|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri için kamu paylarının tahsilatında etkin bir takip sisteminin eksikliğini ortaya koymuştur. Bu hizmetlerden gelir elde eden kuruluşlar, tahsilatlarını etkin bir şekilde izleyememekte ve bu durum, kamu paylarının zamanında ve doğru bir şekilde ödenmesini engellemektedir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve ilgili yönetmelikler, bu süreçlerin nasıl yürütülmesi gerektiğini belirlese de, uygulamada ciddi aksaklıklar yaşanmaktadır.
Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti sunan kuruluşlar, Liman Yönetim Bilgi Sistemi (LYBS) üzerinden tahsilat bilgilerini girmekte, ancak bu verilerin kontrolü sistematik olarak sağlanamamaktadır. Ödeme dekontlarının zamanında iletilmemesi ve yeminli mali müşavir raporlarının gecikmeli sunulması, tahsilat ve takip süreçlerini olumsuz etkilemektedir. 2021 yılı itibarıyla, tahsil edilen tutar ile muhasebe kayıtları arasında tutarsızlıklar gözlemlenmiştir; bu da veri girişlerinin eksik yapıldığını göstermektedir. Kamu idaresi, bu sorunların çözümü için LYBS sisteminde iyileştirmeler yapmayı planlamakta ve kılavuzluk ile römorkörcülük gelirlerinin takip edilmesine yönelik otomatik bildirim sistemlerinin kurulması gerektiği değerlendirilmektedir. Böylece, kamu paylarının doğru bir şekilde tespit edilmesi ve takibinin sağlanması hedeflenmektedir. |
BULGU: Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetine Ait Kamu Paylarının Tahsiline İlişkin Etkin Bir Takip Sisteminin Kurulmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri karşılığı gelir elde eden ve bu gelirden kamu payı ödemesi yapan kuruluşlardan yapılan tahsilatların etkin bir şekilde takip edilemediği görülmüştür.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 478’inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, Türkiye’nin deniz yetki alanlarında, su yollarında ve iç sularda faaliyet gösteren gemilere verilecek kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu hizmetleri verme veya verebilecekleri yetkilendirme ve denetleme görevi Denizcilik Genel Müdürlüğüne verilmiştir.
Aynı Kararname’nin “Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığı” başlıklı 490’ıncı maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kamu kurumu ve özel kuruluşlarca elde edilen aylık gayrisafi hasılattan alınacak %6,5 oranında payın %50’sinin döner sermaye işletmesi gelirleri arasında sayılmıştır.
Aynı maddenin üçüncü fıkrasında, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kamu kurumu ve özel kuruluşlarınca elde edilen gayrisafi hasılattan yatırılacak payın en geç tahsil edildiği ayı takip eden ayın sonuna kadar Bakanlık döner sermaye işletmesi muhasebe birimi hesaplarına yatırılacağı, yatırılan miktarın %50’sinin takip eden ayın yirmisine kadar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlık merkez muhasebe birimine aktarılacağı ve kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti vermekte olan kamu kurumu ve özel kuruluşlarca elde edilen aylık gayrisafi hasılattan alınacak payın %10’a kadar artırmaya veya %3’e kadar indirmeye Cumhurbaşkanı’nın yetkili olduğu düzenlenmiştir.
10 Kasım 2018’de yayınlanan 329 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile de Kılavuzluk ve Römorkörcülük hizmetlerinden alınan kamu payı %10 olarak belirlenmiştir.
Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Denetim” başlıklı 18’inci maddesinin yedinci fıkrasında, kamu paylarının tahsilatının takibinin Bakanlık Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığınca yapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu bakımdan, Döner Sermaye İşletmesinin hem kendine ait bir gelir kaleminin, hem de Hazine payının tahsilatına ilişkin takip sorumluluğu bulunmaktadır.
Diğer taraftan, aynı Yönetmeliğin “Yasaklar ve Yükümlülükler” başlıklı 17’nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında; kılavuzluk ve/ römorkörcülük hizmetleri karşılığı gelir elde eden ve kamu payı ödemesi yapan tüm kuruluşların gayrisafi hasılatın ve bu hasılat üzerinden ödenmesi gereken kamu paylarının tam ve doğru bir şekilde tespiti amacıyla yeminli mali müşavir (YMM) tarafından hazırlanmış özel amaçlı tasdik raporunu en geç sonraki yılın Şubat ayı sonuna kadar Döner Sermaye İşletmesine ibraz etme zorunluluğu getirilmiştir.
