|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kardeş kent ilişkisi çerçevesinde bir ilçe belediyesine nakdi kaynak aktarımının hukuka uygunluğunu incelemektedir. Rapor, Nilüfer Belediyesi’nin, Çanakkale Bayramiç Belediyesi’ne “Hayvan Bakımevi Yapılması İşi” için 1.000.000 TL maddi yardımda bulunduğunu ortaya koymuştur. Ancak, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, kardeş kentler arasında doğrudan nakdi kaynak aktarımını öngörmemektedir. Belediyelerin, bu tür yardımları gerçekleştirebilmeleri için belirli projeler çerçevesinde hareket etmeleri gerekmektedir.
Kamu İdaresi, yapılan yardımın 5393 sayılı Kanun’un 18’inci maddesine dayandığını belirtse de, bu maddenin yalnızca kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler için geçerli olduğu vurgulanmaktadır. Dolayısıyla, hayvan bakımevi yapımının bu kapsamda değerlendirilemeyeceği ifade edilmiştir. Ayrıca, meclis kararının karşılıklı yükümlülük içermemesi, bu protokolün ortak hizmet projesi olarak kabul edilmesini engellemektedir. Sonuç olarak, Nilüfer Belediyesi’nin, kardeş kent ilişkisi çerçevesinde başka bir ilçe belediyesine nakdi kaynak aktarımında bulunması, yerel yönetim bütçelerinin mahalli ihtiyaçlar doğrultusunda kullanılma ilkesine aykırıdır. Bu durum, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleriyle de çelişmektedir. |
BULGU: Kardeş Kente Nakdi Kaynak Aktarılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi bütçesinden aralarında kardeş kent ilişkisi bulunan başka ilçe belediyesine “Hayvan Bakımevi Yapılması İşi”nde kullanılmak üzere nakdi kaynak aktarımı yapıldığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında; imar, su, temizlik ve katı atık, zabıta, kültür, sanat ve turizm gibi faaliyetler sayılmış olup, bu kapsamda maddenin başına “Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla” ifadesi eklenerek bu görev ve sorumlulukların yetki alanının yasal sınırları belirlenmiştir. Kanun’un “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin (p) bendinde ise belediyelerin meclislerinden alacağı kararla, yurt içinde veya yurt dışında kardeş kent ilişkileri kurabileceği, bu kapsamda kültür, sanat ve spor gibi alanlarda faaliyet ve projeler gerçekleştirebileceği, bu çerçevede de arsa, bina ve benzeri tesisleri meclis kararıyla yapma, yaptırma, kiralama veya tahsis edebileceği düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere belediyeler, meclislerinden alacağı karara istinaden kardeş kent ilişkisi kurduğu idarelerle ekonomik ve sosyal faaliyetler gerçekleştirebilecek ve bu amaçla arsa, bina ve benzeri tesisleri yapma, yaptırma, kiralama veya tahsis etme gibi yükümlülüklerin altına girebileceklerdir. Buna karşın Kanun’un açık lafzında, aralarında kardeş kent ilişkisi bulunan belediyeler arasında ortak hizmet projesine dayanmaksızın nakdi kaynak aktarımı yapılabileceğini öngören bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Yapılan inceleme neticesinde, Nilüfer Belediye Meclisinin almış olduğu kararla, Çanakkale Bayramiç Belediyesi tarafından yürütülen “Hayvan Bakımevi Yapılması İşi”nin finansmanına katkıda bulunmak amacıyla İdare bütçesinden Bayramiç Belediyesine 1.000.000,00 TL tutarında maddi kaynak aktarıldığı tespit edilmiştir. İdare bütçesinden aralarında kardeş kent ilişkisi bulunduğundan bahisle başka bir mahalli idareye nakdi kaynak aktarılmasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında Çanakkale Bayramiç Belediyesine yapılan nakdi yardımın, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 18’inci maddesinin (p) bendi ile 75’inci maddesine istinaden yapıldığı belirtmiştir.
İdare cevabında dayanak olarak gösterilen 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 18’inci maddesinin (p) bendine göre belediyeler, kardeş kent ilişkisi kurduğu bir başka belediye ile ekonomik ve sosyal ilişkilerini geliştirmek amacıyla kültür, sanat ve spor gibi alanlarda faaliyet ve projeler gerçekleştirebilir; bu çerçevede arsa, bina ve benzeri tesisleri yapma, yaptırma, kiralama veya tahsis etme işlemlerini yürütebilmektedir.
Bu bağlamda kardeş kent ilişkisi kurulan bir başka kamu idaresine doğrudan veya dolaylı bir kaynak aktarımında bulunabilmesi için şu şartların bir arada bulunması gerekmektedir: kardeş kentler arasındaki ekonomik ve sosyal ilişkiyi geliştirmeye yönelik bir projenin olması; kültür, sanat ve spor gibi alanlarda kalması; yardımın ise yapma, yaptırma, kiralama veya tahsis etme işlemleri şeklinde olması, bir başka deyişle doğrudan ilgili idareye salt nakdî kaynak aktarımı şeklinde gerçekleştirilmemesi gerekmektedir.
Bu itibarla Çanakkale Bayramiç Belediyesinin sokak hayvanlarının rehabilitasyonu amacıyla yapmakta olduğu hayvan bakımevi yapım işinin, anılan maddede ifade edilen ekonomik ve sosyal ilişkilerin geliştirme amacını taşımadığı gibi, kültür, sanat ve spor vb. alanlardaki faaliyet ve projeler kapsamında da kabul edilmesi mümkün değildir. Kaldı ki, ortak iş protokolü’nde yalnızca Nilüfer Belediye Başkanlığına yükümlülük (1.000.000 TL nakdî yardım yapılması) yüklenmiş olduğundan söz konusu protokolün ortak hizmet projesi olarak değerlendirilemeyeceğine kuşku bulunmamaktadır. Buna göre karşılıklı yükümlülük içermeyen bir protokol niteliğinde olan meclis kararına istinaden İdare bütçesinden başka bir il sınırları içerisinde yer alan ilçe belediyesine kaynak aktarımında bulunulması, yerel yönetim bütçelerinin mahallî müşterek ihtiyaçlar doğrultusunda kullanılması esasına açıkça aykırı düşmektedir.
Öte yandan Kamu İdaresi kardeş kente yaptığı nakdî yardımın 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine dayanarak yaptığını ileri sürmüştür. Kanun’un “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde belediyelerin, meclislerinden alacağı karar üzerine görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda mahalli idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait yapım, bakım, onarım ve taşıma işlerini bedelli veya bedelsiz üstlenebileceği, bu kuruluşlar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği ve bu amaçla da kaynak aktarımında bulunabileceği düzenlenmiştir.
Kanun’un 75’inci maddesine göre mahallî idarelere veya diğer kamu kurum/kuruluşlarına ait yapım, bakım, onarım ve taşıma işlerini bedelli veya bedelsiz üstlenilebilmesi için söz konusu işin belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanına giren konulara ilişkin olması gerekmektedir. Görev, yetki ve sorumluluk alanının tespiti ise Kanun’un 14’üncü maddesinin beşinci fıkrasında belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar denilerek düzenlenmiştir.
Buna göre Nilüfer Belediyesinin görev, sorumluluk ve yetki alanın belediye sınırlarını kapsadığı göz önüne alındığında Çanakkale Bayramiç Belediyesine nakdî kaynak aktarımının 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesi bağlamında da değerlendirilmesi mümkün değildir.
Kamu İdaresinin, kardeş kent ilişkisi kurduğu mahalli idarelere nakdi kaynak aktarımında bulunmaması gerekmektedir.