|
ÖZET: Kentsel dönüşüm projeleri çerçevesinde, kurum mülkiyetine geçen taşınmazların ve bu taşınmazlara ilişkin yükümlülüklerin mali tablolarda yer almadığı tespit edilmiştir. İncelemeler, hak sahipleriyle yapılan anlaşmalar sonucunda mülkiyet haklarının kuruma devredildiğini ve bu süreçte konut teslim yükümlülüklerinin doğduğunu ortaya koymuştur. Ancak, bu taşınmazların muhasebe kayıtları yapılmadığı için mali tablolarda görünmemektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu, büyükşehir belediyelerinin kentsel dönüşüm projeleri ilan etme yetkisini tanırken, bu projelerdeki mülkiyetlerin yönetimi ve inşaat süreçlerinin belediyeler tarafından yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir. Ankara Büyükşehir Belediyesi, bu çerçevede çeşitli projeler başlatarak 10.000’in üzerinde hak sahibi ile sözleşme imzalamıştır. Ancak, bu projelere ilişkin mali yükümlülüklerin kaydedilmemesi, mali tabloların doğruluğunu etkilemiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, kamu idarelerinin mali durumlarının şeffaf ve doğru bir şekilde yansıtılmasını zorunlu kılmaktadır. 2024 yılı itibarıyla, hak sahiplerine teslim edilmemiş konutlar için yaklaşık 20,7 milyar TL tutarında yükümlülük bulunmakta, ancak bu yükümlülükler mali tablolarda yer almamaktadır. Bu durum, ilgili hesapların eksik ve hatalı görünmesine neden olmaktadır. 2024 yılı mali tablolarının hatalı gösterilmesi, önceki yıllardaki denetim raporlarında da belirtilen bir sorundur. |
BULGU: Kentsel Dönüşüm Projeleri Kapsamında Kurum Mülkiyetine Geçen Taşınmazların ve Bu Kapsamdaki Kurum Yükümlülüklerinin Mali Tablolarda Yer Almaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Kurum tarafından yürütülen kentsel dönüşüm projelerinin incelenmesi sonucunda; ilgili bölgelerde yer alan hak sahipleri ile anlaşmalar imzalandığı, bu anlaşmalar uyarınca bölgede yer alan taşınmaz mülkiyet haklarının Kuruma geçtiği, söz konusu mülkiyet hakları karşılığında Kurum tarafından ilgili hak sahiplerine değişik boyutlarda (80 m2, 100 m2. 120 m2 ) konut teslim yükümlülüğüne girildiği görülmüştür. Ancak, yapılan incelemelerde Kurum mülkiyetine geçen taşınmazların ve bunlara ilişkin yükümlülüklerin muhasebe kayıtlarının yapılmadığı, bu nedenle söz konusu taşınmazların ve yükümlülüklerin mali tablolarda yer almadığı tespit edilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı” başlıklı 73’üncü maddesinde; büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu, kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolunun esas olduğu belirtilmiş, kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşma sağladığı veya kamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamının belediyeler tarafından yapılacağı veya yaptırılacağı ifade edilmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından da yukarıda yer alan hükümler uyarınca çeşitli tarihlerde ve çeşitli bölgelerde kentsel dönüşüm projeleri başlatılmış, 10.000’in üzerinde hak sahibi ile sözleşme imzalanarak birer adet daire karşılığı bu kişilere ait taşınmaz mülkiyet hakları kamulaştırılmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 188’inci maddesinde 250 Arazi ve Arsalar Hesabının kamu idarelerinin her türlü arazi ve arsalarının izlenmesi için kullanılacağı açıkça belirtilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde ise mali tabloların zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş bütçe ve muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanması temel amaç olarak öngörülmüştür.
