|
ÖZET: Kiraya verilen taşınmazların muhasebeleştirilmesinde önemli hatalar tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, özel bütçeli idarelerin mülkiyetindeki taşınmazların kiralanmasında tahakkuk ve nazım hesapların kullanılmadığı belirlenmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde, gelecek yıllara ait gelirlerin izlenmesi için belirli hesapların kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Peşin tahsil edilen kira gelirlerinin, ilgili dönem gelirleri olarak değil, gelecekteki dönemlere ait gelirler olarak kaydedilmesi gerekmektedir.
Denetimlerde, kiraya verilen taşınmazların nazım hesaplarla izlenmediği ve peşin tahsil edilen kira gelirlerinin yanlış bir şekilde dönem geliri olarak muhasebeleştirildiği ortaya çıkmıştır. Sadece bazı bölge müdürlüklerinde tahakkuk kayıtları yapılmasına rağmen, 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı’nın kullanılmadığı görülmüştür. Bu durum, 2022 yılı raporunda da belirtilmiş ve 2023 yılında da devam ettiği anlaşılmıştır. Sonuç olarak, taşınmaz kiralamalarında peşin tahsil edilen kira gelirlerinin doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi ve gelecek dönemlere ait kira gelirlerinin tahakkuk kayıtlarıyla izlenmesi önem taşımaktadır. Kiraya verilen taşınmazların mali tablolar üzerinde doğru bir şekilde yansıtılması için nazım hesapların etkin bir şekilde kullanılması gerekmektedir. |
BULGU: Kiraya Verilen Taşınmazlar ile Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdarenin mülkiyetinde bulunan taşınmazların kiralanmasında tahakkuk hesapları ve nazım hesapların kullanılmadığı tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabıyla ilgili olarak, “Hesabın niteliği” ve “Hesabın işleyişi” başlıklı 347’nci ve 348’inci maddelerinde;
Gelecek yıllara ait gelirler hesabının, dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı; peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600 Gelirler Hesabına, gelecek aylarda tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin ise bu hesaba alacak kaydedileceği; gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalanların dönem sonunda bu hesaba borç, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği,
Aynı Yönetmeliğin “990 Kiraya verilen veya irtifak hakkı tesis edilen maddi duran varlıkların kayıtlı değerleri hesabı” ile ilgili 533/B ve 533/C maddelerinde;
Bu hesabın, kamu idarelerine ait maddi duran varlıklardan kiraya verilenlerin sözleşme sonuna kadar kayıtlı değerleri üzerinden izlenmesi için kullanılacağı,
Kiraya verilen taşınmazların, sözleşmenin başında kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba borç, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydedileceği; sözleşmenin sonunda ise kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına borç kaydedileceği, belirtilmiştir.
Buna göre; peşin tahsil edilen kira gelirleri için 380 / 480 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesapları ile 990 İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı ve 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ile bunların karşılığında 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabının kullanılması,
Kiraya verilen taşınmazların mali tablolar üzerinden takip edilmesi ve mali tabloların doğru bilgi içermesi için ise; idarenin kiraya verdiği mülkiyetindeki taşınmazların; sözleşmenin başında kayıtlı değerleri üzerinden 990 Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabına hesabına borç, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak; diğer taraftan toplam kira gelirlerinin (peşin tahsil edilenler hariç) tahsil edileceği yıllara göre 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının bölümlenmiş yardımcı hesaplarına borç, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydedilmesi,
Dönem sonlarında 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı yardımcı hesaplar bazında güncellenmesi; kira gelirleri tahsil edildikçe 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına ters kayıt yapılması; kira gelirlerinin tamamı tahsil edilince de, 990 Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı, 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabının ters kayıtla kapatılması, gerekmektedir.
Genel Müdürlük ve Bölge Müdürlükleri nezdinde 2023 yılına ilişkin yapılan incelemelerde; kiraya verilen taşınmazların nazım hesaplarda izlenmediği, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin, 380/480 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesaplarına kaydedilmesi gerektiği halde dönem geliri gibi muhasebeleştirildiği, gelecek yıllarda tahsil edilecek kira gelirlerinin ise tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve nazım hesaplarda izlenmediği,
Yalnızca 2. Bölge (İzmir), 7. Bölge (Samsun), 21. Bölge (Aydın) ve 25. Bölge (Balıkesir) Müdürlüklerinde kira gelirlerinin tahakkuk kayıtlarının yapıldığı görülmüşse de, söz konusu Bölge Müdürlüklerinde 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının kullanılmadığı, görülmüştür.
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verilen söz konusu hususun 2023 yılında devam ettiği anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, taşınmaz kiralamalarında; kira gelirlerinden peşin tahsil edilenlerin faaliyet dönemi ayrımı yapılarak muhasebeleştirilmesi, peşin tahsil edilmeyen ve gelecek dönemlere ait kira gelirlerinin ise tahakkuk kayıtlarında izlenmesi; kiraya verilen taşınmazların ise yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda ihdas edilen nazım hesaplar kullanılarak muhasebeleştirilmesi ve mali tablolara yansıtılması gerektiği değerlendirilmektedir.