|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında yapılan incelemelerde, bazı maddi duran varlıklar için gereksiz yere amortisman ayrıldığı ve bazı varlıklar için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde, amortismana tabi olan maddi duran varlıkların hangi kriterlere göre değerlendirileceği belirtilmiştir. Bu yönetmelik çerçevesinde, arazi, arsalar ve yapım aşamasındaki sabit varlıklar gibi belirli varlıkların amortismana tabi olmadığı vurgulanmıştır.
İnceleme sonucunda, amortismana tabi olmayan bazı duran varlıklar için toplamda 8.242,89 TL tutarında amortisman ayrıldığı, ayrıca inşaat makineleri, iş makineleri ve motorsuz kara araçları gibi varlıklar için kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrıldığı gözlemlenmiştir. Bu durum, 630 Giderler Hesabı ile 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının mali tablolarda 829.338,55 TL’den fazla görünmesine yol açmıştır. Kamu idaresi, bu hatayı kabul ederek düzeltme kayıtları yapıldığını belirtmiş, ancak bu düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarını etkilemeyeceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı tebliğler doğrultusunda, amortismana tabi olmayan varlıklar için amortisman ayrılmaması ve mevcut varlıklar için ayrılan toplam tutarın kayıtlı değerleri aşmaması gerektiği önemle vurgulanmaktadır. |
BULGU: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılan ve Amortisman Ayrılmaması Gereken Duran Varlıkların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin 2024 yılı mali tablolarının incelenmesinde maddi duran varlık grubunda kayıtlı amortismana tabi olmayan bazı duran varlıklar için amortisman ayrıldığı, bir kısım duran varlıklar için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin maddi duran varlıklar hesap grubuna ilişkin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı belirtilerek, bu Yönetmelik kapsamına dâhil kamu idarelerince muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri dışındakilerden hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranları ile ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı açıklanmıştır. Ayrılan amortisman tutarının da gider olarak muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Aynı Yönetmelik’in 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 202’nci maddesinde; bu hesabın, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde gidere dönüştürülmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılacağı ifade edilmiştir.
“Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 Sıra No.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde ise; kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı açıklanmış, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede, İdarenin, amortisman işlemine tabi olmayan bazı duran varlıklar için amortisman ayırdığı, bir kısım duran varlık için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayırdığı görülmüştür.
Amortismana tabi olmadığı halde amortisman ayrılan duran varlıklar ile kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılmış maddi duran varlıklar aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Tablo 9: Gereksiz Amortisman Ayrılan ve Fazla Amortisman Ayrılan Duran Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri |
Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 252..11.99 | Diğer (Amortismana tabi değil) | 1.417.743,99 | 8.242,89 | |
| 253.02.02 | İnşaat Makineleri ve Aletleri | 59.945,45 | 65.759,30 | (-)5.813,85 |
| 253.02.04 | İş Makineleri ve Aletleri | 2.232.968,44 | 2.999.595,20 | (-)766.626,76 |
| 254.01.07 | Motorsuz Kara Araçları | 382.046,35 | 422.263,90 | (-)40.217,55 |
| 255.01.03 | Koruyucu Giysi ve Malzemeler | 669.028,37 | 677.465,87 | (-)8.437,50 |
| Toplam | Toplam | Toplam | Toplam | 821.095,66 |
Tabloda görüleceği üzere, Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün Amortisman ve Tükenme Payları Tebliğinde 252.01.01.11.99 hesap kodunda kayıtlı olan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması öngörülmediği halde bu duran varlık için 8.242,89 TL tutarında amortisman ayrılmıştır. Tabloda gösterilen diğer duran varlıklar için ise kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrılmıştır.
Bu kapsamda, amortismana tabi olmayan varlıklar için amortisman ayrılması ve maddi duran varlıklar için kayıtlı tutarından daha fazla amortisman ayrılması nedeniyle 630 Giderler Hesabı ile 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının mali tablolarda 829.338,55 TL olduğundan daha fazla görünmesine neden olunmuştur.
Kamu İdaresi cevabında, bu durum kabul edilmiş olup düzeltme kayıtları yapılarak hatanın giderildiği belirtilmiştir. Ancak yılı geçtikten sonra yapılan bu muhasebe kayıtları nedeniyle 2024 yılı mali tabloları değişmemiş olacaktır.
Bu nedenle Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan Amortisman ve Tükenme Payları Tebliği uyarınca, amortisman ayrılması öngörülmeyen duran varlıklar için amortisman ayrılmaması ve öngörülen duran varlıklar için ise ayrılan toplam amortisman tutarının varlığın kayıtlı değerini aşmaması gerekmektedir.