Kısımlara Bölünerek İstisna Kapsamında Alım Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Kısımlara Bölünerek İstisna Kapsamında Alım Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirkette yapılan incelemelerde, iş makinesi kiralama, hafriyat nakli, hazır beton alımı gibi işlerin parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek istisna kapsamında yapıldığı görülmüştür.

4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi ile maddede belirtilen idarelere her yıl yeniden belirlenen limitler dâhilinde istisna kapsamında alım yapma imkânı verilmiştir. Bu maddeye göre, İdareler Kamu İhale Kurulu’ndan izin aldıkları faaliyet alanlarındaki alımlar için kendi belirledikleri yüklenicilerden söz konusu malları ihalesiz olarak belirtilen limitler dâhilinde alabilmektedirler.

Yukarıda yer alan madde ile idarelere herhangi bir ilan yapmadan, kendi belirledikleri yüklenicilerden alım yapma imkânı tanınmıştır. Yapılan bu alımlar her ne kadar Kamu İhale Kurumundan alınan izin çerçevesinde yapılsa da gerek ilan yapılmaması, gerek yüklenicileri idarenin belirlemesi gerekse de yüklenicilerden herhangi bir teminat, iş deneyim belgesi vb. istenmemesi, 4734 Sayılı Kanun’da belirtilen rekabet, şeffaflık, saydamlık gibi ilkelerin sağlanamamasına da sebep olabilmektedir. Hele ki faaliyet alanıyla ilgili alımların neredeyse tamamının istisna usulü ile yapılması, Şirketin bu ilkeler çerçevesinde iş yapmasına engel oluşturmaktadır.

Şirket tarafından, 2024 yılı içerisinde yapılan inşaat faaliyetleri ile ilgili alımlar, bazen aynı bazen de farklı tarihlerde kısımlara bölünerek yapılmıştır. Örneğin, birebir aynı teknik şartnameye sahip olan 2024/1371677 ihale kayıt numaralı iş makinesi kiralama hizmet alımı ile 2024/1371947 ihale kayıt numaralı iş makinesi kiralama hizmet alımı, aynı tarihte kısımlara bölünerek istisna usulü ile temin edilmiştir. İki iş için de 14.10.2024 tarihinde isteklilerden teklif alınmıştır. İlk işin sözleşme bedeli KDV hariç 81.925.200,00 TL iken, ikinci işin sözleşme bedeli KDV hariç 80.509.200,00 TL’dir. Bir başka deyişle, toplamda yaklaşık maliyeti 160 milyon TL olan ve açık ihale ile ihale edilmesi gereken iş makinesi kiralama işi, aynı gün içinde iki parçaya bölünmüş ve istisna limitlerinin altında olduğu gerekçesiyle istisna kapsamında, ilan yapılmadan, doğrudan davet edilen firmalardan teklif alınarak temin edilmiştir.

Yine aynı teknik şartnameye sahip hafriyat nakli, hazır beton alımı gibi başka işler de yıl boyunca bu limitlerin altında kalınmak amacıyla birden fazla kez kısımlara bölünerek istisna kapsamında satın alınmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 4.3’üncü maddesinde 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında yapılacak alımlara ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Bu açıklamalar kapsamında Tebliğ’in 4.3.3’üncü maddesinde; idarelerin yıllık planlama yapılabilen mal ve hizmet alımlarına ilişkin değerlendirmelerinin, bu mal ve hizmetlerin yıllık toplam yaklaşık maliyeti dikkate alınarak yapılacağı, dolayısıyla planlanabilen yıllık ihtiyaçların bu bent kapsamında gerçekleştirilmek amacıyla bölünmesinin Kanun’a açık aykırılık oluşturacağı düzenlenmiştir.

Kanun koyucu idareler tarafından yapılacak istisna alımlarına parasal bir sınır koyarak idareleri bu konuda sınırlandırmıştır. Söz konusu alımlarda, belirlenen parasal limitin altında kalmak amacıyla işin parasal limiti aşan kısmının yine istisna kapsamında alınması Kanun’a açıkça aykırılık oluşturmakta ve kanun koyucunun koymuş olduğu sınırlamanın İdare eliyle zedelenmesine yol açmaktadır. Yıllık alımlarının bile planlanması ve buna göre istisna kapsamında yapılıp yapılmayacağının değerlendirilmesi gerekirken çok yakın tarihli alımların hatta aynı gün yapılan alımların bölünüp iki ayrı alım şeklinde istisna hükmü uyarınca temin edilmesi hatalı bir uygulamadır.

Şirket cevabında, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 4.3.5.2’inci maddesine atıf yapılarak üstlenilen iş farklı olduğundan işin niteliğine, süresine, hızına göre ayrı olarak hizmet alımına gidildiği belirtilmişse de söz konusu mevzuat hükmünün bulgu konusu ile herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır. Yine Şirket cevabında, alım konusu işlerin konumu, yaklaşık maliyetleri, işe başlama tarihleri, iş programları, iş makinelerinin birbirinden farklı olmasından dolayı her iş için ayrı alım yapıldığı belirtilmişse de bulguda da örneklendirildiği üzere, birebir aynı teknik şartnameye sahip alımların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla aynı gün kısımlara bölünerek temin edilmesi ve önceden alım yapılması kesin olan işler için birden fazla kez aynı nitelikte alımlar yapılması 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırılık teşkil etmektedir.

Sonuç olarak söz konusu işlere ilişkin alımlar için Şirket tarafından yıllık planlamalar yapılmalı ve istisna limitinin üzerinde olacağı öngörülen işlerin Kanun’da belirtilen ihale usulleri ile gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.