|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, karayollarına bağlantı sağlayan alanlarda geçiş yolu izinleri ile ilgili önemli eksiklikler tespit edilmiştir. Özel Bütçeli İdare KGM, geçiş yolu izni veya uygun görüş alınmadan karayollarına bağlantı sağlayan yapı ve tesislerin varlığını ortaya koymuştur. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun ilgili maddeleri, bu tür yapıların izin alınmadan inşa edilmesini yasaklamakta ve izinsiz tesislerin durdurulacağını belirtmektedir. Ayrıca, bu durumun sorumluluğu tesis sahiplerine ait olup, gerekli izinler alınmadan işletme izni verilmemektedir.
Denetim bulguları, il belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları dışındaki karayolları kenarındaki yapıların geçiş yolu izin belgelerinin eksik olduğunu, ayrıca sınırlar içinde bulunan yapıların da uygun görüş alınmadan karayollarına bağlantı sağladığını göstermektedir. İlgili idarelerin, bu durumla ilgili olarak tesis sahiplerine idari para cezası uygulamadığı ve izinsiz bağlantıların ortadan kaldırılması için gerekli işlemleri yapmadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, Bölge Müdürlükleri aracılığıyla geçiş yolu izin belgelerinin ve uygun görüşlerin mevzuat hükümlerine uygun olarak yürütülmesi, ayrıca diğer taşra birimlerinin bilgilendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu uygulama birliği, denetim süreçlerinin etkinliğini artıracaktır. |
BULGU: Karayollarına Bağlantı Sağlayan Alanlarda Geçiş Yolu İzinlerine İlişkin Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
KGM’nin geçiş yolu izni veya uygun görüşü alınmaksızın karayollarına bağlantı sağlayan yapı ve tesislerin bulunduğu görülmüştür.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Belediye sınırları dışında karayolu kenarındaki yapı ve tesisler” başlıklı 17’nci maddesinde;
“Karayollarında her iki taraftan sınır çizgisine elli metre mesafe içinde bağlantıyı sağlayacak geçiş yolları yönünden; akaryakıt, servis, dolum ve muayene istasyonları, umuma açık park yeri ve garaj, terminal, fabrika, işhanı, çarşı, pazar yeri, eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, inşaat malzemesi ocak ve harmanları, maden ve petrol tesisleri, araç bakım, onarım ve satım işyerleri ve benzeri trafik güvenliğini etkileyecek yapı ve tesisler için, o karayolunun yapım ve bakımı ile sorumlu kuruluştan izin alınması zorunludur.
Verilen izinler, ilgili valiliğe bildirilir.
İzinsiz yapılan bu gibi tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı gibi, yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden işletme izni verilmez ve bağlantı yolu, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşca ortadan kaldırılır.
(Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine uymayanlar 72 000 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar.”,
Aynı Kanun’un “Belediye sınırları içinde bulunan karayolu kenarındaki yapı ve tesisler” başlıklı 18’inci maddesinde ise;
“Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak 17 nci maddede sayılan yapı ve tesisler için;
a) Belediyelerden izin alınması,
b) (Değişik: 17/10/1996-4199/8 md.) Belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolu kenarında yapılacak ve açılacak olanların bu yollara bağlantıları için bu Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş almaları, zorunludur.
İzinsiz yapılan bu gibi tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı gibi, yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden işletme izni verilmez ve bağlantı yolu, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır.
(Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine aykırı olarak izinsiz yapı yapanlar 72 000 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar.
Bu madde ve 17’nci maddede belirtilen tesislere ait şartlar, izin ve denetim esasları Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca düzenlenen yönetmelikte gösterilir.”, hükümlerine yer verilmiştir.
Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik’in belediye sınırları dışındaki karayolu kenarındaki yapı ve tesisler hakkında “İzinsiz Tesis Edilen Geçiş Yolları” başlıklı 25’inci maddesinde;
“Gerekli izin alınmaksızın tesis edilen geçiş yolları her türlü gider tesis sahibine ait olmak üzere ilgili kuruluşça ortadan kaldırılır.”,
Aynı Yönetmelik’in “Belediye Sınırları İçinde Bulunan Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler” başlıklı 36’ncı maddesinin (b) bendinde;
“… İzinsiz olan tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulur. Bu Yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden Geçiş Yolu İzni verilemez. İzinsiz olarak yapılmakta olan veya işletilen veya izin alınmasına rağmen İzin Belgesinde ve bu Yönetmelikte belirtilen şartlara aykırı durumda olduğu anlaşılan tesislere ait geçiş yolları, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır.”, denilmektedir.
Yukarıda yer veriler mevzuat hükümlerine göre il belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları dışarısında kalan karayollarının kenarındaki yapı ve tesislerin yola geçişleri için sorumlu Bölge Müdürlüklerinden geçiş yolu izin belgesi, il belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde yer alan karayolları kenarındaki yapı ve tesislerin karayollarına geçiş yapabilmeleri içinse sorumlu Bölge Müdürlüklerinden uygun görüş almalarının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır. İl belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları dışında bulunan karayollarının kenarındaki yapı ve tesislerin geçiş yolu izin belgesi almaksızın karayoluna bağlantı sağlaması halinde her türlü gider tesis veya mülk sahibine ait olmak üzere ilgili kuruluşça bağlantıların ortadan kaldırılması gerekmektedir. İl belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları içinde bulunan karayolu kenarındaki yapı ve tesisler Bölge Müdürlüklerinden uygun görüş alınmaksızın karayoluna geçiş sağlamışlar ise her türlü gider tesis ve yapı sahiplerine ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılacağı ifade edilmiştir. Ayrıca il belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları kapsamında olsun olmasın geçiş yolu izin belgesi veya KGM’nin uygun görüşü bulunmayan tüm tesis veya mülk sahiplerine idari para cezası uygulanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; bazı Bölge Müdürlüklerinde il belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları dışında kalan karayolları kenarındaki yapı ve tesislerin yol geçiş izin belgelerinin bulunmadığı, il belediye sınırları veya büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde kalan karayolları kenarındaki yapı ve tesislerin ise Bölge Müdürlüklerinin uygun görüşünün alınmadan karayollarına bağlantılarının bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca İdare tarafından bu yapı ve tesis sahiplerine idari para cezası müeyyidelerinin uygulanmadığı, karayollarına izinsiz veya uygun görüş alınmaksızın sağlanan bağlantı yollarının tüm giderleri yapı ve mülk sahiplerine ait olacak şekilde ortadan kaldırılmasına dair herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından bulgu konusu hususa iştirak edildiği ve gerekli çalışmaların başlatılacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla; Bölge Müdürlükleri aracılığıyla yol geçiş izin belgesi veya uygun görüş uygulamalarının mezkur hükümler doğrultusunda yürütülmesinin ve konu hakkında uygulama birliği sağlanması için diğer taşra birimlerinin bilgilendirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.