| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, katılma paylarının muhasebeleştirilmesinde bütçe ve faaliyet hesaplarının kullanılmadığı tespit edilmiştir. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’na aykırı olarak, tahakkuk kayıtlarında 600 Gelirler Hesabı yerine 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı kullanılmıştır. Bu durum, 2022 yılı Faaliyet Sonuçları ve bütçe hesaplarında hatalara yol açmıştır. |
BULGU: Katılma Payları Muhasebeleştirilirken Bütçe Hesapları ve Faaliyet Hesaplarının Kullanılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Katılma payı adı altında bankalar, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri ve finansman şirketlerince yapılan ödemelerin muhasebeleştirilmesinde bütçe hesapları ve faaliyet hesaplarının kullanılmadığı tespit edilmiştir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun “Kurumun bütçesi, hesap ve harcamaların denetimi” başlıklı 101’inci maddesinde; kurum giderlerinin bütçenin yürürlüğe girmesinden önce katılma payı adı altında Kuruma yapılacak ödemelerle karşılanacağı ve giderlere katılma payı olarak tahsil edilecek tutarın, söz konusu kuruluşların bir önceki yıl sonu bilanço toplamlarının on binde 3’ünü geçemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu gelir ve giderlerinin yılı ve mahsup dönemi” başlıklı 51’inci maddesinde; kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği ve bütçe gelirlerinin tahsil edildiği, bütçe giderlerinin ise ödendiği yılda muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 800 Bütçe Gelirleri Hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 413’üncü maddesinde; bütçe geliri olarak nakden veya mahsuben yapılan her türlü tahsilatın bir taraftan 600 Gelirler Hesabı veya 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 53’üncü maddesinde, vergi dairelerinde vergilendirme bölümünden, diğer muhasebe birimlerinde ise ilgili servislerinden verilen gelir tahakkuk tutarlarının bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği, 600 Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 394’üncü maddesinde de, vergi dairelerinde vergilendirme bölümünden, diğer muhasebe birimlerinde ilgili servislerden verilen tahakkuk toplamının bu hesaba alacak, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı veya 220 Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile uygulama birlikte değerlendirildiğinde; BDDK gelirlerinin neredeyse tamamını oluşturan katılma paylarının muhasebeleştirilmesindeki temel sorunun, fiili tahakkuk ve tahsil tarihleri ile bütçe yılının farklı olmasından kaynaklandığı görülmektedir. Ancak mali işlemlerin muhasebeleştirilmesinde dikkate alınacak 5018 sayılı Kanun ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinde açıkça belirtildiği üzere bütçe gelirlerinin hangi yılın geliri olduğuna bakılmaksızın tahsil edildiği yılda bütçe hesapları ile ilişkilendirilerek muhasebeleştirilmesi, Kurum gelirlerinin tahakkuk kayıtları yapılırken de faaliyet hesaplarının kullanılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; 2023 yılı bütçesinde 1.888.001.228,55 TL olarak öngörülen katılma paylarının, 2022 yılının Aralık ayında 1.888.004.227,55 TL olarak tahsil edildiği ve tahsilat kayıtlarının muhasebeleştirilmesinde bütçe hesaplarının kullanılmadığı, tahakkuk kayıtlarında da 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı karşılığında 600 Gelirler Hesabı yerine 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının kullanıldığı ve izleyen yılda bu hesaptan faaliyet hesaplarına aktarma yapıldığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında; bulgu konusu hususun 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile 5018 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik hükümlerindeki farklılıklardan kaynaklandığı, konuya ilişkin Muhasebat Genel Müdürlüğüne yazı yazıldığı ve gelen cevaba göre işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, katılma paylarının tahakkuk kayıtlarında 600 Gelirler Hesabının kullanılmaması sonucunda 2022 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosunda 1.888.001.228,55 TL, katılma payları tahsilat kayıtlarında bütçe hesaplarının kullanılmaması sonucunda da bütçe sonuç hesaplarında 1.888.004.227,55 TL hataya neden olunmuştur.