Kira Sözleşmesi Gereği Ortak Kullanım Bedellerinden Doğan Alacakların Muhasebe İçi Takibinin Yapılmaması ve Süresi İçinde Tahsil Edilmeyen Söz Konusu Alacaklar İçin Sözleşmede Belirtilen Müeyyidenin Uygulanmaması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Kira sözleşmeleri kapsamında ortak kullanım bedellerine ilişkin alacakların muhasebe kayıtlarına alınmaması ve bu alacakların süresi içinde tahsil edilmemesi, önemli bir sorun olarak tespit edilmiştir. Üniversite bünyesindeki taşınmazlardan kiraya verilen yerlerde, elektrik, su ve ısınma giderleri kiracılara yansıtılmakta; ancak bu alacakların muhasebe sisteminde takip edilmediği görülmektedir. Ayrıca, sözleşmede belirtilen müeyyidelerin uygulanmaması da dikkat çekmektedir.

Kira sözleşmesinde, kiracıların elektrik, su ve ısınma giderlerini vadesinde ödememesi durumunda gecikme faizi uygulanacağı ve sözleşmenin feshedileceği ifade edilmektedir. Ancak, denetimlerde, kiracılardan tahsil edilmesi gereken toplam 1.130.868,08 TL tutarındaki alacakların muhasebe kayıtlarında yer almadığı belirlenmiştir. Bu durum, mali tabloların doğru bir şekilde yansıtılmadığını göstermektedir.

Üniversite, kiracılara tebliğ edilen alacakların muhasebe kayıtlarında takibe alınması için gerekli uyarıları yaptığını ve vadesi geçmiş alacaklar için hukuki yollara başvurulacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, kira sözleşmesi gereği doğan alacakların muhasebe sistemine kaydedilmesi ve belirtilen müeyyidelerin uygulanması, mali yönetim açısından büyük önem taşımaktadır.

BULGU: Kira Sözleşmesi Gereği Ortak Kullanım Bedellerinden Doğan Alacakların Muhasebe İçi Takibinin Yapılmaması ve Süresi İçinde Tahsil Edilmeyen Söz Konusu Alacaklar İçin Sözleşmede Belirtilen Müeyyidenin Uygulanmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Üniversite bünyesindeki taşınmazlardan kiraya verilen yerlere ait elektrik ve su giderlerinin süzme sayaçla, ısınma giderinin ise metrekare esas alınarak kiracıların borçlandırıldığı, ancak sözleşme gereği doğan alacakların muhasebe içi kayıtlara alınmadığı, bunun yanı sıra süresi içinde tahsil edilmeyen alacaklar için sözleşmede belirtilen müeyyidenin uygulanmadığı görülmüştür.

Kiracılarla imzalanan “Kira Sözleşmesi”nde , “Kiraya verilen yer ile ilgili elektrik, su, ısınma vb giderleri Üniversitemiz tarafından verilecek ve kiracı tarafından bedellerin istendiği tarihte peşin olarak yatırılacaktır. Vadesinde ödenmeyen işletme hakkı bedelleri, su, ısınma ve elektrik giderleri 21/07/1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulu Hakkında Kanununun 51 inci maddesinde belirtilen oranda gecikme faizi uygulamam suretiyle tahsil edilecektir. Vadesinde ödenmeyen kira bedellerine giderleri 21/07/1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulu Hakkında Kanununun 51 inci maddesinde belirlenen oranda gecikme faizi uygulanır.

Müstecir tarafından elektrik-su-yakıt borçlarının vadesinde ödenmemesi halinde borcun gecikme faiziyle birlikte 30 gün içinde ödenmesi, ödenmemesi halinde sözleşmenin iptal edileceği ilgiliye yazılı olarak bildirilir. Bildirime rağmen borcun ödenmemesi halinde sözleşme tek taraflı olarak feshedilir ve kesin teminat gelir olarak kaydedilir.”

