|
ÖZET: Kiralama ihalelerinde mevzuata aykırılıklar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, büyükşehir ilçe belediyeleri tarafından gerçekleştirilen taşınmaz kiralama ihalelerinde, kira sözleşmeleri noter tarafından tescil edilmemiş, sözleşmelerin ita amiri tarafından onaylanmadığı ve ihale ilanlarında gerekli bilgilerin eksik olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, kesin teminatların eksik alındığı da görülmüştür. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre, kiralama sözleşmelerinin noterlikçe tescil edilmesi ve ihale bedelinin %6’sı oranında kesin teminat alınması zorunludur.
İhale kararlarının ita amiri tarafından onaylanmaması da dikkat çeken bir diğer husustur. Kanunun ilgili maddeleri, ihale komisyonu tarafından alınan kararların en geç 15 iş günü içinde onaylanmasını şart koşmaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, bu onayların alınmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, ihale ilanlarında bulunması gereken zorunlu hususların yer almadığı ve ilanların uygun şekilde yapılmadığı da belirlenmiştir. Sonuç olarak, kiralama ihalelerine ilişkin sözleşmelerin noter tescili, kesin teminatların alınması ve ihale kararlarının onaylanması gibi mevzuat hükümlerine uyulması gerekmektedir. İlgili idarelerin, bu eksiklikleri gidermesi ve gelecekteki ihalelerde mevzuata uygun hareket etmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Kiralama İhalelerinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından yapılan taşınmaz kiralama ihalelerinde kira sözleşmelerinin noterlikçe tescil edilmediği, sözleşmelerin ita amiri tarafından onaylanmadığı, ihale ilanlarında bulunması zorunlu hususların olmadığı ve kesin teminat eksik alındığı görülmüştür.
A) Kira Sözleşmelerinin Notere Tescil Edilmemesi ve Kesin Teminatın Alınmaması veya Eksik Alınması
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre yapılan kiralama sözleşmelerinin noterlikçe tescil edilmediği ve kesin teminat bedellerinin alınmadığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Sözleşme yapılmasında müteahhit veya müşterinin görev ve sorumluluğu” başlıklı 57’nci maddesinde;
“Sözleşme yapılması gerekli olan hallerde müteahhit veya müşteri 31 inci maddeye göre onaylanan ihale kararının veya Maliye Bakanlığının vizesi gereken hallerde bu vizenin yapıldığının bildirilmesini izleyen günden itibaren 15 gün içinde geçici teminatı kesin teminata çevirerek noterlikçe tescil edilmiş sözleşmeyi, idareye vermek zorundadır.
Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminat gelir kaydedilir.” denilmiştir.
Buna göre müteahhit veya müşteri onaylanan ihale kararının bildirilmesini izleyen günden itibaren 15 gün içinde geçici teminatını kesin teminata çevirerek noterlikçe tescil edilmiş sözleşmeyi, idareye vermek zorundadır.
Yine aynı Kanun’un “Kesin teminat” başlıklı 54’üncü maddesi;
“Taahhüdün, sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müteahhit veya müşteriden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınır. (Ek cümle:17/9/2004- 5234/9 md.) Tasfiye idaresince yapılan taşınır mal satışlarında kesin teminat, ihale bedelinin % 6’sından az olamaz.
Müteahhit veya müşterinin bu zorunluluğa uymaması halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminatı gelir kaydedilir.” şeklindedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmüne göre istekli tarafından kesin teminat sunulmaması halinde ihalenin bozularak geçici teminatın gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Kiralama ihaleleri üzerinde yapılan incelemede, sözleşmelerin noterlikçe tescil ettirilmediği ve ihale bedelinin %6’sı oranında kesin teminat alınmadığı tespit edilmiştir. Sözleşmesi noterlikçe tescil ettirilmeyen ve mevzuata uygun olarak kesin teminat alınmayan kiralama sözleşmelerinin feshedilerek geçici teminatlarının gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, kiralama sözleşmelerinin noterlikçe tescil edilmesi ve ihale bedelinin %6’sı oranında kesin teminat alınması gerekmektedir.
B) İhale Kararlarının İta Amirince Onaylanmaması
2886 sayılı Kanun’a göre yapılan kiralamalarda ihale komisyonu tarafından alınan ihale kararlarının ita amiri (üst yönetici) tarafından onaylanmadığı görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un “İhale kararlarının onayı veya iptal edilmesi” başlıklı 31’inci maddesinde;
“İhale komisyonları tarafından alınan ihale kararları, ita amirlerince karar tarihinden itibaren en geç 15 işgünü içinde onaylanır veya iptal edilir.
İta amirince karar iptal edilirse ihale hükümsüz sayılır.”
