|
ÖZET: Kira süresi dolan taşınmazların, ihale yapılmadan aynı kişilere kiraya verilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. Özel bütçeli idareler tarafından kiralanan bazı taşınmazların kira sözleşmeleri, süresi dolmasına rağmen yenilenerek kiracılık ilişkisi devam ettirilmiştir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 20. maddesi, taşınmazların azami kira süresini üç yıl olarak belirlerken, Bakan onayı ile bu sürenin on yıla kadar uzatılabileceğini ifade etmektedir. Ayrıca, onarım veya inşa karşılığı kiralamalarda, kira süresi Genel Müdür onayı ile yirmi yıla, Meclis kararı ile kırk dokuz yıla kadar çıkarılabilir.
6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu kurumlarının kira sözleşmelerine uygulanacak hükümleri düzenlemektedir. Ancak, bu durumun vakıflara ait taşınmazlar için geçerli olan özel hükümlerle çelişmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. İlgili yargı içtihatları da, 5737 sayılı Kanun’daki azami sürelerin dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, kiralama süresi on yılı aşan taşınmazların, ihale yoluyla yeniden kiraya verilmesi ve sözleşme yenileme işlemlerinin bu çerçevede gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Kira Süresi Biten Taşınmazların İhale Yapılmaksızın Süre Uzatımı Yoluyla Aynı Kişilere Kiraya Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Bölge Müdürlüklerince kiraya verilen taşınmazların bir kısmının kira süresi sonunda ihale yapılmadan kira sözleşmelerinin yenilenmesi suretiyle kiracılıklarının devam ettirildiği görülmüştür.
5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun “Kira Süresi” başlıklı 20’nci maddesinde;
“Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmazların kira süresi azami üç yıldır. Ancak bu süre Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın onayı ile on yıla kadar belirlenebilir. Ayrıca onarım veya inşa karşılığı kiralamalarda; onarım ve inşa bedeli göz önüne alınarak kira süresi Genel Müdürün onayı ile yirmi yıla, Meclis kararı ile kırk dokuz yıla kadar tespit edilebilir” hükmü yer almaktadır.
11.1.2011 tarihli 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun dördüncü bölümünde kira sözleşmeleri düzenlenmiştir. 6098 sayılı Kanun’un 339’uncu maddesinin ikinci fıkrasında, “Kamu kurum ve kuruluşlarının, hangi usul ve esaslar içinde olursa olsun yaptıkları bütün kira sözleşmelerine de bu hükümler uygulanır.” ve aynı Kanunun 347’nci maddesinde “ Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az onbeş gün önce bildirimde bulunmadıkça, sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır. Kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir.
Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde, kiracı her zaman, kiraya veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra, genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilirler.” hükümleri bulunmaktadır.
Belirlenen hükümler çerçevesinde adi kiralamalarda kiralama süresinin üst sınırı 10 yıl olarak belirlenmiştir ve bu sürenin sonunda kiralamaya konu olan taşınmazların tekrar ihale yoluyla kiralanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, kiralama süresi 10 yılı geçen taşınmazların bulunduğu tespit edilmiş olup bu taşınmazların kira süresi dolmasına rağmen, kira sözleşmelerinin yenilenmesi veya uzatılması suretiyle kiracılıklarının devam ettirildiği görülmüştür.
Kurum tarafından, taşınmazların en fazla on yıl süre ile kiralanmasının ekonomik ve verimli olmayacağı, vakıf taşınmazlarına rağbetin düşeceği ayrıca on yıllık kiralama süresi sonunda Borçlar Kanunu uyarınca kiraya verene seçimlik hak verildiği için kiracıların tahliyesi yoluna gidilmesi zorunluluğu bulunmadığı ifade edilmiştir.
Vakıflar Genel Müdürlüğü kiralama ihalelerini 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre yapmaktadır. Genel Müdürlük, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesin belirlediği sınırlar dahilinde görev ve yetkilerini kullanmaktadır. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun “Kiralama” başlıklı 20’nci maddesinde Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmazların kiralama süresinin azami üç yıl, bağlı bulunan bakanın onayı ile de on yıla kadar belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun dördüncü bölümünde kira sözleşmeleri düzenlenmiştir. Her ne kadar 6098 sayılı Kanun’un 339’uncu maddesinin ikinci fıkrasında, kamu kurum ve kuruluşlarının, yaptıkları bütün kira sözleşmelerine bu hükümlerin uygulanacağı ve aynı Kanunun 347’nci maddesinin birinci fıkrasında ise, kiraya verenin, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdirememeyeceği düzenlenmiş olsa da bu Kanun genel kanun niteliğinde olup vakıflara ait veya yönetiminde bulunan taşınmazlarla iligili olarak özel kanun niteliğinde olan 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun kiralamaya ilişkin 20’nci maddesi ile 2886 sayılı Kanunu’nun ecrimisil ve tahliyeye ilişkin 75’inci madde hükümlerinin uygulanması gerekmektedir. Nitekim yargı içtihatları da bu yöndedir. Yani Borçlar Kanunu’nda ifade edilen, on yıl geçtikten sonra tekrar kiraya verilebilir hükmü seçimlik hak olarak değerlendirilmemeli, 5737 sayılı Vakıflar Kanununda belirtilen azami süreler dikkate alınarak hareket edilmelidir.
Sonuç olarak, vakıfların yönetiminde olup kiralama süresi 10 yılı geçmiş taşınmazların ihale yapılmak suretiyle kiraya verilmesi ve yenileme işlemlerinin aynı usuller çerçevesinde yapılması gerekmektedir.