|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde 100 Kasa Hesabı’nın hatalı kullanıldığını ortaya koymuştur. İlgili mevzuat gereği, ekonomik değerlerin muhasebeleştirilmesi ve her kaydın belgeye dayanması zorunludur. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen 100 Kasa Hesabı, ulusal paraların alınması, verilmesi ve saklanmasına yönelik işlemlerin izlenmesi için kullanılmalıdır. Ancak, yapılan denetimlerde, kasada biriken paraların doğrudan 102 Banka Hesabı’na kaydedildiği ve 100 Kasa Hesabı’na ilişkin muhasebe kaydının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Mevzuat hükümleri doğrultusunda, gün içerisinde kasada bulunan fazla tutarların bankaya yatırılması ve bu işlemlerin 100 Kasa ve 108 Diğer Hazır Değerler hesapları aracılığıyla muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Ancak, incelemeler sonucunda, 835.636,62 TL tutarındaki nakit ödemelerin 100 Kasa Hesabı kaydı yapılmadan doğrudan banka hesabına giriş olarak kaydedildiği görülmüştür. Bu durum, ilgili hesapların doğru ve güvenilir bilgi sunmadığını göstermektedir. Kamu idaresi, hatanın düzeltileceğini belirtmiş olsa da, bu düzeltmenin 2024 mali yılı işlemlerine etkisi olmayacaktır. Sonuç olarak, 100 Kasa Hesabı ve 108 Diğer Hazır Değerler Hesabı’nın işleyişinde ciddi eksiklikler olduğu anlaşılmaktadır. |
BULGU: Kasa Hesabının Hatalı Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarece yılı içerisinde 100 Kasa Hesabına ilişkin işlem ve kayıtların mevzuatta gösterilen şekilde yapılmadığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde, bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirileceği ve bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesinin ve her muhasebe kaydının belgeye dayanmasının şart olduğu hükmü düzenlenmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin:
“100 Kasa hesabı” başlıklı kısmında yer alan “Hesabın niteliği” başlıklı 49’uncu maddesinde, hesabın, muhasebe birimleri veznelerince kanuni dolaşım niteliğine sahip ulusal paraların alınması, verilmesi ve saklanmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı, 50’nci maddesinde;
“Bir gün içerisinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan yapılacak ödemeler için Maliye Bakanlığınca belirlenen limit alıkonularak fazlası, düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile bankaya yatırılır. Teslimat müzekkeresi (Örnek-44) dört nüshalı olup, dördüncü nüsha dip koçandır. Teslimat müzekkeresinin ilk üç nüshası para ile birlikte kurumun hesabının bulunduğu bankaya gönderilir. Birinci nüsha alıkonulduktan sonra, iki ve üçüncü nüshalar onaylanarak alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha veznedarla, ikinci nüsha ise izleyen işgünü banka hesap özet cetveli ile birlikte geri gönderilir. Bankaya yatırılan kasa fazlası paraların belgesi olan ikinci nüsha, düzenlenecek muhasebe işlem fişinin birinci nüshasına bağlanır. Alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha ise veznedarca tarih ve sıra numarasına göre bir dosya da saklanır.” Denilmektedir.
“Hesabın işleyişi” başlıklı 51’inci maddesinde; Kasaya yatırılan tutarların, bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedileceği, Kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarların ise bu hesaba alacak, 108-Diğer Hazır Değerler Hesabına borç kaydedileceği düzenlenmiştir.
Diğer tarafta yine aynı Yönetmelik’in:
“108 Diğer hazır değerler hesabı” başlıklı kısmındaki “Hesabın niteliği” başlıklı 70’inci maddesinde; hesabın, hazır değerler hesap grubunda sayılan hesaplar içerisinde tanımlanmayan ve niteliği itibariyle bu grupta izlenmesi gereken diğer değerlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
“Hesabın işleyişi” başlıklı 72’nci maddesinde; kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarların bu hesaba borç, 100-Kasa Hesabına alacak kaydedileceği ve kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlardan, bankaya yatırıldığı anlaşılanların bu hesaba alacak, 102-Banka Hesabına borç kaydedileceği düzenlenmiştir.
Söz konusu mevzuat hükümleri uyarınca, gün içerisinde fiziki olarak kasada biriken paraların, kasa ihtiyacından fazla olan kısmının bankaya gönderilmesi gerekmektedir. Bankaya gönderilen bu tutarların hesaba geçirildiği, banka tarafından düzenlenen banka hesap özet cetvelinin idareye teslim edilmesi ile onaylanır. Gönderilen tutarlar, 100 Kasa ile 108 Diğer Hazır Değerler hesapları karşılıklı çalıştırılarak, özet cetvel teslim alındıktan sonra da 108 Diğer Hazır Değerler ile 102 Banka hesapları karşılıklı çalıştırılarak muhasebeleştirilirler.
İdarenin tahsil veznesine yapılan nakit para ödemelerinin, kasaya konularak gün içerisinde bankaya iletildiği fakat bu tutarların 100 Kasa Hesabı muhasebe kaydı yapılmaksızın doğrudan 102 Banka Hesabına giriş olarak toplam 835.636,62 TL kaydedildiği görülmüştür.
Ancak yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, 100 Kasa ve 108 Diğer Hazır Değerler hesapları kullanılarak işlemlerin günlük olarak muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi hatanın düzeltileceğini belirtmişse de düzeltme işleminin 2024 mali yılı işlemlerine etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla; 100 Kasa Hesabı ile 108 Diğer Hazır Değerler Hesabının doğru ve güvenilir bilgi içermediği değerlendirilmektedir.