BULGU: Kırşehir İl Özel İdaresi Personel Limited Şirketine ait Giderlerin Özel İdare Bütçesinden Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Kırşehir İl Özel İdaresi tarafından personel temini için kurulan Personel Limited Şirketinden doğrudan hizmet alımı suretiyle istihdam edilen personele ilişkin yaklaşık maliyetin hazırlanmadığı, Şirket ile İdare arasında sözleşme imzalanmadığı ve ayrıca söz konusu Şirkete ait, Personel alımına ilişkin giderler haricindeki, diğer bütün giderlerin de İl Özel İdaresi bütçesinden karşılandığı tespit edilmiştir.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 52’nci maddesinde il özel idarelerinin kendilerine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabileceği belirtilmiştir.
Diğer taraftan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 11’inci maddesinde; esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmelerin Ticari işletme olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un 16’ncı maddesinde ise; Ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşların da tacir sayılacağı ifade edilmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümlerine göre, mahalli idare tarafından kurulan sermaye şirketleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre faaliyet gösteren şirketlerdir. Dolayısıyla gelir ve giderlerinin kendi ticari faaliyetleri sonucunda oluşması gerekmekte olup giderlerinin bağlı oldukları Mahalli idare tarafından karşılanması mümkün değildir.
Diğer yandan, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından çalıştırılan kişilerin, mahalli idare şirketlerinde işçi statüsüne geçirilmesinin ve Belediyelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini, doğrudan hizmet alımı suretiyle Belediye şirketlerine gördürebilmesinin yolu açılmıştır. Bu kapsamda, 28.04.2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2018/11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar” yürürlüğe konulmuştur.
Anılan Usul ve Esaslar’ın “Hizmetlerin gördürülmesi” başlıklı 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında; bu kapsamda yapılacak personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin bedelinin tespitinde, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin tespitine ilişkin hükümlerine uyulmasının zorunlu olduğu ve bu Usul ve Esaslarda düzenlenmeyen hususlarda Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ve ilgili diğer mevzuat hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir. Ayrıca taraflar arasında sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu ise yine anılan Usul ve Esaslar’ın dördüncü fıkrasında belirtilmiştir.
Bununla birlikte söz konusu Usul ve Esasların 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında;
“İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
a) Asgari İşçilik maliyeti, b) Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler, c) İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr,
dâhil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kâr oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir.”
Denilmiştir.
Yapılan incelemede, İdare ile İdare şirketi arasındaki personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı için yaklaşık maliyet hazırlanmadığı, sözleşme imzalanmadığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan Şirketin personel ücreti ödemelerine ilave olarak diğer bütün giderlerinin de (92.399.643,52 TL) Özel İdare bütçesinden karşılandığı anlaşılmıştır.
Oysa, İl Özel İdaresinin söz konusu Şirketten personel temin ederken bu işe ait yaklaşık maliyetin hazırlanması ve ilgili doğrudan temin sözleşmesinin imzalanması zorunludur. Bu sözleşmeye dayanarak her ay itibarıyla Şirkete hakediş ödemelerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Şirketin gelirleri Özel İdare tarafından yapılan hakediş ödemelerinden ibarettir. Bütün giderlerini de bu gelirlerden karşılaması gerekmektedir. Dolayısıyla Şirketin giderlerinin tamamını kendi bütçesinden karşılanması adına, Özel İdare ile yapacağı sözleşmede ve eki yaklaşık maliyet cetvelinde; Asgari İşçilik maliyeti, Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler, İşçilikle bağlantılı ayni giderler ve Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr rakamlarının, Şirket giderlerini karşılayacak şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Bu durumda dahi Şirket giderlerinin tamamının karşılanması mümkün olmuyor ise, bu giderlerin mevzuatta yeri olmayan yöntem olan Özel İdare bütçesinden karşılanması yerine, ilgili mevzuatına uygun şekilde sermaye artırımı yoluna gidilmesi vb yöntemler ile Şirketin kaynak probleminin çözülmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve İdare ile İdare şirketi arasında doğrudan temin ile personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı yapılırken yaklaşık maliyetin hazırlanacağı ve sözleşme imzalanacağı belirtilmiş ve ayrıca mevzuatında belirtilen ve bulguda bahsedilen diğer tedbirlerin de alınması suretiyle Şirket giderlerinin Özel İdare bütçesinden karşılanması uygulamasına son verileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdare şirketlerine yapılacak hakediş ödemelerinin temel dayanağı, İdare ile şirket arasında imzalanan sözleşmelerdir. Buna göre, Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği süreçlerine uyulması, bu kapsamda yaklaşık maliyet cetveli hazırlanması ve hesaplanan bedel üzerinden sözleşme imzalanması, bu sözleşmeye dayanılarak Şirkete aylık hakedişlerinin ödenmesi ve Şirket giderlerinin bu şekilde elde edilen gelirlerinden karşılanması ve Özel İdare Bütçesinden doğrudan kaynak aktarılmaması gerektiği değerlendirilmektedir.