|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi Şirketi’nin kıdem tazminatı yükümlülüklerine ilişkin karşılıkları hesaplamadığı ve mali tablolara yansıtmadığı belirlenmiştir. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde tanımlanan dönemsellik ilkesi gereği, işletmelerin her dönemdeki faaliyet sonuçlarını bağımsız olarak değerlendirmesi ve gelir-giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. 472 Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı’nın işleyişinde, hesaplanan kıdem tazminatı karşılıklarının ilgili gider hesaplarına kaydedilmesi ve izleyen dönemde ödenecek tutarların muhasebe kayıtlarına alınması öngörülmektedir.
Yapılan incelemelerde, şirketin geçmiş dönemlerden itibaren kıdem tazminatı karşılıklarını hesaplamadığı ve mali tablolara yansıtmadığı tespit edilmiştir. İhtiyatlılık ve dönemsellik ilkeleri doğrultusunda, işletmelerin muhtemel kıdem tazminatı yükümlülükleri için karşılık ayırmaları ve bu karşılıkları ait oldukları dönemde muhasebeleştirmeleri gerekmektedir. Aksi takdirde, mali tabloların doğruluğu etkilenmekte ve önceki dönemlerin giderleri eksik, mevcut yılın giderleri ise fazla gösterilebilmektedir. Kamu idaresinin verdiği yanıtta, bulguya ilişkin düzeltmelerin yapıldığı belirtilse de, bu kayıtların denetim yılı olan 2024 sonrasında gerçekleştirildiği için bulgu raporda yer almaktadır. Sonuç olarak, İş Kanunu’na tabi çalışanlar için her yıl kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılması ve bu tutarların muhasebe kayıtlarında izlenmesi, mali tabloların doğruluğu açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması ve İlgili Hesapların Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Şirket tarafından, kıdem tazminatı yükümlülüklerine ilişkin karşılıkların hesaplanmadığı ve bu karşılıkların mali tablolara yansıtılmadığı tespit edilmiştir.
1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin “Muhasebenin Temel Kavramları” bölümünde; dönemsellik kavramı, işletmenin sürekliliği ilkesi doğrultusunda sınırsız kabul edilen ömrünün belirli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak değerlendirilmesi şeklinde tanımlanmıştır. Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi, hasılat, gelir ve kârların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması bu kavramın gereğidir.
Genel Tebliğin “V-C Hesap Planı Açıklamaları” bölümünde, 472 Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabına ilişkin olarak, belirlenen esaslar çerçevesinde ayrılacak kıdem tazminatı karşılıklarının bu hesapta gösterileceği belirtilmiştir. Söz konusu hesabın işleyişinde, hesaplanan kıdem tazminatı karşılık tutarlarının ilgili gider hesaplarına borç, bu hesaba ise alacak kaydedileceği; izleyen dönemde ödenmesi beklenen tutarların ise bu hesabın borcuna, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı’na alacak kaydedilerek muhasebeleştirileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, tahakkuk esaslı muhasebe anlayışının ve dönemsellik kavramının gereği olarak Şirket çalışanlarının kıdem tazminatlarının her yılın sonunda hesaplanarak (yıllık olarak) 472 Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı ile mali tablolara yansıtılması ve izleyen dönemde ödeneceği öngörülen tazminatlara ilişkin olarak ise yıl sonlarında kısa vadeli hesaba (372 no.lu hesaba) aktarma bakımından gerekli kayıtların yapılması, ödenmeyen tazminatların kurum kazancının tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekmektedir.
Şirketin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; işçilere ilişkin olarak ayrılması gereken kıdem tazminatı karşılıklarının geçmiş dönemlerden bu yana hesaplanmadığı ve mali tablolara yansıtılmadığı tespit edilmiştir.
Muhasebenin temel kavramlarından olan ihtiyatlılık ve dönemsellik ilkeleri gereği, işletmelerin muhtemel kıdem tazminatı yükümlülükleri için karşılık ayırması ve bu karşılıkları ait oldukları dönemde muhasebeleştirmesi gerekmektedir. Karşılık ayrılmaması durumunda, ödeme yapılan yılın giderlerinin olduğundan fazla, önceki dönemlerin ise eksik gösterilmesi söz konusu olabilmektedir. Her ne kadar kıdem tazminatı karşılığı ayrılması mali mevzuatta açıkça zorunlu tutulmamış olsa da, söz konusu ilkeler uyarınca bu yükümlülüklerin bilanço kalemlerinde yer alması mali tabloların doğruluğu açısından önem arz etmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, bulguya konu hususun yerine getirildiği belirtilmiştir. Ancak düzeltme kayıtlarının, denetim yılı olan 2024 yılından sonra yapıldığından bulgunun raporda yer alması değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, Şirkette görev yapan ve İş Kanunu’na tabi olarak çalışan personel için muhasebenin temel kavramlarından olan dönemsellik ve ihtiyatlılık kavramları gereğince, her yıl kıdem tazminatı karşılığı ayrılmalı ve ayrılan tutarlara ilişkin muhasebe kayıtlarının Tekdüzen Hesap Planı’nda yer verilen 372 – 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesaplarında izlenmesi neticesinde mali tabloların bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde açık ve anlaşılır olması sağlanmalıdır.