Kira Süresi Sona Eren Bazı Taşınmazların Tahliyesinin Sağlanmaması ve Bu Taşınmazların Ecrimisil Bedeli Ödenmek Suretiyle Kullanımına İzin Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Kira Süresi Sona Eren Bazı Taşınmazların Tahliyesinin Sağlanmaması ve Bu Taşınmazların Ecrimisil Bedeli Ödenmek Suretiyle Kullanımına İzin Verilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İl müdürlüğü mülkiyetinde olup gerçek/tüzel kişilere kiralanan taşınmazlara ilişkin kira sözleşme süreleri dolduğu halde kullanımın devam ettiği, bu suretle işgalci konumuna gelen kişilerin taşınmazdan tahliyesinin sağlanmadığı ve bu kullanımlar için hesaplanan ecrimisilin süreklilik halini alarak kira sözleşmesi yerine geçtiği görülmüştür.
Bakanlığın mülkiyetinde bulunan taşınmazlar ve/veya üzerindeki yapı ve tesislerin kiralanması ile ecrimisil ve tahliye işlemlerine ilişkin usul ve esaslar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne Ait Taşınmazların İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerinde düzenlenmiş bulunmaktadır.
Ecrimisil, Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; Genel Müdürlüğün mülkiyetinde bulunan taşınmaz ve/veya üzerindeki tesislerin Genel Müdürlüğün izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, Genel Müdürlüğün bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın Genel Müdürlükçe talep edilen tazminat olarak tanımlanmıştır. Yine aynı maddede kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Genel Müdürlüğün mülkiyetinde bulunan taşınmaz ve/veya üzerindeki tesislerin zilyetliğini, yetkili kılınmış birimlerin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu taşınmazı ve/veya üzerindeki tesisleri kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişilerin İşgalci (fuzuli şagil) olduğu belirtilmiştir.
Kira işlemleri Yönetmelik’in 75 ve 79’uncu maddeleri arasında düzenlenmiş olup bu maddelerde özetle;
– Genel Müdürlüğün mülkiyetinde bulunan taşınmaz ile üzerinde bulunan tesisleri, ihale yapmak suretiyle, gerçek kişiler ile 75’inci maddesinin birinci fıkrası ve 71 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamı dışında kalan tüzel kişilere bedeli karşılığında kiralayabileceği,
– Kira süresinin on yıldan çok olamayacağı, üç yıldan fazla süreyle kiraya verme işlerinde önceden Bakandan izin alınacağı ve kira sözleşmesinin sürenin bitimiyle sona ereceği,
hüküm altına alınmıştır.
Tespit, ecrimisil ve tahliye işlemleri ise Yönetmelik’in 80 ve 83’üncü maddeleri arasında düzenlenmiş olup bu maddelerde özetle;
– Kiraya verilen taşınmazlarda sözleşmenin bitiminden sonra kullanımın devam etmesi hâlinde, varsa sözleşme veya resmî senetteki hükme göre işlem yapılacağı, aksi takdirde işgalciler hakkında ecrimisil bedeli tespit, takdir ve tahsilâtı yapılacağı,
– Fuzuli şagilin işgal veya tasarruf ettiği taşınmazdan tahliyesinin herhangi bir nedenle sağlanamamış olmasının, aynı taşınmazdan ikinci ve müteakip defa ecrimisil istenmesine engel teşkil etmediği,
– Ecrimisilin tahsil edilmesinin taşınmazdaki kullanımın devamı hakkını vermediği,
– Kiraya verilen veya irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlardan süresi dolduğu hâlde tahliye edilmeyen taşınmazların tahliyesinin, il müdürlüğünün talebi üzerine, 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre sağlanacağı ve taşınmazın, il müdürlüğünce görevlendirilecek memurlara boş olarak teslim edileceği,
ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde; Bakanlığın mülkiyetinde bulunan taşınmazlar ile üzerinde bulunan tesislerin üçüncü kişilerin kullanımına verilmesinde esas olan, bu yerlerin Yönetmelik’te belirlenen usuller çerçevesinde kiralanmasıdır. Kiraya verilen taşınmazlarda sözleşmenin bitiminden sonra kullanımın devam etmesi hâlinde sözleşmede aksine bir hüküm yoksa işgalciler hakkında ecrimisil bedeli tespit edilmesi ve ayrıca işgalcinin 3091 sayılı Kanun hükümlerine göre taşınmazdan tahliyesinin sağlanması gerekmektedir. İşgal edilen taşınmaz için tespit edilen ecrimisil bedelinin tahsil edilmesinin taşınmazın kullanımına devam hakkını vermediği başka bir ifadeyle taşınmazın kiralama yerine ecrimisil uygulanması suretiyle kullandırılamayacağı açıktır.
Yapılan incelemeler neticesinde; ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere kira sözleşme süreleri dolan bazı taşınmazların, tespit edilen ecrimisil bedelinin ödenmesi suretiyle kiracılar tarafından uzun süreler ile kullanımına devam edildiği ve işgalcilerin 3091 sayılı Kanun hükümlerine göre taşınmazdan tahliyesinin sağlanması için herhangi bir girişimde bulunulmadığı anlaşılmıştır.
Tablo 3: Kira Süreleri Dolmasına Rağmen Ecrimisil Ödenmesi Suretiyle Kullanımına Devam Edilen Taşınmazlar

Yukarıda ifade edildiği üzere ecrimisil, Devletin özel mülkiyetinde veya tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların, idarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın gerçek/tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagil karşılığı tahsil edilen bir bedeldir. Bu bedelin ödenmesi taşınmazdaki kullanım hakkının devamı yönünde kazanılmış bir hak tesis etmeyeceği gibi işgalcinin 3091 sayılı Kanun hükümlerine göre taşınmazdan tahliyesinin sağlanması hususunda sorumlulara verilen görevin yerine getirilmemesi için bir gerekçe olamayacaktır.
Kamu idaresi cevabında; sözleşme süresi sona eren ve süre uzatımı verilmeyen kiralama ve tahsis işlemlerinde ecrimisil bedeli ödenmek suretiyle kullanımına izin verilmemesi hususunda İl Müdürlüklerinin bilgilendirileceği ifade edilmiş ise de bulgu konusu taşınmazlardan işgalci konumundakilerin tahliyesinin sağlandığına ilişkin bir belge sunulmadığı görülmüştür.
Buna göre, Bakanlığın mülkiyetinde bulunan taşınmazları kiralayan ancak kira sözleşme süreleri sona ermesine rağmen kullanıma devam etmek suretiyle işgalci konumuna gelen gerçek/tüzel kişilerin taşınmazdan tahliyelerinin sağlanması, ecrimisil uygulamasının süreklilik arz edecek ve kiralama işleminin yerine geçecek biçimde kullanılmaması gerekmektedir.