|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kentsel dönüşüm projeleri için kaynak aktarılan belediyeler, TOKİ ve İLBANK arasında muhasebe kayıtlarının takibine yönelik bir kontrol mekanizmasının kurulmadığını ortaya koymuştur. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, dönüşüm projeleri için kaynak aktarımını düzenlerken, bu kaynakların muhasebeleştirilmesinin bütçe sistemlerinden ayrı tutulması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, Bakanlık tarafından bu süreçlerin takibini sağlayacak bir kontrol mekanizmasının mevcut olmadığı tespit edilmiştir.
Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliği, kaynak aktarımında yer alan kurumların, Bakanlığa göndereceği taahhütname ile yönetmelik hükümlerine uyacaklarını beyan etmelerini zorunlu kılmaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde, bu taahhütlerin uygulanıp uygulanmadığına dair bir denetim mekanizmasının eksik olduğu anlaşılmaktadır. 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait Sayıştay raporlarında da benzer sorunlar dile getirilmiş, ancak bu konularda herhangi bir ilerleme kaydedilmediği gözlemlenmiştir. Kontrol mekanizmalarının eksikliği, Bakanlık tarafından aktarılan kaynakların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını denetlemeyi zorlaştırmakta ve bu durum, kentsel dönüşüm projelerinin etkinliğini olumsuz etkilemektedir. |
BULGU: Kaynak Aktarılan Belediyelerin, TOKİ’nin ve İLBANK’ın, Söz Konusu Kaynağın Kullanılmasıyla İlgili Muhasebe Kayıtlarının Takibine İlişkin Kontrol Mekanizmasının Kurulmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından kentsel dönüşüm uygulamaları için kaynak aktarılan belediyelerin, TOKİ’nin ve İLBANK’ın, bu kaynakları kendi bütçelerinden ayrı olarak tutmalarına yönelik takip ve kontrol mekanizmasının kurulmadığı tespit edilmiştir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un “Dönüşüm Gelirleri” başlıklı 7’nci maddesinin on ikinci fıkrasında, Kanun kapsamındaki uygulamalarda kullanılmak üzere dönüşüm projeleri özel hesabından TOKİ, İdare ve İLBANK’a kaynak aktarılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde “idare, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hâlinde büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçe belediyelerini ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır.
Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Özel hesaptan TOKİ, İdare ve İller Bankası A.Ş.’ye aktarılan tutarların muhasebesinde, bu Yönetmelikte yer alan çerçeve hesap planı kullanılır. Bu muhasebeleştirme işlemleri, söz konusu Kurumlarca bütçe sistemlerinden ayrı olarak tutulur” denilmektedir.
Aynı Yönetmeliğin “Kaynak aktarılması” başlıklı 21’inci maddesinin (c) bendinde, aktarım talebinde bulunan İdare, TOKİ ve İLBANK’ın en üst yöneticisi tarafından imzalanacak taahhütnamenin Bakanlığa gönderileceği hükmü yer almaktadır.
Söz konusu taahhütnamede, “Bakanlığınız ile işbirliği içerisinde yürütülecek olan 6306 sayılı Kanun kapsamındaki dönüşüm uygulamaları için Bakanlığınızdan talep ettiğimiz kaynak aktarımı bedeli Kurumumuza aktarıldığında, Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliği hükümlerine uyacağımızı… kabul, beyan ve taahhüt ederiz” denilmektedir.
Taahhütnameden anlaşılacağı üzere, Bakanlıktan kaynak aktarım talebinde bulunan kurumlar Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliği hükümlerine uyacaklarını beyan etmektedir. Yönetmeliğin 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, dönüşüm uygulamaları için aktarılan kaynakların muhasebeleştirilme işlemlerinin aktarma yapılan kurumların bütçe sistemlerinden ayrı olarak yürütüleceği açıkça ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, Bakanlık tarafından, belediyelere, TOKİ’ye ve İLBANK’a aktarılan kaynakların muhasebeleştirilme işlemlerinin, bu kurumların bütçe sistemlerinden ayrı olarak yürütülüp yürütülmediğinin Bakanlıkça takibini sağlayacak bir kontrol mekanizmasının bulunmadığı görülmüştür.
Bulguda yer verilen tespitlere 2018, 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da değinilmiş olup söz konusu hususlar hakkında herhangi bir gelişme kaydedilmediği görülmektedir.
Gerekli kontrol mekanizmalarının kurulmamasının, bakanlıkça belediyelere, TOKİ’ye ve İLBANK’a aktarılan kaynakların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının takibinin yapılmasını zorlaştırdığı değerlendirilmektedir.