Yönetmelik’in “Temel Kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde; muhtemel risk ve olaylar için karşılık ayrılması “İhtiyatlılık” kavramı içerisinde tanımlanmış, aynı maddede önemli hesap kalemleri, mali olaylar ve diğer hususların mali tablolarda yer almasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde bilanço tarihinde var olan ve sonucu belirsiz bir ya da birkaç olayın gelecekte ortaya çıkıp çıkmamasına bağlı durumları ifade eden, muhtemel olaylar ve yükümlülüklerden kaynaklanan, gerçeğe yakın olarak tahmin ve hesap edilebilen giderlerin tahakkuk ettirilerek faaliyet sonuçları tablosuna yansıtılacağı belirtilmiş, 8’inci maddesinde ise belli bir tarihte kamu idaresinin mali durumunun ilgililer için saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılması bilanço ilkelerinin amaçlarından biri olarak ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler” başlıklı 10’uncu maddesinde, kamu idarelerinin bilinen ve tutarları tahmin ve hesap edilebilen bütün yabancı kaynaklarının kaydedileceği ve bilançoda gösterileceği hüküm altına alınmış; “Yöneticilerin Sorumluluğu” başlıklı 349’uncu maddesinde ise muhasebe birimlerinin ve kamu idarelerinin yöneticilerinin borçlar ve diğer mali yükümlülükler ile ileride yükümlülük doğurabilecek taahhüt ve garantilerin kaydı, izlenmesi ve kamuoyuna açıklanması konularında gerekli tedbirleri alacakları ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden de açıkça görüleceği üzere; muhasebedeki en temel ilkelerden bir tanesi muhtemel yükümlülüklerden kaynaklanan ve gerçeğe yakın olarak tahmin edilebilen giderlerin de tahakkuk ettirilerek mali tablolarda gösterilmesidir. Bedelleri tahmin edilebilen muhtemel yükümlülüklerin bile mali tablolarda gösterilmesi zorunlu tutulmuş iken kesinleşmiş yükümlülüklerin mali tablolarda yer almaması muhasebenin temel ilkelerine ve uluslararası standartlara uygun değildir.
Kurum tarafından kentsel dönüşüm kapsamında hak sahipleriyle sözleşme yapmak suretiyle edinilen taşınmazlar 250 Arazi ve Arsalar Hesabına kaydedilmediği gibi mezkûr sözleşmeler dolayısıyla girişilen yükümlülüklere ilişkin muhasebe kayıtları da yapılmamış, bu durum mali tablolarda duran varlıklar ve yükümlülüklerin hatalı yer almasına neden olmuştur.
Yapılan incelemede, Yeni Mamak, Dikmen ve Hıdırlıktepe Kentsel Dönüşüm Projeleri kapsamında yapılacak konutlardan daire vermek üzere, proje alanı içerisindeki tapuların Kurum adına devralındığı görülmüştür.
Bahsi geçen kentsel dönüşüm projelerindeki konutlar için yaklaşık maliyet hesaplaması yapılmıştır. Hesaplama yapılırken Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabında kullanılan 2024 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri kullanılmış olup 31.12.2024 tarihi itibarıyla toplam tutar 20.700.175.900,00 TL’dir. Bu tutar, 9.763 adet konutun karşılığı olup hak sahiplerine henüz teslim edilmemiş konutları içermekte ve bu konutlar için Kurum yükümlülükleri henüz sonlandırılmamıştır.
31.12.2024 tarihine kadar 5.873 adet konut hak sahiplerine teslim edilmiş ve bunlara dair maliyetler, hesaplaması yapılan 20.700.175.900,00 TL tutarında dahil değildir.
Bir başka ifadeyle, hak sahiplerine teslim edilmeyen 9.673 adet konut için kurumun kesin olarak yükümlülük altına girdiği yaklaşık 20,7 milyar TL bulunmakta ve bu yükümlülük kapsamında edinilen taşınmazlar mali tablolarda gözükmemektedir. Bu durum mali tablolarda 250 Arazi ve Arsalar ile 499 Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar hesaplarının eksik ve hatalı görünmesine sebebiyet vermektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa iştirak edildiği ve gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığı belirtilmişse de söz konusu düzeltmeler 2024 yılı sona erdikten sonra yapıldığı için 2024 yılı mali tablolarının hatalı gösterilmesi engellenememiştir.
Sonuç olarak; 2021, 2022 ve 2023 yılı denetim raporlarında da belirtilen ve İdare tarafından 2024 yılı sonuna kadar gerekli düzeltici işlemler yapılmayan bulgu konusu husus nedeniyle Bilançoda 250 arsalar Hesabı ve 499 Diğer Uzun Vadeli Yabancı kaynaklar Hesabı eksik gösterilmiştir.