|
ÖZET: Kıdem tazminatı karşılığı hesaplarının muhasebeleştirilmesinde dönemsellik ilkesine uyulmadığı tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, kıdem tazminatı ödemeleri yıl içinde kaydedilirken, bu ödemelerin dönem sonlarında uzun vadeden kısa vadeye aktarılması gerektiği belirtilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde, kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için belirli esaslar ve kayıt düzenlemeleri yer almaktadır. Ancak, harcama birimlerinin izleyen dönemlerde ödenecek kıdem tazminatı tutarlarını muhasebe birimine bildirmemesi, gerekli kayıtların yapılmamasına yol açmıştır.
Denetim sonucunda, 2022 mali yılı itibarıyla kıdem tazminatı karşılıklarının uygun şekilde muhasebeleştirilmediği ve 2023 yılında yapılan ödemelerin de bu eksiklikten etkilendiği ortaya çıkmıştır. Kurum, 2023 yılında toplam 2.348.877,48 TL kıdem tazminatı ödemesi gerçekleştirmiştir. Ancak, hesapların dönemsellik ilkesine uygun olarak düzenlenmemesi, mali tabloların doğruluğunu etkilemiştir. Bu durum, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı’nın fazla, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı’nın ise eksik görünmesine neden olmuştur. Kamu İdaresi, denetim bulgularına dayanarak, dönem sonunda izleyen mali yılda ödenecek kıdem tazminatı tutarlarının aktarımının sağlanacağına dair açıklama yapmıştır. Kıdem tazminatı karşılıklarının mali tablolarda doğru ve eksiksiz bir şekilde raporlanabilmesi için, bu tutarların dönem sonlarında uygun şekilde aktarılması gerekmektedir. |
BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesaplarının Dönemsellik İlkesine Uygun Muhasebeleştirilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabındaki tutarların uzun vadeden kısa vadeye aktarımının dönem sonlarında yapılması gerekirken yıl içerisinde kıdem tazminatı ödemesine ilişkin muhasebe kaydında yapılması nedeniyle, söz konusu hesapların Bilançoda dönemsellik ilkesine uygun raporlanmadığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının niteliğinin düzenlendiği 291’inci maddesinde; 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının, ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının işleyişinin düzenlendiği 292’nci maddesinde; daha önceki yıllarda hesaplanarak uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kıdem tazminatı karşılığı hesabına kaydedilmiş tutarlardan, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıklarının dönem sonunda 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının niteliğinin düzenlendiği 342’nci maddesinde; 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının, ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı, 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabının işleyişinin düzenlendiği 343’üncü maddesinde; faaliyet döneminden sonraki yıllarda ödenecek kıdem tazminatları için ayrılan karşılıkların 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak, 630 Giderler Hesabına borç kaydedileceği, kıdem tazminatı karşılığı hesabında kayıtlı tutarlardan, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıklarının dönem sonunda 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına borç, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Bu durumda, ihtiyatlılık ve dönemsellik kavramı gereği Kurumda istihdam edilen ve kıdem tazminatları Kurum bütçesinden ödenecek olan işçilerin kıdem tazminatları hesaplanarak ait olduğu mali yılda 630 Giderler Hesabına borç, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirilmeli, dönem sonunda ise izleyen mali yılda ödeneceği öngörülen kıdem tazminatlarının 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına borç, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilerek kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubuna aktarılması gerekmektedir.
Konuya ilişkin Muhasebat Genel Müdürlüğünün “Kıdem Tazminatı” konulu 20.05.2016 ve 9430 sayılı yazısında da, “…4- Daha önceki yıllarda hesaplanarak 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına kaydedilmiş tutarlardan, izleyen dönemde ödeneceği kamu idarelerince muhasebe birimlerine bildirilen tutarlar dönem sonlarında 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına borç, 372- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.” denilerek dönem sonunda gerekli kayıtların yapılabilmesi için, harcama birimlerince izleyen faaliyet döneminde ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarlarının muhasebe birimine bildirilmesi gerektiği açıklanmıştır.
Yapılan denetimde, Kurumda istihdam edilen işçiler için 630 Giderler Hesabına borç, 472 Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabına alacak kaydı yapılarak kıdem tazminatı karşılığı ayrıldığı, ancak yukarıdaki mevzuat hükümleri ve açıklamalar doğrultusunda; 2022 mali yılı sonu itibarıyla harcama birimlerince, izleyen faaliyet döneminde ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarlarını gösterir listenin düzenlenerek muhasebe birimine gönderilmediği, bu nedenle muhasebe birimince dönem sonunda gerekli kayıtların yapılmadığı, söz konusu uzun vadeli 472 nolu hesaptan kısa vadeli 372 nolu hesaba aktarım kaydının kıdem tazminatının ödenmesi aşamasında yapıldığı tespit edilmiştir. Kurum tarafından 2023 yılında bu şekilde on üç personele toplam 2.348.877,48 TL kıdem tazminatı ödemesi gerçekleştirilmiştir.
2023 mali yılı dönem sonunda da kıdem tazminatı karşılık hesaplarındaki tutarların uzun vadeden kısa vadeye aktarım işlemi gerçekleştirilmemiştir. Söz konusu durum, Kurumun 2023 yılı mali tablolarında, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının izleyen mali yılda ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı karşılığı tutarları kadar fazla, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının aynı tutarda eksik görünmesine yol açmaktadır.
Karşılık, temel muhasebe kavramlarından olan ihtiyatlılık ilkesi uyarınca muhtemel risklere ve olaylara karşı dönem sonunda ayrılan gerçekleşme zamanı ve tutarı belli olmayan yükümlülüktür. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddelerinde kıdem tazminatı karşılıklarının niteliğine ve işleyişine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Yönetmelik’in 292’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 1 numaralı alt bendinde, ödenecek kıdem tazminatı tutarının ayrılmış olan karşılık tutarından daha fazla olduğu durum da düzenlenmiş ve aradaki farkın direkt 630 Giderler Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla Kamu İdaresince öngörülemezlik gerekçesiyle yapılan kıdem tazminatının ödenmesi aşamasındaki uzun vadeden kısa vadeye aktarım ile aradaki farka yönelik karşılık ayırma uygulaması yerine, bulguda açıklandığı şekilde gereken işlemlerin yapılması ve cari yılda ödenen kıdem tazminatı tutarlarından karşılık ayrılmamış olan, diğer bir deyişle öngörülememiş kısmının direkt giderleştirilmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında ayrıca, bulgudaki tespitler doğrultusunda, dönem sonunda izleyen mali yılda ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarlarının vade aktarımının sağlanacağı belirtilmiştir.
Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesaplarının mali tablolarda dönemsellik ilkesine uygun, tam ve doğru raporlanmasını teminen, izleyen mali yılda ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarlarının dönem sonlarında uzun vadeden kısa vadeye aktarımının sağlanması gerekmektedir.