| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü’nde işçi statüsündeki personel için kıdem tazminatı karşılıkları ayrılmamış, Samsun İl Müdürlüğü dışında ayrılan karşılıklar da güncellenmemiştir. Bu durum, muhasebe kayıtlarında hatalara yol açmış ve 2022 yılı faaliyet sonuçlarını olumsuz etkilemiştir. Kamu idaresi, 2023 mali yılında bu karşılıkların ayrılacağını ve güncelleneceğini belirtmiştir. |
BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması, Ayrılan Karşılıkların ise Güncellenmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü merkez ve il müdürlüklerinde işçi statüsünde çalıştırılan personel için Samsun İl Müdürlüğü dışında kıdem tazminatı karşılığı ayrılmadığı, anılan il müdürlüğü tarafından ise en son 2018 yılında ayrılan karşılıkların güncellenmediği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan kavramlardan “dönemsellik” kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin sonuçların diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması, “ihtiyatlılık” ise muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı Yönetmelikte belirtilen durumlarda karşılık ayrılması olarak açıklanmıştır. Kamu idareleri tarafından işçi statüsünde istihdam edilen personelin kıdem tazminatları için ihtiyaten karşılık ayrılması ve işçinin istihdamı nedeniyle yükümlülük altına girilen kıdem tazminatlarına ilişkin giderlerin yılları faaliyetlerine mal edilmesi Yönetmelik’in dönemsellik ve ihtiyatlılık kavramlarının gereğidir.
Bu kavramların gereği olarak Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 291 ve 292 ile 342 ve 343’üncü maddelerinde, ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan kıdem tazminatları karşılıklarının vadelerine göre 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı ve 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabında izleneceği hüküm altına alınmıştır.
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 20.05.2016 tarih ve 9430 sayılı “Kıdem Tazminatı” konulu genel yazısında ise; yukarıda yer verilen açıklamalara değinilerek kıdem tazminatları ile ilgili olarak uygulama birliğinin sağlanması amacıyla söz konusu işlemlerin bahse konu yazıda yer alan açıklamalar ile yazı ekinde yer alan örnek muhasebe kayıtlarına göre yapılması öngörülmüştür.
Kamu kurum ve kuruluşlarında personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında çalıştırılmakta olan işçilerin sürekli işçi kadrolarına geçirilmesi ise 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 23 ve geçici 24’üncü maddeleri ile sağlanmıştır.
İş Kanunu’na tabi işçilerin 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesinde sayılan hallerde iş akitlerinin sona ermesi durumunda, işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenmesi öngörülmüştür.
Özel Bütçeli İdareler 2022 Yılı Detaylı Hesap Planı’nda 372 ve 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının yardımcı hesap kodlarında sürekli, geçici ve taşeron işçiler için ayrılacak kıdem tazminatı karşılıkları için ayrı ayrı yardımcı hesap kodları belirlenmiştir. Bu düzenlemeye göre çalıştırılan işçilerin tamamının kıdem tazminatları için ayrılan karşılıkların, niteliğine uygun olarak ilgili yardımcı hesap kodları ile Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Ayrıca; ayrılan karşılık tutarlarının, hesap planının “630.01.03.20.1/2/3/4 “İhbar ve Kıdem Tazminatları” kodu ile faaliyet giderlerine yansıtılması gerektiğinden, yıl sonunda faaliyet gider ve gelirlerine göre oluşan dönem faaliyet sonucu da ayrılması gereken kıdem tazminatı karşılık tutarları kadar etkilenmektedir.
Yapılan incelemede, Samsun İl Müdürlüğünce 2018 yılında ayrılan ve devam eden yıllarda yıllık olarak kıdem tazminatı tavanları tutarında güncellenmeyen karşılıklar dışında genel müdürlük ve il müdürlüklerinde çalışan tüm işçiler için kıdem tazminatı karşılığı ayrılmadığı ve bu karşılık tutarlarının faaliyet gideri olarak muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Aynı nedenle kamu idaresinin gerçekleşen 2022 yılına ilişkin faaliyet sonucu, faaliyet gideri olarak muhasebe kayıtlarına alınmayan karşılık tutarları kadar fazla gerçekleşmiştir.
Her ne kadar kamu idaresi 2023 mali yılında bahsi geçen kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılacağını, ayrılan karşıklarınların güncelleneceğini ve her ikisinin de muhasebeleştirileceğini bildirmiş ise de yapılacak kayıtların 2022 yılı mali tablolarında oluşan hatayı düzeltici etkisi bulunmamaktadır.
Bu itibarla, 2022 yılı Bilançosunda, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı ile Geçmiş Dönemler ve Dönem Faaliyet Sonucu Hesapları ile 2022 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosunda gösterilen dönem faaliyet sonucunda, ilgili cari yılları itibariyle ayrılmayan ve güncellenmeyen karşılık tutarları kadar hataya neden olunmuştur.