Kira Sözleşmesine 2886 Sayılı Kanuna Aykırı Hüküm Konulması (Sayıştay)

Ankara Büyükşehir Belediyesince imarın 16213-16238 adalar arasındaki toplam 14966 m2’lik alandan ibaret Batıkent İnönü Mahallesi Semt sahası ve müştemilatı yapılan ihale sonucu 19.05.2013 tarihli sözleşmeyle kiraya verilmiştir. 

 Söz konusu kira sözleşmesinin 2’nci maddesinde, sözleşme süresinin on yıl olduğuna ve kira süresi bitiminde tekrar sürenin on yıl kadar uzatılacağı hükmü yer almaktadır.

2886 sayılı Devlet ihale Kanunun  “Kapsam” başlıklı 1′ nci maddesinde belediyelerin kira işlerinin bu kanun kapsamında olduğu hüküm altına alınmıştır.

5393 Sayılı Belediye kanunun 18′ inci maddesinin (e) bendinde, belediyeye ait taşınmazların üç yıldan fazla kiralanmasına karar verme yetkisinin belediye meclisinde olduğu belirtilmiştir.

2886 Sayılı Kanunu’nun “Kiralarda Sözleşme Süresi” başlıklı 64 ncü maddesinde;

 “Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür.

Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır. Katma bütçeli idarelerde bu izin, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan alınır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır.

Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edilir.” denilmektedir. Bu hüküm gereğince, 2886 sayılı yasa kapsamındaki idarelerin taşınır ve taşınmaz mallarını azami olarak kiraya verme süreleri belirlenmiş olup; kira süresinin bitimi üzerine taşınmaz malın yeniden kiraya verilebilmesi, ancak yeniden ihale yapılması halinde mümkün bulunmaktadır. Kira süresi sona erdiğinde yeniden ihale yapılması gerektiği yargı mercilerince de kabul edilmektedir.

Konuya ilişkin iki adet yargı kararına aşağıda yer verilmiştir.

Sayıştay Genel Kurulu 21.01.1993 tarihli ve 4767/1 numaralı kararında 2886 sayılı Kanuna istinaden ihale yoluyla kiraya verilmiş olan gayrimenkulün kiralama süresinin bitiminde yeniden ihale yapılmaksızın kira süresinin uzatılmasının mümkün olmadığını hükme bağlanmıştır.

Danıştay 10′ uncu Dairesinin 19.12.1991 tarihli ve Esas 1989/2736, Karar 1991/3850 sayılı kararında; “2886 sayılı Devlet İhale Yasasının 64.maddesinde, bu yasa kapsamındaki idarelerin taşınır ve taşınmaz mallarını kiraya verme süreleri belirlenmiş olup; kira süresinin bitimi üzerine taşınmaz malın yeniden kiraya verilebilmesi, ancak yeniden ihale yapılması halinde mümkün bulunmaktadır. 2886 sayılı Yasaya göre ihale yapma sorumluluğu yönünden taşınmaz malın musakkaf olup olmaması önem taşımamaktadır. Musakkaf yapıların kiralanması konusunu düzenleyen 6570 sayılı Yasa da 2886 sayılı Yasadan kaynaklanan ihale yapma zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.

Bu itibarla, kira süresi dolan davalı Belediyeye ait parkın 2886 sayılı Yasaya göre kiraya verilmek üzere yeniden ihaleye çıkarılması yolundaki dava konusu işlemde mevzuata aykırılık olmayıp; davanın reddine ilişkin temyizen incelenen karar sonucu itibariyle yerinde bulunmaktadır.” denilmektedir.

Bahsi geçen mevzuat hükümleri ve yargı kararlarına göre, belediyeye ait taşınmazların kira sözleşmelerinde 2886 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması ve sözleşme süresi bitiminde ihale yolu ile kiralama yapılması gerektiği ve bu hususun geçmiş yıl Sayıştay raporlarında yer almasına rağmen, kira sözleşmesinin 2. maddesi ile kira süresinin ihale yapılmadan tekrar aynı süre kadar uzatılması hükmünün yer aldığı tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında; 19.06.2007 tarihli Resmi Gazetenin 26557 Sayısı ile yayımlanan Hazine Taşınmazlarının idaresi Hakkında Yönetmelikde; a) Hazinenin özel mülkiyetindeki b) Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiraya verilmesi açık bir şekilde ifade edilerek HAZiNE’ nin ve DEVLET’ in mülkiyeti altında ibaresi kullanarak Hazine’ye ve Devlet’e ait taşınmazların ifadesinden bahisle Kamu kuruluşu olan Belediyemiz taşınmazlarının 2. Kategorideki DEVLET’in hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler içerisinde değerlendirilmesi yapılmıştır.

