Kesin ve Ek Kesin Teminatların Saklanması ve İadesi ile İlgili Yapılan Hatalı İşlemler (Sayıştay)

BULGU: Kesin ve Ek Kesin Teminatların Saklanması ve İadesi ile İlgili Yapılan Hatalı İşlemler

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

İdarenin yapım işlerinde kesin ve ek kesin teminatların saklanması ve iadesi ile ilgili hatalı uygulamalarının olduğu görülmüştür.
A) İdare tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yüklenicilerin ihale konusu işin yapıldığı süreye ilişkin borcunun olup olmadığının re’sen sorulması gerektiği halde sorulmadığı, söz konusu sorgulama yapılmadan teminatların hükümsüz hale geldiği ve teminat mektubu olma vasfını yitirdiği görülmüştür.
Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Kesin ve Ek Kesin Teminatların Geri Verilmesi” başlıklı 13’üncü maddesinde taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların; yapım işlerinde, varsa eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısının Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanının yükleniciye iade edileceği hükme bağlanmıştır.
29.09.2008 tarihli ve 27012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik’in “Kesin Teminatın İadesi” başlıklı 7’nci maddesinde ise, idareye ihale konusu işle ilgili olarak işveren tarafından borcunun bulunmadığına dair ilişiksizlik belgesinin ibraz edilmemesi halinde idarenin, kesin teminatın mevzuatına göre kısmen veya tamamen iadesi imkânının başladığı tarihten itibaren on beş gün içinde yüklenicinin ihale konusu işin yapıldığı süreye ilişkin borcunun olup olmadığını yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumuna soracağı, yüklenicinin borcu yoksa Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilişiksizlik belgesi düzenleneceği ve teminatının iade edilebileceği, yüklenicinin borcu varsa teminat mektubu nakde çevrilerek borçları ödendikten sonra kalanının yükleniciye iade edilebilir hale geleceği hüküm altına alınmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumundan ilişiksizlik belgesi temin edilmesine rağmen Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre yapım işlerinde kesin hesap ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından itibaren iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi nedeniyle iade edilemeyen kesin teminat mektupları hükümsüz kalacak ve bankasına iade edilecektir.
İdarenin kayıtlarında yer alan teminat mektupları incelendiğinde, işveren tarafından ihale konusu işle ilgili olarak borcunun bulunmadığına dair ilişiksizlik belgesinin ibraz edilmediği, İdare tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yüklenicilerin ihale konusu işin yapıldığı süreye ilişkin borcunun olup olmadığının re’sen sorulması gerektiği halde sorulmadığı, söz konusu sorgulama yapılmadan teminatların hükümsüz hale geldiği ve teminat mektubu olma vasfını yitirdiği görülmüştür.
B) Yine İdare kayıtlarında yer alan teminat mektuplarının incelenmesi sonucunda, bazı teminat mektuplarının kesin kabulü yapılmasına, bazılarının ise kesin kabulünün yapılmamasına rağmen bu teminatların hükümsüz hale gelerek teminat mektubu olma vasfını yitirdiği görülmüştür.
İdare tarafından yukarıda başlıklar halinde sayılan mevzuata aykırı işlemler sebebiyle 910 Alınan Teminat Mektupları Hesabı ve 911 Alınan Teminat Mektupları Emanetleri Hesabında kayıtta tutulmaya devam edildiğinden bilanço dipnotlarında toplamda 4.170.986,73 TL’lik hataya sebebiyet verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile yapılan açıklamalar doğrultusunda, yüklenicinin Sosyal Güvenlik Kurumuna borcu bulunması durumunda kaynakta kesinti yöntemiyle alacağın tahsilatı daha zor hale gelmekte, kesin kabulü yapılmayan işlerde teminat mektubunun süresinin dolmuş olması sebebiyle kabul işlemlerinde ortaya çıkacak eksikliklerin tahsili konusunda da mali sorunlarla karşılaşılacağı değerlendirilmektedir.