Kesinleşen ihale kararlarının bildirilmesi başlıklı 32’nci maddesinde;
“İta amirince onaylanan ihale kararları, onaylandığı günden itibaren en geç 5 işgünü içinde, üzerine ihale yapılana veya vekiline, imzası alınmak suretiyle bildirilir veya iadeli taahhütlü mektupla tebligat adresine postalanır.”
“İhalenin sözleşmeye bağlanması” başlıklı 53’üncü maddesinde;
“Bütün ihaleler bir sözleşmeye bağlanır. Sözleşme, idare adına ita amiri tarafından imzalanır.”
Denilmiştir.
Yapılan incelemede, ihale komisyonu tarafından alınan ihale kararlarının ita amiri tarafından onaylanmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak 2886 sayılı Kanun’a göre kiralama ihaleleri sonucu alınan ihale kararlarının ita amiri tarafından onaylanması gerekmektedir.
Kiralama İhalelerinin İlanlarında Bulunması Zorunlu Hususların Olmaması
2886 sayılı Kanun’a göre yapılan kiralama ihalelerinin ilanlarında bulunması zorunlu hususların ihale ilanlarında olmadığı görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un “İhalenin ilanı” başlıklı 17’nci maddesinde;
“İhale konusu olan işler aşağıdaki esas ve usullere göre isteklilere ilân yoluyla duyurulur:
1. İhalenin yapılacağı yerdeki ilânlar:
Günlük gazete çıkan yerlerde ihaleler, ihalenin yapılacağı yerde çıkan gazetelerde en az bir gün aralıkla yayınlanmak suretiyle iki defa duyurulur.
Gazete ile yapılacak ilk ilân ile ihale günü arası 10 günden, son ilân ile ihale günü arası 5 günden az olamaz.
Günlük gazete çıkmayan yerlerdeki ihalelerde ilân, bu fıkranın (a) bendindeki süreler içinde ilgili idare ile hükümet ve belediye binalarının ilân tahtalarına asılacak yazılar ve belediye yayın araçları ile yapılır. Bu işlemler bir tutanakla belgelenir. Bu yerlerde en çok 7 gün aralıklarla gazete çıkıyorsa ayrıca gazete ile de bir defa ilân yapılır…” denilmiştir.
Buna göre, günlük gazete çıkmayan yerde ilanların ilgili idare ile hükümet ve belediye binalarının ilân tahtalarına asılacak yazılar ve belediye yayın araçları ile yapılması gerekmektedir.
Yine aynı Kanun’un “İlanlarda bulunması zorunlu hususlar” başlıklı 18’inci maddesinde;
“İlanlarda aşağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur.
a) İhale konusu olan işin niteliği, yeri ve miktarı,
b) Şartname ve eklerinin nereden ve hangi şartlarla alınacağı,
İhalenin nerede, hangi tarih ve saatte ve hangi usulle yapılacağı,
Varsa tahmin edilen bedel ve geçici teminat miktarı,
İsteklilerden aranılan belgelerin neler olduğu,
Kapalı teklif usulüyle yapılacak ihalelerde, tekliflerin hangi tarih ve saate kadar nereye verileceği.”
“İlanın uygun olmaması” başlıklı 20’nci maddesi;
“17 ve 18 inci maddelerdeki hükümlere uygun olmayan ilanlar geçersizdir. Bu durumda ilan yenilenmedikçe ihale yapılamaz.
İlanların geçersizliği ihale yapıldıktan sonra anlaşılırsa, ihale veya sözleşme feshedilir. Ancak, işde ivedilik ve ihalede Devletin yararı varsa, ihale ve sözleşme Maliye Bakanlığının uygun görüşü ve birinci derece ita amirinin onayı ile geçerli sayılabilir.”
Denilmiştir.
Yapılan incelemede, günlük gazete çıkmayan yerdeki ilanların hükümet ve belediye binalarının ilan tahtalarına asılacak yazılar ile yapılması gerektiği halde söz konusu yerlerde herhangi bir ilan asılmadığı sadece belediye hoparlöründen duyurulduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ilanda bulunması zorunlu hususlar arasında yer alan tahmin edilen bedel ve geçici teminat miktarının olmadığı görülmüştür. 2886 sayılı Kanun hükümlerine uygun olmayan ilanların geçersiz sayılması, kiralama ihalesi yapılanların ise sözleşmelerinin feshedilmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında bulguya iştirak etmiş olup, 2025 yılında yapılan ihalelerde bulgu doğrultusunda işlem tesis edildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak kiralama ihalesi ilanlarının uygun araçlar ile ilan edilmesi ve ilanlarda bulunması zorunlu hususların yer alması gerekmektedir.