| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, işletmelerin kıdem tazminatı karşılıklarını ayırmaması, muhasebe ilkeleri olan ihtiyatlılık ve dönemsellik açısından sorun teşkil etmektedir. 1475 sayılı İş Kanunu ve ilgili tebliğler gereği, kıdem tazminatı karşılıklarının hesaplanarak mali tablolarda gösterilmesi, işletmenin mali durumunu doğru yansıtması ve gelecekteki giderlerin izlenebilmesi için zorunludur. |
BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Muhasebenin temel kavramlarından olan ihtiyatlılık ve dönemsellik kavramı gereği işletme tarafından, işçilere ilişkin olarak ayrılması gereken kıdem tazminatı karşılıkları hesaplanmamış ve mali tablolara yansıtılmamıştır.
1475 sayılı İş Kanunu’nun “Kıdem tazminatı” başlıklı 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, işçiye hizmet akdinin devamı süresince geçen her tam yıl için işverence 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği belirtilmiş olup 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde, 372 ve 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesapları tanımlanmıştır.
Mezkur Tebliğ’in “I-Muhasebenin Temel Kavramları” bölümünde dönemsellik kavramı; “işletmenin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün, belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır. Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi, hasılat, gelir ve kârların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması bu kavramın gereğidir.” şeklinde tanımlanmıştır. Söz konusu Tebliğin “V-C Hesap Planı Açıklamaları” bölümünde; 472-Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı ile ilgili yapılan açıklamada, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılacak kıdem tazminatı karşılıklarının bu hesapta gösterileceği ifade edilmiştir. Söz konusu hesabın işleyişine ilişkin olarak ise; “Hesaplanan kıdem tazminatı karşılık tutarları ilgili gider hesaplarına borç bu hesaba alacak kaydedilir. İzleyen dönemde ödenmesi beklenen kıdem tazminatı karşılık tutarları bu hesabın borcuna, “37. Borç ve Gider Karşılıkları” grubundaki “372. Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı”na alacak kaydedilir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
Kıdem tazminatı tutarlarının karşılık ayrılmadan ödendiği yılda tamamının gider kaydedilmesi dönem giderlerinin gerçeği yansıtmamasına sebep olacaktır. İhtiyatlılık kavramı ise; muhasebe olaylarında temkinli davranılması ve işletmenin karşılaşabileceği risklerin göz önüne alınması gerektiğini ifade etmekte olup bunun sonucu olarak ileriki dönemlerdeki muhtemel gider ve zararlar için karşılık ayrılmalıdır.
Her ne kadar Tek Düzen Muhasebe Sistemini uygulayan işletmelerde 6 Seri No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği gereğince kıdem tazminatı karşılığı ayrılması hususu ihtiyarilik teşkil etse de kıdem tazminatlarının gelecekte gider olarak işletmenin karşısına çıkabilecek olması nedeniyle hesap dönemi itibariyle kıdem tazminatlarının hesaplanıp karşılık ayrılarak mali tablolarda izlenmesi İşletmenin mali durumunu gerçeğe uygun olarak görmesine imkan sağlayacaktır.
Bu itibarla işçilere yapılacak kıdem tazminatı ödemelerinin ait olduğu dönemin gelir tablosunda gösterilerek faaliyet sonuçlarının sağlıklı bilgi üretmesini ve İşletmenin ileriki dönemde gerçekleşmesi beklenen giderlerinin bilançoda gösterilmesini teminen işçiler için her yıl kıdem tazminatı karşılığı ayrılması ve 372/472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesaplarında izlenmesi gerekmektedir.