|
ÖZET: Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinden elde edilen kamu gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde tahakkuk esasına uyulmadığı tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bu hizmetleri sunan kurum ve kuruluşlardan alınan kamu paylarının, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde tahakkuk esasına göre kaydedilmediğini göstermektedir. Bu kanuna göre, gelirlerin kaydı, nakit akışlarının zamanlamasından bağımsız olarak, gelirlerin oluştuğu anda yapılmalıdır.
İlgili mevzuat, kamu paylarının tahakkuk ettikleri ay sonunda kaydedilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, ödemelerin nakit esasına dayalı olarak kaydedildiği ve bu durumun mali tablolar üzerinde olumsuz etki yarattığı görülmüştür. Örneğin, Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığı’nın yıl sonu mali tablolarında 362 Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı ve 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı’nda toplam 21.082.550,28 TL eksiklik tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin gerekli önlemleri alacağını ve tahakkuk esasına uygun muhasebeleştirme için yazılım geliştirme çalışmalarına başlayacağını bildirmiştir. Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinden elde edilen kamu paylarının doğru bir şekilde izlenebilmesi için, Liman Bilgi Yönetim Sistemi’ne girişlerin yapılması ve ilgili hesapların düzenli olarak güncellenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetinden Elde Edilen Kamu Gelirlerinin Tahakkuk Esasına Göre Muhasebeleştirilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığı tarafından kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kurum ve kuruluşlardan alınan kamu paylarının tahakkuk esasına uygun olarak muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’yla tahakkuk esaslı muhasebe sistemi getirilmiştir. Tahakkuk esasına göre; işlemler ve olaylar, nakit akımlarının ne zaman olduğuna bakılmaksızın ortaya çıktıklarında kaydedilmelidir. Gelirler hesabı nakit olarak tahsil edilip edilmediklerine bakılmaksızın, mali yıl boyunca tahakkuk eden ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre gelir olarak kaydedilmesi gereken gelir işlemlerini göstermelidir.
Anılan Kanun’un “Kayıt Zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde, bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirileceği ve bütün mali işlemlerin muhasebeleştirilmesi gerektiği ve her muhasebe kaydının belgeye dayanacağı,
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Varlıklara ilişkin ilkeler” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde de gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler muhasebeleştirilerek bilançoda ve varlıklar arasında yer alan alacaklara ilişkin olarak tahakkuk eden ancak, tahsil zamanı gelmeyen faiz alacaklarının ilgili hesaplarda gösterileceği,
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Alacakların takip ve tahsil sorumluluğu” başlıklı 23’üncü maddesinde ise alacakların takip edilerek tahsil edilebilir hâle getirilmesinin idarenin görev ve sorumluluğunda olduğu ve muhasebe yetkilisince, idarelerce ilgili mevzuatına göre tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hâle gelmiş gelir ve alacakları ilgili hesaplara kaydederek, nakden veya mahsuben tahsil edileceği,
ifade edilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığı” başlıklı 490’ıncı maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kamu kurumu ve özel kuruluşlarca elde edilen aylık gayrisafi hasılattan alınacak %6,5 oranında payın %50’si Döner Sermaye İşletmesi gelirleri arasında sayılmıştır.
Aynı maddenin üçüncü fıkrası gereği, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kamu kurumu ve özel kuruluşlarınca elde edilen gayrisafi hasılattan yatırılacak payın, en geç tahsil edildiği ayı takip eden ayın sonuna kadar Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi muhasebe birimi hesaplarına yatırılması gerekmektedir. Ayrıca, yatırılan miktarın %50’sinin takip eden ayın yirmisine kadar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlık merkez muhasebe birimine aktarılacağı ve kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kamu kurumu ve özel kuruluşlarca elde edilen aylık gayrisafi hasılattan alınacak payın %10’a kadar artırmaya veya %3’e kadar indirmeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu düzenlenmiştir.
10.11.2018’de yayımlanan 329 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile de kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinden alınan kamu payı %10 olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemede, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kurum ve kuruluşlarca ödenmesi gereken kamu paylarının tahakkuk kayıtlarının tahakkuk ettikleri ay sonunda yapılması gerekirken, ilgililerce ödeme yapıldıktan sonra nakit esaslı olarak gelir hesapları ile ilişkilendirildikleri tespit edilmiştir.
Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenlerden tahsil edilen kamu paylarının muhasebe kayıtlarının tahakkuk esaslı bir şekilde yürütülmemesi sonucunda, Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığının yıl sonu mali tablolarında 362 Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı 21.082.550,28 TL ve 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı 21.082.550,28 TL noksan görünmektedir.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup, bulguda belirtildiği üzere işlem yapılması hususunda gerekli dikkat ve özenin gösterileceği ve tahakkuk esasına göre muhasebeleştirme yapılabilmesi için yazılım çalışmalarının Bakanlık, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve bankalar nezdinde başlatılacağı ifade edilmişitr.
Sonuç olarak, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenlerce kamu payına esas teşkil eden hizmete ilişkin tahsilatın gerçekleştirildiğine ilişkin Liman Bilgi Yönetim Sistemine girişlerin yapıldığı ay sonunda toplam kamu payının 120 Alıcılar Hesabına borç tahakkuk kaydı; döner sermaye ve hazine payının ise, ayrı ayrı 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı ve 362 Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydı yapılarak izlenmesinin sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.