|
ÖZET: Kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir İlçe Belediyesi’ne bağlı bir kamu idaresinin, hizmet alımı yoluyla istihdam edilen işçiler için kıdem tazminatı karşılıklarını ayırmadığı ve bu tutarları ilgili hesaplara kaydetmediği tespit edilmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen “dönemsellik” ve “ihtiyatlılık” ilkeleri gereği, kamu idarelerinin işçi statüsündeki personel için kıdem tazminatı karşılıklarını ayırması ve bu yükümlülükleri ilgili yılın faaliyetlerine yansıtması zorunludur.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde, kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için belirli hesapların kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. 2024 yılı itibarıyla, kamu idaresine ait şirketten hizmet alımı yoluyla çalışan işçiler için 454.084.717,83 TL tutarında kıdem tazminatı karşılığı ayrılması gerektiği, ancak herhangi bir karşılık ayrılmadığı ortaya çıkmıştır. Kamu İdaresi, bu bulguya karşılık kıdem tazminatları için karşılık ayrıldığını belirtse de, 2024 mali yılı sonu itibarıyla durumun devam ettiği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, muhasebe uygulamalarında ihtiyatlılık ve dönemsellik ilkelerine uyulması, kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılması ve izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu durum, hem kadrolu hem de hizmet alımı sözleşmesi ile çalışan işçiler için geçerlidir ve yılsonu faaliyet sonuçlarını doğrudan etkilemektedir. |
BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresine ait şirketten hizmet alımı yoluyla istihdam edilen işçiler için kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılmadığı ve ilgili hesaplara kaydedilmediği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel Kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan kavramlardan “dönemsellik” kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin sonuçların diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması, “ihtiyatlılık” ise muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı Yönetmelik’te belirtilen durumlarda karşılık ayrılması olarak açıklanmıştır. Kamu idareleri tarafından işçi statüsünde istihdam edilen personelin kıdem tazminatları için ihtiyaten karşılık ayrılması ve işçinin istihdamı nedeniyle yükümlülük altına girilen kıdem tazminatlarına ilişkin giderlerin ilgili yıl faaliyetlerine mal edilmesi Yönetmelik’in dönemsellik ve ihtiyatlılığa ilişkin hükümlerin gereğidir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 281’inci maddesinde, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı’nın belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı, 330’uncu maddesinde ise 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı’nın ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiş olup 282 ve 331’inci maddelerinde ilgili hesapların işleyişine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.
Anılan Yönetmelik hükümlerine göre, izleyen yılda ödenmesi beklenmeyen kıdem tazminatlarının, 472 Hesabına alacak, 630.15.04 Giderler Hesabına borç kaydedilmesi; dönem sonunda vadesi bir yılın altına düşen ve faaliyet dönemi içerisinde ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarlarının ise 472 Hesabından 372 Hesabına aktarılması gerekmektedir.
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün 20.05.2016 tarih ve 9430 sayılı “Kıdem Tazminatı” konulu genel yazısında ise yukarıda yer verilen açıklamalara değinilerek kıdem tazminatları ile ilgili uygulama birliğinin sağlanması amacıyla söz konusu işlemlerin bahse konu yazıda yer alan açıklamalar ve yazı ekinde yer alan örnek muhasebe kayıtlarına göre yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planı’nda 372/472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının yardımcı hesap kodlarında sürekli, geçici ve taşeron işçiler için ayrılacak kıdem tazminatı karşılıkları için ayrı ayrı yardımcı hesap kodları belirlenmiş olup belediye ve bağlı idarelerin şirketlerinde hizmet alımı sözleşmesi ile çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatları için ayrılan karşılıkların da niteliğine uygun olarak 372.03/472.03 Taşeron İşçilerin Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, idarelerin gelecekte karşılaşacağı risk ve olaylara karşılık muhasebenin “ihtiyatlılık” ilkesi doğrultusunda kıdem tazminatı karşılığı ayırması gerekliliği hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında çalıştırılmakta olan işçileri de kapsamaktadır. Bununla birlikte, Kamu İdaresi bünyesinde gerek kadrolu gerek hizmet alımı sözleşmesi kapsamında çalıştırılan işçiler için ayrılan karşılık tutarlarının, 630-Giderler Hesabı ile faaliyet giderlerine yansıtılması gerekeceğinden, yılsonunda faaliyet gider ve gelirlerine göre oluşan dönem faaliyet sonucu, ayrılması gereken kıdem tazminatı karşılık tutarları kadar etkilenmektedir.
Yapılan incelemede, 2024 yıl sonu itibarıyla Kamu İdaresine ait şirketten doğrudan hizmet alım sözleşmesi çerçevesinde istihdam edilen işçiler için 454.084.717,83 TL kıdem tazminatı ayrılması gerekirken herhangi bir karşılık ayrılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu doğrultusunda kıdem tazminatları karşılığı ayrılmış olduğunu ifade etmiş olsa da 2024 mali yıl sonu itibariyle bulgu konusu husus devam etmektedir.
Muhasebenin ihtiyatlılık ve dönemsellik kavramları gereğince kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılması ve ilgili hesaplarda izlenmesi gerekmektedir.