Bu sebeple, DEVLET’ in hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazların kiralanmasıyla ilgili bu yönetmeliğin ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Taşınmazların Kiraya Verilmesi ihale usulleri başlıklı MADDE 67 – (4) Taşınmazların kiraya verilmesi işlemlerinde; kullanışlarının özelliği veya idareye yararlı olması hususlarının bulunup bulunmadığı Bakanlıkça belirlenir. Ancak, aşağıda belirtilen durumlarda bu özelliklerin varlığı kabul edilir ve Kanunun 51 inci maddesinin (g) bendine göre pazarlıkla kiraya verilebilir hükmü,  (ğ)  fıkrasında ise Sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren eski kiracısı tarafından kiralanması talep edilen taşınmazların (otoparklar hariç) kiraya verilmesi, hüküm altına alınmıştır.

Yukarıda bahsedilen yönetmelik hükümleri doğrultusunda bahsedilen süre hususu sözleşme ve şartnamelere konulmuş olup süre sonunda, Sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmesi talep edilmesi kaydıyla komisyonca belirlenecek muhammen bedel üzerinden yeniden 2886 sayılı devlet ihale yasasının 51/g maddesine göre yeniden ihale yoluyla eski kiracısına ihale edilebileceğine istinaden sözleşme ve şartnameye süre hususu yazılmıştır. 

Ayrıca kiracılığı devam eden bir kiracının sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya talep etmemesi ve idarenin talebi uygun görmemesi halinde kiracılık ilişkisinin dönem sonunda bitebileceği düşünülmekte olup süre sonunda kira süresi yukarıda belirtilen koşullara bağlı olarak ihalesiz değil 2886 sayılı yasa da belirtilen ihale usullerinden (Kapalı teklif usulü, Belli istekliler arasında kapalı teklif usulü, Açık teklif usulü, Pazarlık usulü, Yarışma usulü. ) olan pazarlık usulü ile ihale yapılmak üzere işlem yapılmıştır. 

Sonuç olarak Bulgumuzda geçmiş yıl Sayıştay Denetim Raporlarına da konu olan “sözleşme süresinin on yıl olduğuna ve kira süresi bitiminde tekrar sürenin on yıl kadar uzatılacağı” hükmünün mevzuata aykırı olduğu tespitine rağmen, kamu idaresi bu hususa ilişkin bir cevapta bulunmamıştır.

Kamu idaresi cevabında ayrıca, Belediye taşınmazlarının devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olduğunu iddia edip Belediyelerin 19.06.2007 tarihli Resmi Gazetenin 26557 Sayısı ile yayımlanan Hazine Taşınmazlarının idaresi Hakkında Yönetmeliği tabi olduğunu ve 2886 sayılı devlet ihale yasasının 51/g maddesine göre yeniden ihale yoluyla eski kiracısına ihale edilebileceğine istinaden sözleşme ve şartnameye süre hususu yazıldığını belirtmiştir.  

Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile ilgili mevzuatta tam bir tanımlama olmasa da öğretide; herkesin istifadesine açık olan denizler, göller, nehirler, tarıma elverişli olmayan yerler, kayalar, tepeler ve dağlar gibi sahipsiz şeyler ile Devlet veya bir Kamu hukuku tüzel kişisi tarafından umumun yahut bir kısım halkın yararlanmasına terk ve tahsis edilen umumi yollar, köprüler, parklar, meydanlar, meralar, yaylak ve kışlaklar gibi menfaati umuma ait olan taşınmaz mallar olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle Belediyelerin gelir getirme amacı taşıyan veya kamu hizmetine tahsis edilmiş taşınmazlarını, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler olarak kabul edemeyeceğiz için kamu idaresinin iddia ettiği üzere Hazine Taşınmazlarının idaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerine de tabi olmayacaktır.