|
ÖZET: Korunması gereken tarım arazilerinin yerleşim alanı olarak planlandığı ve bu durumun düzeltilmesi için gerekli revizyonların yapılmadığı tespit edilmiştir. Sayıştay denetim raporuna göre, 3194 sayılı İmar Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesinde, tarım arazilerinin tarımsal amaçlar dışında kullanımı yasaktır. Ayrıca, alt kademe planların, üst kademe planlara uygun hale getirilmesi için bir yıllık süre zarfında gerekli düzenlemelerin yapılması zorunludur.
Erzincan’da, Geçit ve Yoğurtlu Mahalleleri’nde tarım arazileri, Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan izin alınmadan konut ve diğer yerleşim alanları olarak planlanmıştır. Bu durum, 2019 yılında Erzincan Belediyesi’ne katılan belde belediyeleri tarafından gerçekleştirilmiş ve mevcut imar planlarının revizyonu yapılmamıştır. İlgili alanlarda revizyon yapılmaması, mevzuata aykırılığa ve tarım arazilerinin korunamamasına neden olmaktadır. Kamu İdaresi, 2017 yılında imar planı revizyonu yapılmasına karar verildiğini belirtmiş, ancak bu süreçte herhangi bir ilerleme kaydedilmediği anlaşılmaktadır. 2023 yılında yapılan plan notu değişikliği, tarım alanlarının konut yerleşimine açılmasına yönelik bir adım olarak değerlendirilmiştir. Bu nedenle, mevcut imar planlarının mevzuata uygun hale getirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Korunması Gerekli Tarım Arazilerinin Uygulama İmar Planında Yerleşim Alanı Olarak Planlanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresinin sorumluluğunda bulunan uygulama imar planında, tarım arazisi niteliğinin korunması gereken alanların yerleşim alanı olarak planlandığı ve bu aykırılığın giderilmesine ilişkin plan revizyonu yapılmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, tarım arazilerinin, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılamayacağı ve planlanamayacağı, aynı fıkranın (d) bendinde ise alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu’nun “Arazinin tarım dışı amaçlarla kullanılması” başlıklı 19’uncu maddesinde, Kanun’un uygulama alanlarında bulunan tarım arazilerinin, zorunlu sebepler olmadıkça tarım dışı amaçlarla kullanılmayacağı, ancak zorunlu hallerde ilgililerin tarım dışı amaçla arazi kullanımı talepleri hakkında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun “Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı” başlıklı 13’üncü maddesinde, Kanun’da sayılan haller dışında mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik’in “Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı” başlıklı 12’nci maddesinin yedinci fıkrasında, kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan imar ve çevre düzeni planlarının yapılması ve değiştirilmesinde tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı faaliyetlere ayrılmasına Toprak Koruma Kurulunun uygun görüşü alınması ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nca izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde 27.08.2015 tarihinde hazırlanarak yürürlüğe giren ve muhtelif tarihlerde çeşitli değişiklikler yapılan Erzurum- Erzincan-Bayburt Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nın 8.6.4.2’nci maddesinde ise, tarım arazileri ve fiilen sulanan veya sulama projeleri ilgili kuruluşlar tarafından hazırlanmış ve yatırım programına alınmış veya alınacak tarım arazilerinin tarımsal üretim amaçlı korunmalarının esas olduğu belirtilmiştir.
5393 sayılı Kanun’un “Arsa ve konut üretimi” başlıklı 69’uncu maddesinde ise, belediyelerin ancak korunması gerekli yerler ile tarım arazileri hariç imarlı ve alt yapılı arsalar üretebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 3083 sayılı Kanun’un uygulama alanı kapsamında bulunan tarım arazilerinin tarımsal amaç dışında kullanılamayacağı ve planlanamayacağı, böyle bir kullanım ve planlama durumunun ancak ilgili makamlardan uygun görüşle birlikte izin alınarak yapılabileceği, ayrıca alt kademeli planların en geç bir yıl içinde üst kademe planlara uygun hale getirilmesinin bir zorunluluk olduğundan, uygulama imar planlarının kendisinden üst kademe bir plan olan çevre düzeni planına uygun hale getirilmesi gerektiği ve belediyelerin arsa üretirken tarım arazilerinin korunmasını sağlamakla yükümlü oldukları anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, tapu sicilinde niteliği sulu tarım arazisi olan ve 03.11.2018 tarihinde Erzincan İl Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce sicillerin beyanlar hanesine 3083 sayılı Kanun’un uygulama alanı kapsamında bulunduğu belirtmesi yapılan; Geçit Mahallesi ve Yoğurtlu Mahallesi’nde bulunan tarım alanlarının, Geçit ve Yoğurtlu Belde Belediyeleri tarafından Tarım ve Orman Bakanlığından izin alınmadan imar planında konut yerleşim alanı, trafo alanı, park alanı vb. gibi yerleşim alanı olarak planlandığı, bu belde belediyelerinin 2019 yılında kapatılarak Erzincan Belediyesine katıldığı, dolayısıyla söz konusu alanlara ait imar planı yapma yetkisinin Erzincan Belediyesi’ne geçtiği ve 2019 yılından itibaren yapılan bu hatalı planlamanın revizyon imar planı ile düzeltilmediği veya mevcut planın yürürlükte kalması için ilgili makamlardan herhangi bir izin alınmadığı tespit edilmiştir.
İlgili alanlarda revizyon imar planının yapılmaması, meri imar planının mevzuata aykırı olmasına, imar planları arasındaki hiyerarşiye uyulmamasına ve tarım arazilerinin korunamamasına yol açmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, bulguya konu alanların 2017 yılında Erzincan Belediyesi sınırları içerisine katıldığı, 16.06.2017 tarih ve 93 sayılı Meclis Kararı ile İmar Planı Revizyonu yapılmasının kararlaştırıldığı, plan revizyonu sürecinin devam etmekte olduğu, yapılmakta olan imar planı revizyonunda konuya gerekli hassasiyet gösterileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi söz konusu alanların tapu sicilinin ilgili hanesine sulu tarım alanı olarak beyan edildiği 03.11.2008 tarihinden önce, 2017 yılında Erzincan Belediyesi sınırları içerisine katıldıklarını belirtmişse de, söz konusu alanların İçişleri Bakanlığı’nın 2017/156 sayılı Kararı ile 2019’da kapatılarak Erzincan Belediyesine dahil edilmesine karar verilmiş, dolayısıyla bu beldeler 2019 yılında Erzincan Belediyesi’ne katılmıştır.
Kamu İdaresi tarafından, 6.06.2017 tarih ve 93 sayılı Meclis kararı ile İmar Planı Revizyonu yapılmasının kararlaştırıldığı ve revizyon çalışmalarının devam etmekte olduğu ifade edilmişse de, belirtilen tarihten itibaren söz konusu bölgeye ilişkin herhangi bir plan revizyonu yapılmadığı gibi Belediye Meclisi’nin 06.09.2023 tarih ve 09/199 sayılı Kararı ile Geçit yerleşkesinde yapılacak yapılarda uyulması gereken hususlarla ilgili plan notu değişikliği yapıldığı, yani söz konusu tarım alanlarındaki konut yerleşimine müsaade eden imar planının muhafazasına yönelik adım atıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından mevcut imar planları gözden geçirilerek, planların meri mevzuata uygun hale getirilmesi sağlanmalıdır.