|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketlerinde kapsam dışı personel olarak istihdam edilen kişilerin, toplu iş sözleşmesinde belirtilen niteliklere uymadığını ortaya koymaktadır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 36. maddesi, iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olamayacağını belirtirken, kapsam dışı personelin kimlerden oluşacağı da 01.01.2023-31.12.2024 tarihleri arasında geçerli olan toplu iş sözleşmesinin 2. maddesinde tanımlanmıştır. Bu kapsamda, müdürler, teknik uzmanlar ve belirli meslek gruplarındaki çalışanlar yer alırken, diğer unvanlardaki personelin kapsam dışı olarak çalıştırılması uygun değildir.
Rapor, ayrıca, büro elemanları, halkla ilişkiler görevlileri ve benzeri unvanlara sahip çalışanların da kapsam dışı personel olarak istihdam edildiğini göstermektedir. Bu kişilerin, toplu iş sözleşmesinde belirtilen “ihtiyaç halinde teknik uzmanlık gerektiren” çalışanlar kategorisine girmediği anlaşılmaktadır. Şirket, 2023 yılında 38 olan kapsam dışı personel sayısını 2024 yılında 18’e düşürdüğünü belirtse de, bu durumun toplu iş sözleşmesinde tanımlanan kapsam dışı statüyle örtüşmediği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, belediye şirketlerinde istihdam edilen personelin kapsam dışı olarak belirlenmesinde toplu iş sözleşmesi hükümlerinin dikkate alınması gerektiği ifade edilmektedir. Bu durum, iş sözleşmelerinin geçerliliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kapsam Dışı Personel Niteliği Taşımayan Kişilerin Kapsam Dışı Olarak İstihdam Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Toplu iş sözleşmesinde belirlenen kapsam dışı statüde çalışacak personel olarak yer almayan ünvanlarda kapsam dışı personel çalıştırıldığı görülmüştür.
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun “Toplu iş sözleşmesinin hükmü” başlıklı 36’ıncı maddesinde toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamayacağı, iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alacağı ve toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümlerin geçerli olacağı düzenlenmiştir.
Kapsam dışı personel, iş kanunu hükümlerine tabi olarak çalışmakla birlikte toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanamayan çalışanları tanımlamak amacıyla kullanılmaktadır. Kapsam dışı personel olarak şirkette kimlerin çalışacağı 01.01.2023-31.12.2024 tarihleri arasında uygulanan ve sendika ile şirket arasında yapılan Toplu İş Sözleşmesi’nin “Sözleşmenin Kapsamı” başlıklı 2’nci maddesinde belirtilmiş olup, bu kişiler müdürler, müdür yardımcıları, danışmanlar, ihtiyaç halinde teknik uzmanlık gerektiren vasıflı çalışanlar, İzmir Büyükşehir Belediyesinde görev yapan başkanlık sekreterleri, doktorlar, koordinatörler, İSG uzmanları, TMMOB üyeliğine haiz lisans mezunu teknik personel (mühendis, mimar, şehir planlayıcısı), arkeolog, biyolog, kimyager, veteriner hekim, fizikçi ünvanlarına sahip kişilerden oluşmaktadır.
İhtiyaç halinde teknik uzmanlık gerektiren vasıflı çalışanlar toplu iş sözleşmesinde kapsam dışı personel olarak belirlenmiş olup, bu kişilerin düzenli ücret karşılığı çalıştırıldığı dolayısıyla ihtiyaç halinden ziyade düzenli iş ilişkisinin kurulduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca büro elemanı, büro sorumlusu, halkla ilişkiler görevlisi, halkla ilişkiler tanıtım elemanı, şoför ve tanıtım görevlisi vb. olarak çalışan personelin toplu iş sözleşmesinde belirtilmemesine rağmen kapsam dışı personel olarak çalıştırıldığı görülmüştür. Bu kişilerin “ihtiyaç halinde teknik uzmanlık gerektiren vasıflı çalışanlar” kategorisinde olmadığı anlaşılmaktadır.
Şirket tarafından, 2023 kapsam dışı personel niteliği olmayan 38 kişinin 2024 yılı yılında 18 kişiye düşürüldüğü, mevcut 18 kişinin ise İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığından gelen talimatlar doğrultusunda yönetim kurulu kararı alınarak statülerinin kapsam dışı olarak belirlendiği ifade edilmiş ise de bu durum toplu iş sözleşmesinde belirlenen kapsam dışı statüde çalışacak personel olarak yer almayan ünvanlarda görevlendirme yapılmasının gerekçesi olamaz.
Şirket tarafından istihdam edilen personelin kapsam dışı olarak belirlenmesinde toplu iş sözleşmesi ile ilgili mevzuat düzenlemelerinin dikkate alınması gerekmektedir.