|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversitelerin kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde önemli hatalar tespit etmiştir. Peşin tahsil edilen kira gelirlerinin, ilgili hesaplar olan 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler ve 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesaplarında izlenmediği belirlenmiştir. Bunun yerine, bu gelirler 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına kaydedilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, peşin tahsil edilen gelirlerin hangi hesaplarda izlenmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir. Ancak, üniversitelerin uygulamaları bu düzenlemelere uymamaktadır.
Ayrıca, kira sözleşmelerinin başlangıcında, sözleşme tutarının tamamı üzerinden gelir tahakkuk kaydı yapılması da dikkat çekmiştir. Yönetmelik, peşin tahsil edilen gelirlerin yalnızca içinde bulunulan aya ait kısmının 600 Gelirler Hesabına kaydedilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak denetimlerde, sözleşme tutarının tamamının 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu durum, dönemsellik ilkesine aykırı olarak gelecek dönem gelirlerinin mevcut dönemde muhasebeleştirilmesine yol açmıştır. Kamu İdaresi, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin hatalı muhasebeleştirilmesinin otomatik kayıt sisteminden kaynaklandığını belirtmiştir. Ancak, diğer üniversitelerde doğru muhasebe uygulamalarının mevcut olduğu göz önüne alındığında, gerekli düzeltmelerin yapılabileceği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, kira gelirlerinin doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi için peşin tahsil edilenlerin 380 ve 480 No.lu hesaplarda izlenmesi ve yalnızca içinde bulunulan ay için 600 Gelirler Hesabına kayıt yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Peşin tahsil edilen kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde;
A) Peşin Tahsil Edilen Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi
Üniversite tarafından peşin tahsil edilen kira gelirlerinin ilgisine göre 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı ile 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabında takip edilmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 296’ncı maddesinde; bu hesabın içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 347’nci maddesinde ise; bu hesabın, dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Denetimlerde, Üniversite tarafından peşin tahsil edilen kira gelirlerinin dönemine göre 380 veya 480 No.lu hesaplarda takip edilmediği, bunun yerine 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir.
B) Kira Gelirlerinin Sözleşme Tutarı Üzerinden Gelirler Hesabına Kaydedilmesi
Kira sözleşmesinin başlangıcında sözleşme tutarının tamamı üzerinden gelir tahakkuk kaydı yapıldığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 298’inci maddesinde; peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600 Gelirler Hesabına, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmının ise 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin de 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Buna göre kira gelirlerinin; üç aylık, yıllık veya daha uzun bir döneme ilişkin olarak peşin tahsil edilmesi durumunda dahi, sadece içinde bulunulan aya ilişkin tutarın gelirler hesabına kaydedilmesi mümkün olduğundan gelecek aylara ve dönemlere ilişkin tutarların gelirler hesabına kaydedilmesine imkan bulunmamaktadır.
Denetimlerde, sözleşme tutarının tamamının 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu uygulama ile henüz tahakkuk etmemiş kira alacakları için de gelir kaydı yapılmak suretiyle gelecek faaliyet döneminin gelirleri, dönemsellik ilkesine aykırı olarak içinde bulunulan dönemin geliri olarak muhasebeleştirilmiş ve raporlanmıştır.
Bu durumda; kira gelirlerinin bu şekilde muhasebeleştirilmesi sonucunda; ilgili ay hariç olmak üzere müteakip dönemlere ait olup henüz tahakkuk etmemiş olan kira tutarlarının 600 Gelirler Hesabına kaydedilmesiyle Faaliyet Sonuçları Tablosunun, 120 ve 220 Gelirlerden Alacaklar hesaplarına kaydedilmesi suretiyle de bilançonun hatalı bilgi vermesine neden olunmuştur.
Kamu İdaresi cevabında, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin hatalı muhasebeleştirilmesi ve kira gelirlerinin tahakkuk eden tutar yerine sözleşme tutarı üzerinden gelirler hesabına kaydedilmesi hususlarının BKMYS tarafından yapılan otomatik kayıtlardan kaynaklandığı ve kayıtlara manuel olarak müdahale edilemediği ifade edilmiştir. Ancak, diğer bazı üniversitelerde kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasında doğru uygulamaların bulunduğu göz önüne alındığında, sistemden ilk etapta otomatik olarak çıkan kayıtlar üzerinde kamu idaresi tarafından gerekli düzeltmelerin yapılabildiği anlaşılmaktadır. Her halükarda kamu idaresinin 2023 yılı finansal tabloları kira gelirleri ve alacakları yönünden gerçeği yansıtmamaktadır.
Sonuç olarak kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde; peşin tahsil edilenlerin 380 ve 480 No.lu hesaplarda izlenmesi, bu tutarlar için 120 No.lu Hesaba kayıt yapılmaması, sadece içinde bulunulan ay için 600 Gelirler Hesabına gelir kaydı yapılması gerekmektedir.