| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Kamu İhale Kurumu, işçi statüsündeki personele yapılan kıdem tazminatı ödemelerini “Kıdem Tazminatı Karşılıkları” hesabını kullanmadan doğrudan giderleştirmiştir. Ayrıca, önceki dönemlere ait karşılık tutarları güncellenmemiştir. Kamu idaresi, bu hatayı kabul ederek 2023 yılında düzeltme kaydı yapmıştır, ancak bu düzeltmenin 2022 mali tablolarına etkisi bulunmamaktadır. |
BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması ve Kıdem Tazminatları Karşılıkları Hesabının Kullanılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Kamu İhale Kurumu bünyesinde çalışan işçi statüsündeki personele 2022 yılı içerisinde yapılan kıdem tazminatı ödemelerinin “Kıdem Tazminatı Karşılıkları” hesabı kullanılmadan doğrudan giderleştirildiği ve önceki dönemlere ait karşılık tutarlarının yılsonu itibarıyla güncellenmediği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde, “dönemsellik” kavramı tanımlanmıştır. Buna göre; kamu idarelerinin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmaktadır. Aynı maddede yer alan “ihtiyatlılık” kavramı ise muhasebe uygulamalarındaki muhtemel risklere ve olaylara karşı Yönetmelik’te belirtilen durumlarda “karşılık” ayrılacağını ifade etmektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 342’nci maddesinde, mevzuat hükümlerine göre ayrılacak uzun vadeli kıdem tazminatı karşılıklarının bu hesaba kaydedileceği; “Hesabın işleyişi” başlıklı 343’üncü maddesinde ise, hesaplanan kıdem tazminatı karşılıklarının 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği ve vadeleri bir yılın altına düşen kıdem tazminatı karşılıklarının ise 472 Kıdem tazminatı hesabına borç, 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 291’inci maddesinde de, bu hesabın mevzuat hükümlerine göre ayrılan ve faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Bu hükümlere göre; kamu idarelerinin, kıdem tazminatı alma hakkı bulunan personele ödenmesi muhtemel kıdem tazminatı tutarları için karşılık ayırmaları ve ayırdıkları bu karşılıkları 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı ve 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabını kullanarak muhasebe kayıtlarında izlemeleri, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kıdem tazminatı karşılığı hesabında kayıtlı tutarlardan izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kısmını dönem sonunda 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına kaydetmeleri gerekmektedir. Söz konusu kıdem tazminatları ödendiğinde ise, karşılık ayrılan kısmı 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına, karşılık ayrılmamış kısmı ise 630 Giderler hesabına borç kaydedilmeli, ödenecek tutar ise 103 Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabına alacak kaydedilmelidir.
Yapılan incelemede; İdare tarafından geçmişte sürekli işçiler için 2.262.886,48 TL kıdem tazminatı karşılığı ayrıldığı, 2022 yılı içinde ise, toplam 202.108,21 TL kıdem tazminatı ödemesinin yapıldığı, ancak yapılan ödemelerde gerek 372 Kıdem tazminatı karşılıkları hesabının gerekse 472 Kıdem tazminatı karşılıkları hesabının kullanılmadığı, söz konusu ödemelerin 630 Giderler hesabına borç; 103 Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabına ise alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Ayrıca, işçi niteliğinde personel çalıştırılmasına rağmen 2020, 2021 ve 2022 yılında ödenmesi muhtemel kıdem tazminatı karşılıklarının hesaplanarak 472 Kıdem tazminatı karşılıkları hesabına kaydedilmediği anlaşılmıştır.
Kamu idaresi, bulgu konusu hususa katılmış ve konu ile ilgili hatanın 2023 yılı muhasebe kayıtlarında düzeltildiğini belirtmiştir. Ancak söz konusu düzeltme kaydı 2023 yılında yapıldığından 2022 mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, sözü edilen kıdem tazminatı karşılıklarının, muhasebenin temel kavramlarından olan dönemsellik ve ihtiyatlılık ilkesi gereğince mali tablolarda tam ve doğru bir şekilde yer alması için, önceki dönemlere ait karşılık tutarlarının güncellenmesi ve kıdem tazminatı ödemelerinin ilgili karşılık hesaplarından yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
Söz konusu tespit; kamu idaresi tarafından 24.05.2023 tarihli 4131,4133 ve 4138 sayılı muhasebe işlem fişleri ile düzeltilmiştir