Kesilen İdari Para Cezalarının Tahsil ve Takibinin Düzenli Bir Şekilde Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Kesilen İdari Para Cezalarının Tahsil ve Takibinin Düzenli Bir Şekilde Yapılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

İdare tarafından imar mevzuatı ve diğer mevzuat çerçevesinde düzenlenen idari para cezalarının tahsil ve takibinin düzenli ve mevzuata uygun bir şekilde yapılmadığı görülmüştür.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3’üncü maddesinde “(1) Bu Kanunun;

İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,

Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında,

uygulanır.”

Anılan Kanun’un İdarî para cezası başlıklı 17’nci maddesinde,

“ (1) İdarî para cezası, maktu veya nispi olabilir.

İdarî para cezası, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur.

…. Sosyal güvenlik kurumları ile mahalli idareler tarafından verilen idarî para cezaları kendi bütçelerine gelir kaydedilir. Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen idarî para cezaları ise, ilgili kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, Genel Bütçeye gelir kaydedilir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının verdiği para cezaları, kendi kanunlarındaki hükümlere tâbidir. Kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, idarî para cezasının, ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde ve dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi halinde, idarî para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir.

. Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler tarafından verilen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından tahsil olunur. Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen ve Genel Bütçeye gelir kaydedilmesi gerekmeyen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında özel hüküm bulunmadığı takdirde genel hükümlere göre tahsil olunur.

(6) Kabahat dolayısıyla idarî para cezası veren kamu görevlisi, ilgilinin rıza göstermesi halinde bunun tahsilatını derhal kendisi gerçekleştirir. Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş olan idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi halinde, cezadan %25 oranında indirim yapılır. Ödeme yapılması, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.”

Aynı Kanun’un “Yerine getirme zamanaşımı” başlıklı 21’inci maddesinde “(1) Yerine getirme zamanaşımının dolması halinde idarî para cezasına veya mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar artık yerine getirilemez.

Yerine getirme zamanaşımı süresi;

Ellibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasına karar verilmesi halinde yedi,

Yirmibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasına karar verilmesi halinde beş,

Onbin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasına karar verilmesi halinde dört,

Onbin Türk Lirasından az idarî para cezasına karar verilmesi halinde üç,

Yıldır.

Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin zamanaşımı süresi on yıldır.

Zamanaşımı süresi, kararın kesinleşmesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren işlemeye başlar.

Kanun hükmü gereği olarak idarî yaptırımın yerine getirilmesine başlanamaması veya yerine getirilememesi halinde zamanaşımı işlemez.”

hükümleri düzenlenmiştir.

Söz konusu hükümlerin incelenmesinde düzenlenen idari para cezalarının düzenlenerek tebliğ edildikleri tarihten itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekmektedir. Anılan Kanun’un 27’nci maddesine göre ilgililerine tebliğ edilen idari para cezalarına 15 gün içinde itiraz edilebilecektir. 15 günlük başvuru süresinde itiraz edilmeyen yaptırım kararları ise kesinleşecektir.

Buna göre ödeme süreleri geçmiş olan idari para cezalarının İdarece takibe alınarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsilinin sağlanması gerekmektedir.

Yapılan incelemede, İdare tarafından düzenlenen İdari para cezalarının sonradan tamamen veya kısmen terkin edildiği, ancak bu terkinlere ilişkin MİF’lere terkin gerekçelerini gösteren belgelerin eklenmediği; mahkeme tarafından tebliğ usulü nedeniyle hukuka uygun bulunmayan bazı imar para cezalarının sonradan doğru usullerle muhataplarına tekrar tebliğ edilmediği, 2024 yılı ve önceki yıllardan kalan henüz tahsil edilmemiş para cezaları için herhangi bir takip işlemi yapılmadığı görülmüştür.

Tablo 18: Yıllara Göre İdari Para Cezalarının Durumu

Tablo 19: İdare Gelir Kayıt Sisteminde Yer Alan İdari Para Cezalarına İlişkin Tutarlar

Tablolarda gösterildiği üzere İdarece 2020-2024 yıllarına ilişkin olarak tahakkuk eden para cezalarının 501.199.783,29 TL tutarındaki % 42’si eksilten açıklaması ile kayıtlardan terkin edilmiş, yani tahsilinden vazgeçilmiştir. Kalan tutardan yapılan tahsilat tutarı düşülerek hesaplanan tahsil edilmeyen para cezası alacağı tutarı 90.113.793,38 TL iken, İdarenin düzenlediği tablolarda yer alan toplam tahsil edilmeyen para cezası alacak tutarı ise 200.098.476,35 TL olarak hesaplanmıştır. Kalan tahsil edilmemiş alacak tutarında bir uyumsuzluk olduğu tespit edilmiştir.

Bu itibarla, muhataplarınca vadesinde ödenmeyen para cezaları için 6183 sayılı Kanun hükümleri gereğince tahsil işlemlerinin yerine getirilmesi; düzenlenen idari para cezalarına ilişkin olarak mahkeme kararlarında yer verilen eksiklikler giderilerek muhataplarına tebliğ edilmemiş ceza bırakılmaması; kayıtlardan terkin edilecek alacakların Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 87’nci, 90’ıncı ve 93’üncü maddeleri hükümlerine uygun olarak bu hükümlerde yer alan belgeler ve bunlara dayanak olan diğer belgeler düzenlenerek terkin edilmesi gerekmektedir.