BULGU: Kesin Kabulden İtibaren Yüklenici ve Alt Yükleniciler İçin Getirilen 15 Yıllık Sorumluluk Mükellefiyeti Gözetilmeden Bakım Onarım Yaptırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Çankırı ilinde bulunan okul ve muhtelif kamu binalarına ait kesin kabulden sonraki 15 yıllık sürede oluşan bakım onarım giderlerinin, herhangi bir ‘teknik heyet tespiti’ olmadan İl Özel İdaresi bütçesinden karşılandığı tespit edilmiştir.
Oysa 4735 sayılı Kamu İhale Kanunu’uun 30’uncu maddesi ile Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 20 ve 25’nci maddelerinin son fıkraları gereğince yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, yapının fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan, yapının tamamı için işe başlama tarihinden itibaren kesin kabul tarihine kadar sorumlu olacağı gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren de 15 yıl süreyle müteselsilen sorumlu olup bu zarar ve ziyanın genel hükümlere göre (rızaen tahsilât veya alacak davası açılarak) yüklenici ve alt yüklenicilere ikmal ve tazmin ettirilmesi gerekmektedir.
4735 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeye bağlanan ve kesin kabulden itibaren 15 yıllık süre müddeti devam eden kamu binalarında, bakım onarım gideri yapılabilmesi için öncelikle bir teknik heyet oluşturulması, söz konusu bakım onarımın kullanım hatasından mı yoksa imalat hatasından mı kaynaklandığının tespit ettirilmesi, kullanım hatasından kaynaklı bakım onarım giderlerinin bütçeden karşılanması; buna karşın yüklenici veya alt yüklenici kusurundan kaynaklanan bakım onarımın yüklenici marifetiyle yaptırılması, sonuç alınamaması durumunda kamu kaynakları ile yüklenici nam ve hesabına bakım ve onarım işerinden yalnızca yaptırılıp bedelinin yükleniciden sulh veya alacak davası yoluyla tahsil edilmesi, ayrıca bu kapsamda 30’uncu maddenin gereğini yerine getirmeyen yükleniciden, geçici kabulden itibaren 15 yıl boyunca geçerli olan iş bitirme belgelerinin yaptırım mahiyetinde geri çağırılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
Örneklem olarak seçilen Çankırı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Fen Lisesi’nin bakım ve onarımı için teknik heyeti raporu hazırlandığı görülmüş olmakla birlikte söz konusu raporun oluşan zararın kullanım hatasından mı yoksa imalat hatasından mı kaynaklandığının tespit edilmesini elverir veri ve donelerden yoksun olduğu, oluşan zararın kullanım hatasından kaynaklandığı sonucuna ulaşılabilmesi imkanını sağlar mahiyette herhangi bir illiyet bağı kurmadığı, raporun tanzim edilmesi amacının da zaten kendisinden beklenen ve kusurun kime izafe edilebileceğini göstermek şeklindeki işlevsel amacın gerçekleşmesinden ziyade anlık durumun fotoğrafını çekme niyetini içerdiği saptanmıştır. Diğer bakım ve onarım işleri için ise ya hiç teknik raporu hazırlanmadığı ya da yukarıda örnek olarak verilen teknik raporun içeriğiyle benzer mahiyette raporların hazırlandığı müşahade edilmiştir. Buna göre 4735 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeye bağlanan ve kesin kabulden itibaren 15 yıllık süre müddeti devam eden kamu binalarında meydana gelen bakım ve onarımların hiçbirisi için usul ve şartlarına uygun teknik heyet raporunun varlığından söz edilemeyecektir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından; bulgu konusu tespite iştirak edildiği, 2025 yılı içerisinde bakım onarımları yapılacak okullar için teknik heyet tespit raporunun talep edileceği ve bulgu konusunun gerekleri doğrultusunda hareket edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, 4735 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesinin gereği olarak; kesin kabul onay tarihinden itibaren 15 yıl boyunca bakım onarım yaptırılacak binalar için idare görevlilerinden müteşekkil bir teknik heyet oluşturularak gerekli tespitin yaptırılmasına ilişkin mekanizmanın kurularak işlemin belgelendirilmesi gerekmektedir.