Denilerek elektrik, ısınma ve su bedellerinin Üniversite tarafından istendiği zaman peşin olarak ödeneceği belirtilmiş, kiracının ortak kullanımdan doğan borcunu vadesinde ödememesi halinde ise uygulanacak müeyyide hüküm altına alınmıştır.

Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 120 ve 121 kodlu hesaplarında;

“120 Gelirlerden alacaklar hesabı

Hesabın niteliği

MADDE 51- (1) Gelirlerden alacaklar hesabı; mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ile bunlardan yapılan tahsilat veya terkinlerin izlenmesi için kullanılır.”,

Hesaba ilişkin işlemler

MADDE 52-(1) Gelirlerden alacaklar hesabına ilişkin tahakkuk işlemleri aşağıda açıklandığı şekilde yapılır:

a) İlgili servislerce tahakkuk bordroları ile ya da tahakkuk fişleri ile muhasebe servisine bildirilen gelirlerden alacak tutarları, düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara alınarak tahakkuk kayıtları yapılır.

“121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabı

Hesabın niteliği

MADDE 54- (1) Gelirlerden takipli alacaklar hesabı; mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, diğer gelirler ve sermaye gelirlerinden ortaya çıkan alacaklardan takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinlerin izlenmesi için kullanılır.

Hükümleri bulunmaktadır.

Söz konusu Yönetmelik’te, tahakkuk esası, “Bir ekonomik değerin; yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi” olarak tanımlanmıştır.

Buna göre kira sözleşmesi gereği tahakkuk etmiş alacakların “120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı”nda takibi sağlanmalı, tahsil edilemeyip takibealınan alacaklar,“121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı”na aktarılmalıdır.

Yapılan incelemede, kira sözleşmesi gereği doğan söz konusu alacaklar için tahakkuk hesaplarının kullanılmadığı, kiracılardan borçlar tahsil edildikçe tahsil tutarı kadar gelir hesaplarına kayıt yapıldığı, tahakkuk hesaplarının kullanılmaması nedeniyle muhasebe içi takip yapılamadığı, denetimlerde tespit edilebilen ve yıl sonu itibarıyla; yılın ilk 6 ayına ait sarfiyattan doğan alacaklardan 16 kiracının 966.516,96 TL elektrik, 10 kiracının 6.677,80 TL su, 7 kiracının 157.673,32 TL ısınmadan olan Temmuz- 2024 tarihli tebliğe esas borçlarını, kendilerine verilen süre içinde ödemedikleri ve toplamı 1.130.868,08 TL olan Kurum alacağının 120 ve 121 kod.lu hesaplara kaydının yapılmadığı ve dolayısıyla söz konusu alacakların bilançoda ve faaliyet sonuçları tablosunda yer almadığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle mali tablolarda 12 Hesap grubu ve 600 Gelirler Hesabı doğru tutarları içermemektedir.

Üniversite tarafından verilen cevapta; Üniversite bünyesinde kiraya verilen taşınmazlara ait elektrik, su ve yakacak giderlerinin müstecirlere tebliğ edildiği, tahakkuk eden alacakların mevzuatta istendiği şekilde işletilmesi hususunda gerekli uyarının yapıldığı, vadesi geçtiği halde tahsil edilmeyen söz konusu alacaklar için yasal yollardan tahsili amacıyla Hukuk Müşavirliğine yazı yazıldığı belirtilmiştir.

Üniversite tarafından verilen cevap değerlendirildiğinde; kiracılara tebliğ edilen alacakların muhasebe kayıtlarında takibe alınmasına ilişkin gerekli uyarının yapıldığı, vadesinde tahsil edilemeyen alacaklar için de hukuki yollara başvurulacağı anlaşılmaktadır.

Sonuç olarak; kira sözleşmesi gereği elektrik, ısınma ve su tüketim bedellerinden doğan alacakların tebliğ tarihi itibarıyla, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği gereği tahakkuk hesaplarında kaydının sağlanması, söz konusu kira sözleşmesi gereği kiracılara verilen ek 30 gün içinde borçların ödenmemesi halinde, sözleşmede belirtilen müeyyidelerin uygulanması gerekmektedir.