|
ÖZET: Kira işlemlerinin sözleşmelere uygun bir şekilde yürütülmediği ve bu durumun kamu kaynaklarının etkin yönetimini olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üniversitenin kiralama işlemleri, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde gereken hukuki ve ekonomik standartlara uymamaktadır. Kamu idareleri, kiralama işlemlerinde elde edilen gelirlerin ve varlıkların etkili bir şekilde yönetilmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
Yapılan incelemelerde, bazı kiralama işlemlerinde kira bedellerinin vadesinde tahsil edilmediği, kiralanan alanların sözleşmeye aykırı olarak genişletildiği ve bu durumlara yönelik idari ve hukuki tedbirlerin alınmadığı ortaya çıkmıştır. Örneğin, 2024 yılı itibarıyla 1.194.246,69 TL tutarında kira bedeli tahsil edilememiştir. Ayrıca, kiracılara ait yükümlülüklerin yerine getirilmediği durumlarda sözleşmelerin feshedilmesi gerektiği belirtilmesine rağmen, bu hususta gerekli adımlar atılmamıştır. Sonuç olarak, kamu kaynaklarının hukuka uygun ve verimli bir şekilde yönetilmesi için kiralama işlemlerinin sözleşme hükümlerine uygun olarak yürütülmesi ve kira bedellerinin zamanında tahsil edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, gerekli önlemlerin alınması ve kiracılarla olan sözleşmelerin etkin bir şekilde uygulanması gerekmektedir. |
BULGU: Kira İşlemlerinin Sözleşmeye Uygun Yürütülmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin tasarrufunda bulunan taşınmazlar üzerinde tesis edilen bazı kiralama işlemlerinin sözleşme hükümlerine uygun yürütülmediği ve söz konusu aykırılıkların giderilmesine yönelik yaptırımların etkin bir şekilde uygulanmadığı görüldüğünden bahse konu olan kamu kaynaklarının hukuka uygun ve etkin, ekonomik ve verimli bir şekilde yönetilemediği değerlendirilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3’üncü maddesinde kamu kaynağı, borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerleri ifade edecek şekilde tanımlanmıştır. Dolayısıyla kamu idarelerince tesis edilen kiralama işlemlerinde hem işleme konu olan varlık hem de bu işlem sonucunda elde edilen gelir, kamu kaynağı kapsamındadır. Bu nedenle anılan Kanun’un 8’inci maddesi hükmü uyarınca bu kaynakların etkili, ekonomik ve verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesi, kullanılması ve bunların kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınması, hesap verme sorumluluğunun gereğidir. Bu bağlamda kira sözleşmelerinin mevzuata ve sözleşme hükümlerine uygun yürütülmesi hem işleme konu edilen taşınmazın hem de kira bedelinin hukuka uygun etkili, ekonomik ve verimli elde edilmesini ve kullanılmasını sağlayacaktır.
Üniversitenin tasarrufunda bulunmakla birlikte ihale süreçleri tamamlanarak sözleşmeye bağlanan kiralama işlemlerinde kiracının yükümlülükleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlemiştir. Bu kapsamda kiracının en temel yükümlülükleri; anılan Kanun’un 313’üncü maddesi uyarınca kira bedelini ödemek ve 316’ncı maddesi gereğince kiralananı sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmaktadır. Kanun’un 315 ve 316’ncı maddelerinde, kiracı bahse konu olan yükümlülükleri yerine getirmediğinde sözleşmenin feshedilebileceği ifade edilmiştir. Ayrıca Kanun’un 352’nci maddesinde, çatılı işyeri kiralaması özelinde yapılan düzenleme ile kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle iki yazılı ihtar yapılması durumunda dava yoluyla kira sözleşmesinin sona erdirilebileceği hükmüne yer verilmiştir.
Üniversite ile kiracılar arasında imzalanan sözleşmelerde de kiracının bu yükümlüklerini yerine getirmesini temin edecek hükümlere yer verilmiştir. Yapılan sözleşmelerde kira bedelinin vade tarihleri belirlenmiş ve vadesinde ödenmeyen kira bedellerine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun’un 51’inci maddesi gereğince belirtilen oranda gecikme zammının uygulanacağı ve kiraya verilen yerin genişletilemeyeceği ve sabit tesis yapılamayacağı açıkça hükme bağlanmıştır. Ayrıca sözleşmelerin 14’üncü maddesinde kiracının taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya üst üste iki taksitin vadesinde ödenmemesi hallerinde sözleşmenin feshedileceği, kesin teminatın gelir kaydedileceği ve cari yıl kira bedelinin %25’inin tazminat olarak tahsil edileceği ifade edilmiştir.
Ancak yapılan incelemelerde;
Kira bedelinin yıllık peşin ödenmesi öngörülen bazı işlemlerde bedelin dört taksit şeklinde tahsil edildiği,
Vadesi geçtiği halde, 2024 yılı sonu itibarıyla, 1.194.246,69 TL tutarında kira bedelinin tahsil edilemediği,
Kiraya verilen beş taşınmazda 1.594 m2 genişleme olduğu ve bazı kiracılar tarafından genişletilen alanlara sabit yapı yapıldığı,
ancak bu aykırılıklara gidermeye yönelik idari ve hukuki yollara başvurulmadığı görülmüştür. Hatta kiralanan alanın genişletilmesinin tespit edilmesi durumunda, işgalli kullanımın tahliye edilmediği gibi bedelin cari yıl metrekare fiyatı esas alınarak güncellendiği ve sözleşmeye aykırı kullanımın gelecekte de devam etmesine imkân tanındığı anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, kira bedellerinin vadesine ilişkin sözleşme hükümleri ile uygulamada oluşan farklılığın sözleşmedeki yazım hatasından kaynaklandığı ifade edilmişse de kira işlemlerinin, her iki tarafın yükümlülüklerini yoruma sebebiyet vermeyecek açıklıkta ortaya koyan ve taraflar açısından bağlayıcı olan sözleşme hükümleri çerçevesinde yürütülmesi gerektiğinden açıklama, bulgu konusu işlemler için geçerli değildir. Verilen cevapta ayrıca kira alacaklarının takibine ilişkin çalışmaların başlatıldığı ve kiralanan taşınmazlarda genişletilen alanlara ilişkin tebligat yapıldığı ifade edilmişse de bu çalışmalara ilişkin kanıtlayıcı belge sunulmamıştır. Bu açıklamalara ilaveten kiraya konu edilen taşınmazların sözleşmede öngörülen şartlara uygun kullanılması ve bedellerin vadesinde tahsil edilmesine yönelik gerekli önlemlerin alınacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak; kamu kaynaklarının hukuka uygun ve etkin, ekonomik ve verimli bir şekilde yönetilmesini teminen kiraya konu edilen taşınmazların sözleşmede öngörülen şartlara uygun kullanılması ve bedellerin vadesinde tahsil edilmesi hususunda gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.