Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Amacı Dışında Aktarmalar Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Amacı Dışında Aktarmalar Yapılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Özel İdare tarafından Köylere Hizmet Götürme Birliklerine (KHGB) yapılan ödenek aktarmalarının incelenmesi neticesinde, mevzuatta öngörülen yatırımlar dışındaki bir takım işler için de ödenek aktarıldığı tespit edilmiştir.
5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun, “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları ile il özel idareleri; köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri köylere hizmet götürme birliklerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilirler. Aktarma işlemi merkezi idare kuruluşlarında ilgili bakanın, il özel idarelerinde valinin onayıyla yapılır ve bu ödenekler tahsis amacı dışında kullanılamaz. Bu takdirde iş, birliğin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılır. Köylere hizmet götürme birlikleri de bütçe imkânları ölçüsünde bu yatırımlara kendi bütçelerinden ödenek aktarabilirler. Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları ile il özel idareleri tarafından aktarılacak ödeneklerle gerçekleştirilecek yatırımlar, birliğin hizmet ve görev alanı sınırlamasına tabi olmaksızın yapılabilir.”
Denilmek suretiyle söz konusu birliklere yapılacak aktarmalarla ilgili esaslara dair bir düzenleme yapılmıştır.
Görüldüğü üzere kanun koyucu köylere hizmet götürme birliklerine, sadece madde metninde sayılan yatırımlar için ayrılan ödeneklerin aktarılmasına cevaz vermiştir. Bir başka ifade ile il özel idaresi bütçesinden köylere hizmet götürme birliklerine ancak yukarıya alınan ve 18’inci maddede sayılan yatırımlar için ayrılan ödenekler aktarılabilir.
Ancak Çanakkale İl Özel İdaresi bütçesinden, köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımları dışındaki işler için de Köylere Hizmet Götürme Birlikleri’ne 227.966.530,49 TL tutarında aktarma yapıldığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında söz konusu maddede yapılacak işin hizmet ve görev sınırlamasına tabi olmadığı, diğer Bakanlıklardan İl Özel İdaresine aktarılan kaynakların da İl Özel İdaresi bütçesinde yer aldığı, Valilik onayıyla bu ödeneklerin KHGB’ye aktarılacağı, KHGB yatırımlarının ayrı bir İhale Yönetmeliğine tabi olduğu, İl Özel İdare yatırımlarının da kırsal kesimde yaşayan vatandaşlar tarafından kullanıldığı, Merkezi İdarenin KHGB üzerinde vesayet denetiminin bulunduğu, Mülkiye Teftiş Kurulunun KHGB’leri denetlediği, dolayısıyla yapılan işlemin mevzuata uygun olduğu ifade edilmiştir.
Yapılacak işin hizmet ve görev alanı sınırlamasına tabi olmaksızın yapılması ve ilçede yapılan bir yatırımın köylüler tarafından kullanılması, burada yapılacak yatırımları ‘köye yönelik olma’ şartıyla sınırlandırmaktadır. İl Özel İdaresinin bütün yatırımları kırsal kesimde yaşayan vatandaşlar tarafından kullanılmaktadır. Örnek olarak Aile ve Sosyal Himatler İl Müdürlüğü hizmet binası için yapılan yatırımların da kırsal bölgede yaşayan vatandaşlara hizmet sunduğu düşünüldüğü takdirde Kanun koyucunun böyle bir madde ihdas etmesinin bir anlamı kalmamaktadır. Cevapta belirtilen varsayım çerçevesinde hareket edilirse İl Özel İdare bütçesinin tamamı Köylere Hizmet Götürme Birliklerine aktarılabilir. Bu düşünce ile İl Özel İdaresinin bir fonksiyonu da kalmamaktadır.
Sonuç olarak yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile yapılan açıklamalar çerçevesinde, köylere hizmet götürme birliklerine yapılan ve tabloda gösterilen ödenek aktarmaları mevzuata uygun olmayıp, aktarmaların 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun öngördüğü yatırımlar için yapılması ve ilgili alanlarda kullanılması gerekmektedir.