Uygulamada, kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmeti verenler tarafından yapılan tahsilatların sisteme girişi, bu kuruluşlarca Liman Yönetim Bilgi Sistemi (LYBS) üzerinden yapılmaktadır. Beyan edilen söz konusu gayrisafi hasılatın %10’unun en geç takip eden ayın sonuna kadar Döner Sermaye İşletme hesaplarına yatırılması ve ödeme bilgilerinin de sisteme girilmesi gerekmektedir.
Ancak, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenlerin bu hizmetlerden tahsil ettikleri gayri safi hasılat beyanlarına mukabil takip eden ayda yapmış oldukları ödemelerin otomatik kontrolü sistem üzerinden sağlanamamakta, ödeme ekranı ve beyan ekranlarından kontrol sağlanmaya çalışılmaktadır. Ödemeye ilişkin dekontlar hizmet verenler tarafından ilgili Liman Başkanlıklarına ve Döner Sermaye İşletmesine gönderilmektedir. Liman Başkanlıkları tarafından dekontların Döner Sermaye İşletmesi Dairesi Başkanlığına iletilmesinde de gecikmeler yaşanmaktadır. Döner Sermaye İşletmesi tarafından alınan bu dekontlar yılsonunda gönderilen YMM onaylı tasdik raporlarındaki tutarlar ile karşılaştırılmak suretiyle kontrol sağlanmaya çalışılmaktadır.
Aynı şekilde, Şubat ayı sonuna kadar ibrazı zorunlu YMM tarafından hazırlanmış özel amaçlı tasdik raporlarının da bazı hizmet verenlerce zamanında ibraz edilmediği görülmüştür.
Tahsilat ve takip tutarlarının incelenmesi amacıyla 2021 yılı içerisinde saymanlık banka hesaplarına kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenlerce yatırılan tutarlara ilişkin bilgiler ile hizmet verenlerce Döner Sermaye İşletmesine gönderilen dekontlar üzerinden yapılan kontrol ve takibe ilişkin hesaplama bilgileri ve LYBS sistemine hizmet veren şirketlerce girişi yapılan tahsilat ve kamu payı ödeme bilgileri veri tabanından çekilmek suretiyle karşılaştırılmıştır.
Bu kapsamda, 2021 yılı içerisinde banka hesaplarına kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenlerce yatırılan ve muhasebe kayıtlarına da yansıyan toplam 498.772.739,20 TL olmasına karşılık; Döner Sermaye İşletmesince Liman Başkanlıkları tarafından gönderilen banka dekontları üzerinden yapılan hesaplamalarda ilgili tutarın 517.977.650,19 TL olarak yer aldığı görülmüştür.
LYBS yazılımı üzerinden elde edilen verilere bakıldığında ise, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenlerce toplam 3.437.082.102,16 TL hasılat elde edildiği, toplam kamu payı ödemesi olarak da 192.895.315,36 TL tutarında LYBS sistemine giriş yapıldığı görülmüştür. Bu durum, LYBS yazılım sistemine veri girişlerinin eksik yapıldığını göstermektedir. Nitekim 2021 yılı içerisinde bankaya yatırılan toplam tutar 498.772.739,20 TL olarak gerçekleşmiştir.
Kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmeti gelirlerini takip ve kontrol amacıyla kurulan söz konusu sistemler arasında tutarlılık olmamasının aynı döneme ait bu gelirlerin kontrolünün sağlıklı bir şekilde yapılamadığını gösterdiği düşünülmektedir.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup, LYBS’de iyileştirmeler yapılmak üzere Denizcilik Genel Müdürlüğüne İşletme bütçesinden harcama yetkisi verildiği ve bu kapsamda LYBS’de yer alan kılavuzluk ve römorkörcülük gelirleri ekranı ile kamu payı ödeme bildirimi ekranlarının otomatik veri alışverişi yapması ve fark olduğunda uyarı vermesi ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünce kullanılan yazılım ile LYBS’nin entegre edilmesi suretiyle römorkörcülük gelirlerinin takip ve tahsiline etkinlik ve verimlilik kazandırılmasının planlandığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenler tarafından ödenmesi gereken kamu paylarının tam ve doğru bir şekilde tespit ve takibi amacıyla Liman Bilgi Yönetim Sistemi yazılımının geliştirilerek, kılavuzluk ve römorkörcülük faaliyeti nedeniyle gerçekleşen gemi hareketleri neticesinde sisteme gelir beyanında bulunmayan veya gelir beyanında bulunduğu halde ödeme işlemini gerçekleştirmeyen hizmet verenlerin ilgili Liman Başkanlıkları ve Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığına otomatik olarak bildirilmesi yoluyla aktif bir takip sisteminin kurulmasının sağlanmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.