Kooperatiflerden Piyasa Fiyatlarının Üzerinde Süt Alımı Nedeniyle Şirketin Zarara Uğratılması (Sayıştay)

BULGU: Kooperatiflerden Piyasa Fiyatlarının Üzerinde Süt Alımı Nedeniyle Şirketin Zarara Uğratılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

İztarım Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Mar. Satış Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ (Şirket) bünyesinde bulunan Bayındır Süt İşletme Tesisinde kullanılmak üzere 2024 yılı Ocak-Eylül döneminde çeşitli süt kooperatiflerinden inek, koyun ve keçi sütü alımları gerçekleştirilmiş olup söz konusu alımların incelenmesi neticesinde süt alım fiyatlarının piyasa fiyatlarının çok üstünde olduğu görülmüştür.

Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nun 18’inci maddesinin ikinci fıkrasında tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Basiretli bir iş adamı gibi hareket etme deyimi ile kastedilen; tacirin, ticari işletmesi ile ilgili bir faaliyetinde, tedbirli ve öngörülü bir tacirin aynı durumda göstereceği özeni göstermesidir. İZTARIM Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Gıda Marketçilik Satış 16

Basiret, sözcük anlamı itibarıyla, gerçekleri yanılmadan görebilme, ileriyi görme, anlama, kavrama ve vizyon olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu düzenleme bu bağlamda, tacirin ticari borçlarını yerine getirmedeki özen derecesini tayin eden, tamamlayıcı bir hukuk kuralıdır. Basiretli iş adamı gibi davranma yükümü, tacirlerin, sağduyu sahibi olma, işlemlerini ileriyi düşünerek organize etme, sözleşmeyi yaparken her türlü ihtimali düşünme, borcun yerine getirilebilmesini engelleyecek hareketleri önceden nazara alma gibi kabiliyetlere haiz olmalarını gerektirir.

Basiretli iş adamı gibi davranma yükümü sadece TTK’nın pek çok maddesinde ayrıca düzenlenmiştir. Aynı kanunun 110/2 ve 286’ıncı maddelerinde “Basiretli tacir” ifadesini kullanırken, bazı maddelerde 1073, 1088, 1141/2- “Tedbirli tacir” ifadesini kullanması; tacirden beklenen basiretli davranışın içeriğinin ne olduğunun kanundan değil, ticari hayattan ve işin niteliğinden çıkartılabileceğini ortaya koymaktadır. Basiretli bir iş adamı gibi davranma yükümünde kriter olarak ele alınacak davranış, aynı ticaret alanında faaliyet gösteren tedbirli ve öngörülü bir tacirden beklenen özenli davranıştır; burada tacirlerden herhangi bir kişiye nazaran daha öngörülü olarak iş yapmaları beklenir. Tedbirli bir tacirin aynı durum ve şartlar altında göstereceği özenin basiretli tacir davranışının ölçütü olması, TTK’nun 18’inci maddesinin ikinci fıkrası, tacire getirdiği objektif özen yükümlülüğünün gereğidir. Tacirin göstereceği özen, dürüst, makul, orta zekalı bir insanın göstereceği özenin üstünde olmalıdır; tacirler arasındaki objektif özen ölçüsü ise vasat bir tacirden beklenen kadardır. Objektif özen ölçütüne göre tacir, ticari hayatına ilişkin mevzuata, ticari teamüllere, ticari örf ve adete hakim olmalıdır. Objektif özen yükümlülüğü, mesleğe -belli bir ticaret alanına- özgü bir özeni içerir ve bu özenin sözleşmenin veya işin niteliğine göre değerlendirilebilmesi, sözleşme ile sınırlandırılabilmesi yahut ağırlaştırılabilmesi de mümkündür. Tacirin özen borcunu yerine getirmediği takdirde ortaya çıkan sorumluluğa katlanmak zorunda olması, objektif özen yükümlülüğünün aynı zamanda bir kusur ölçütü olduğuna işarettir.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde şirket yönetimi tarafından yapılan alımlarda gerekli piyasa araştırmalarının yapılması ve piyasada oluşan en uygun fiyatlardan alım yapılması gerekirken 31.12.2024 tarihi itibariye şirketin 722.896.156,33 TL zarar ettiği ve bu zarar nedeniyle İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclis Kararı ile sermaye arttırımına gidilerek 400.000.000 TL kaynak aktarımına gidildiği halde söz konusu alımlarla ilgili gerekli özen gösterilmeyerek İzmir Ticaret Borsasında oluşan süt fiyatlarının çok üstünde fiyatlarla süt alımları gerçekleştirildiği ve şirketin bu alımlar sonucunda 15.946.352,12 TL zarara uğradığı görülmüştür.

Şirketin mal ve hizmet alımlarında gerekli piyasa araştırmaları yapılarak alımların en uygun fiyat/kalite ve ödeme koşullarında gerçekleştirmesi gerekir.