|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen bazı alımların, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/b maddesi çerçevesinde yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu madde, yalnızca belirli bir gerçek veya tüzel kişinin özel bir hakka sahip olması durumunda doğrudan temin usulü ile alım yapılabileceğini öngörmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, ihtiyaçların karşılanması için belirtilen özel hakka sahip bir şahsın olmadığı durumlarda, bu yöntemle alım gerçekleştirilmiştir.
Örneğin, Büyükşehir Belediyesi Hamamizade İhsan Bey Kültür Sanat Merkezi için yapılan 1.485.120,00 TL tutarındaki hizmet alımında, tiyatro eserleri ve diğer etkinliklerin temininde tek bir tedarikçi olan özel bir şirketin kullanıldığı görülmüştür. Ayrıca, iki farklı haber ajansından alınan hizmetler için de bu ajansların özel bir hakka sahip olduğuna dair herhangi bir belge sunulmamıştır. İdare, bu ajansların teknik donanımları ve dağıtım ağları dikkate alınarak değerlendirme yapıldığını belirtse de, somut bir kanıt ortaya konmamıştır. Sonuç olarak, belirtilen alımların, 4734 sayılı Kanun’un 22/b maddesi dışında kalan usullerle gerçekleştirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durum, mevzuata aykırılık teşkil etmekte ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkilemektedir. |
BULGU: Koşullar Oluşmadığı Halde İhtiyaçların 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/b Maddesi Kapsamında Tedarik Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İhtiyaçla ilgili gerçek veya tüzel tek bir şahsın özel bir hakka sahip olmadığı muhtelif tedariklerin, İdare tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/b maddesine göre gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin (b) bendinde, sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması durumunda ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü ile alınabileceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 53’üncü maddesine istinaden hazırlanmış olan ve 11.07.2023 tarih ve 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “İhtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasında, sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal ve benzeri sebeplerle özel bir hakka sahip olması halinde, Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında alım yapılabileceği ve söz konusu bent kapsamında alım yapılmadan önce, bu Tebliğ’in 11’inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen işlem ve tespitlerin yapılmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Aynı Tebliğ’in “İhtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasında ise, ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde, Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında alım yapılabileceği; alım yapılmadan önce, alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebeplerinin ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konularak, anılan bentte belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan sebeplerin ayrıntılı şekilde belirtileceği ve bu sebeplere ilişkin belgelerin onay belgesine ekleneceği; ayrıca, mal alımları için ihtiyacın niteliği, ihtiyaç konusu malın ayrıntılı teknik özellikleri ve ne amaçla kullanılacağı, bu amacı en az aynı verimlilik, etkinlik ve fonksiyonellikle karşılayabilecek diğer ürün/model/marka vb. bulunup bulunmadığı ile bulunmuyorsa sebepleri, ihtiyaç konusu malı satan başka firmaların olup olmadığı gibi hususların da tespit edilip bunlara ilişkin belgelerin de onay belgesine ekleneceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, ihtiyaçla ilgili tek şahsın özel bir hakka sahip olma durumunun teferruatlı olarak belirtilmesi ve belgelendirilmesi suretiyle anılan Kanun’un 22/b maddesine binaen ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulü ile alımı mümkün olabilmektedir.
Yapılan incelemede; İdare tarafından, aşağıda belirtilen bazı alımlarının, kapsama girmemesine rağmen ihtiyaç ile ilgili gerçek veya tüzel tek kişinin özel bir hakka sahip olduğu durumlarda kullanılabilecek doğrudan temin yöntemi olan 22/b usulü ile yapıldığı tespit edilmiştir.
Buna göre;
– Trabzon Büyükşehir Belediyesi Hamamizade İhsan Bey Kültür Sanat Merkezi Ocak Ayı Kültür Sanat Etkinlikleri kapsamında İdare şirketinden 1.485.120,00 TL tutarında yetişkin ve çocuk tiyatroları, çeşitli konularda seminer, söyleşi ve konser ile ışık sistemine ilişkin hizmetler satın alınmıştır. Ancak alıma ilişkin ilgili belgeler incelendiğinde, tiyatro eserleri, seminer ve söyleşi hizmetlerinin Belediye Şirketi tarafından değil, tek tedarikçi olan bir başka özel hukuk tüzel kişisi limited şirketten temin edildiği görülmektedir. Hizmet alımının diğer kalemlerini oluşturan konser ve ışık sistemine ilişkin hizmetlerin sunulmasında da Belediye şirketinin özel bir hakka sahip olduğuna ilişkin kanıtlayıcı herhangi bir belge bulunmamaktadır.
– İdare tarafından 22/b kapsamında bir haber ajansından 120.000,00 TL + KDV ve yine bir başka haber ajansından da 120.000,00 TL + KDV tutarında 8 ay süreli haber hizmeti alımı yapılmış olup yine söz konusu hizmetlerin temini konusunda ilgili ajansların özel bir hakka sahip tek yetkili firma olduklarına ilişkin kanıtlayıcı herhangi bir belge bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında haber hizmeti alımı yapılan her iki ajansın, teknik donanımları, görüntülü, sesli, yazılı, basılı ve dijital bütün medya organlarına haber geçen yaygın dağıtım ağları dikkate alınarak, kanunda belirtilen ‘gerçek veya tüzel kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması’ şartlarına uygun olduğu İdare tarafından değerlendirildiği ifade edilmekle beraber haber alımı hizmetiyle ilgili söz konusu iki firmanın özel bir hakka sahip olmasına ilişkin bir belge sunulmamıştır. Bulgunun tenkit ettiği bir diğer husus olan; ilgili Belediye şirketinin doğrudan temin kapsamında sağladığı hizmetlere ilişkin özel bir hakka sahip olduğunu gösterir kanıtlayıcı bir belge de bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, yukarıda bahsedilen alımlarla ilgili gerçek veya tüzel tek bir şahsın hususi bir hakka sahip bulunmadığı durumlarda, bu alımların niteliği ve özel durumlarına göre 4734 sayılı Kanun’un 22/b maddesi dışında kalan ve 18’inci maddesinde belirtilen usuller kapsamında temin edilmesi mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.