedbirlerin alınması gerekmektedir.